Tết Nguyên đán là thời điểm nhịp sinh hoạt của nhiều người bị xáo trộn, nhất là giấc ngủ. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Wang Luting (Đài Loan, Trung Quốc), ngủ quá ít hay quá nhiều, thói quen ngủ thay đổi đột ngột đều gây hại cho sức khoẻ.
Ảnh minh họa
Ông nhấn mạnh, ngủ sai nhịp có thể gây rối loạn chuyển hóa và thúc đẩy viêm mãn tính. Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng Châu Âu cho thấy nếu “điểm giữa giấc ngủ” ngày thường và cuối tuần lệch quá 1,5 giờ, cơ thể rơi vào tình trạng gọi là “lệch múi giờ xã hội”. Chỉ cần lệch mức này đã làm thay đổi 17 loại vi khuẩn đường ruột và làm tăng các chỉ dấu viêm như GlycA và interleukin-6. Điều đáng nói là dù ngủ nhiều hơn, cơ thể vẫn mệt mỏi và rối loạn.
Vì vậy, Tiến sĩ Wang cảnh báo dù Tết rảnh hay bận rộn, cũng không nên ngủ theo 3 kiểu sau:
1. Thức khuya rồi ngủ dậy muộn
Đây là kiểu “lệch múi giờ xã hội” điển hình. Ví dụ ngày thường ngủ 23 giờ, dậy 6 giờ; Tết lại ngủ 2 giờ sáng, dậy 10-11 giờ trưa.
Vấn đề không nằm ở số giờ ngủ mà ở việc dời toàn bộ đồng hồ sinh học. Khi đó:
- Cortisol tiết sai nhịp, buổi sáng không đủ tỉnh táo
- Insulin hoạt động kém hiệu quả, dễ tăng đường huyết
- Melatonin bị ức chế do ánh sáng đêm
Sự đảo lộn này làm cơ thể giống như đang “jet lag” nhẹ liên tục. Hệ quả là mệt mỏi dù ngủ đủ, tăng thèm đồ ngọt, dễ tích mỡ bụng và thúc đẩy viêm mức độ thấp kéo dài. Nghiên cứu cho thấy tình trạng này ở nam giới liên quan mạnh hơn đến các chỉ số viêm.
Ảnh minh họa
2. Ngủ quá nhiều
Ngủ 9-11 tiếng mỗi ngày nghe có vẻ lành mạnh, nhưng ngủ quá mức lại liên quan đến tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tim mạch trong nhiều nghiên cứu dịch tễ.
Khi ngủ quá lâu:
- Hoạt động hệ thần kinh giao cảm giảm
- Lưu thông máu chậm lại
- Nhịp sinh học nội tại bị kéo dài bất thường
Cơ thể rơi vào trạng thái “ì ạch sinh học”, khiến càng ngủ càng nặng đầu, uể oải, giảm động lực vận động. Ngủ nhiều cũng liên quan đến tăng CRP, một chỉ dấu viêm toàn thân. Nói cách khác, ngủ quá nhiều không giúp phục hồi mà có thể làm cơ thể trì trệ hơn.
3. Thức trắng đêm rồi ngủ bù ban ngày
Đây là kiểu nguy hiểm nhất. Thức suốt đêm giao thừa, xem phim hoặc chơi bài, sau đó ngủ liền 5–7 tiếng vào ban ngày.
Thiếu ngủ cấp tính làm tăng cortisol, tăng nhịp tim và gây stress oxy hóa. Khi ngủ bù vào ban ngày, giấc ngủ thường nông và thiếu pha ngủ sâu phục hồi. Đồng hồ sinh học trung ương ở não và đồng hồ chuyển hóa ở gan, ruột bị lệch pha.
Hậu quả gồm:
- Giảm nhạy insulin
- Tăng huyết áp tạm thời
- Tăng các cytokine gây viêm
- Suy giảm miễn dịch
Chỉ một đêm thức trắng đã đủ làm tăng phản ứng viêm trong máu ngày hôm sau. Nếu lặp lại nhiều ngày, nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tăng cân sẽ rõ rệt.
Ảnh minh họa
Tiến sĩ Wang khuyên rằng dù nghỉ Tết, thời điểm giữa giấc ngủ không nên lệch quá 1 đến 1,5 giờ so với bình thường. Nếu muốn nghỉ thêm, nên ngủ trưa 20-30 phút thay vì dời toàn bộ giờ ngủ.
Ngủ đủ là quan trọng, nhưng ngủ đúng nhịp còn quan trọng hơn. Ngủ sai cách không giúp hồi phục mà còn khiến cơ thể viêm âm thầm, càng nghỉ càng mệt và hình thành bệnh tật.
Nguồn và ảnh: Health Sent, Family Doctor
