Một tàu khu trục của Mỹ được triển khai tới Israel ngày 1/2. Wasthing đã đưa nhiều tàu chiến tới Trung Đông gần đây, dường như là để đề phòng cho phương án can thiệp quân sự vào Iran (Ảnh: Reuters).
Khi các cuộc biểu tình nổ ra tại Iran, Tổng thống Donald Trump đã có các động thái công khai trên truyền thông. Trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, ông Trump từng viết: “Iran đang hướng tới tự do, có lẽ chưa từng có tiền lệ. Mỹ tuyên bố sẵn sàng trợ giúp!!!”. Đồng thời, truyền thông đưa tin rằng ông Trump đang “lắng nghe các phương án tấn công” từ đội cố vấn, bao gồm khả năng không kích vào các mục tiêu phi quân sự tại Tehran.
Tuy nhiên, cũng có các đánh giá cho rằng Mỹ có thể chưa tiến hành can thiệp quân sự trực tiếp quy mô lớn, như không kích hoặc triển khai bộ binh vào Iran. Một trong những lý do chính nằm ở những rủi ro khôn lường, từ kinh tế toàn cầu đến ổn định khu vực, có thể phản tác dụng đối với chính quyền Donald Trump.
Dưới đây là 5 lý do khiến Mỹ có thể chưa can thiệp quân sự trực tiếp vào Iran.
Thứ nhất, rủi ro vượt tầm kiểm soát từ phản ứng cứng rắn của Iran. Một trong những rào cản lớn nhất là khả năng Iran đáp trả quyết liệt, dẫn đến leo thang không kiểm soát. Iran hiện sở hữu lực lượng tên lửa đạn đạo tiên tiến, mạng lưới trong Trục kháng chiến như Hezbollah ở Li Băng, Houthis ở Yemen và các nhóm dân quân ở Iraq - Syria. Nếu Mỹ tiến hành không kích, Tehran có thể tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ ở Iraq, Syria, vùng Vịnh hoặc phong tỏa eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 1/3 lượng dầu thế giới từ Vịnh Ba Tư.
Iran đã chứng minh khả năng trên trong cuộc xung đột tháng 6/2025, khi họ tấn công căn cứ Al Udeid ở Qatar sau các cuộc không kích của Mỹ - Israel. Chuyên gia Michael Eisenstadt từ “Viện Washington về Chính sách Cận Đông” (WINEP) cảnh báo trong phân tích ngày 11/1 rằng: “Một cuộc tấn công trực tiếp có thể dẫn đến chiến tranh toàn diện, với Iran phong tỏa eo biển Hormuz, nguy cơ đẩy giá dầu lên 100 USD/thùng hoặc cao hơn, gây ra lạm phát toàn cầu và suy thoái kinh tế Mỹ”. Ông chỉ ra rằng, với nền kinh tế Mỹ đang phục hồi sau đại dịch Covid-19 và lạm phát vẫn ở mức 3-4%, ông Trump không muốn rủi ro này, đặc biệt khi ông cam kết tiếp tục chính sách “Nước Mỹ trên hết” và giảm giá năng lượng.
Các học giả từ Hội đồng Đối ngoại châu Âu (CFR) cũng đồng tình. Trong bài viết ngày 3/1, họ lưu ý rằng Iran có thể sử dụng “chiến tranh bất đối xứng”, tấn công tàu chở dầu hoặc cơ sở hạ tầng của đồng minh Mỹ, dẫn đến gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Rủi ro của Venezuela gần đây đã cho thấy Tổng thống Trump sẵn sàng hành động, nhưng Iran có sự khác biệt - nó có thể kéo theo chiến tranh khu vực, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Mỹ. Kết quả là, khả năng can thiệp lớn bị hạn chế, trừ khi có hành động khiêu khích trực tiếp từ Iran.
Thứ hai, có thể làm tổn hại tới hình ảnh quốc tế của chính quyền Trump, nhất là trong bối cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ diễn ra vào tháng 11 tới. Can thiệp quân sự trực tiếp có thể vi phạm luật pháp quốc tế, đặc biệt nguyên tắc không can thiệp nội bộ các quốc gia theo Hiến chương Liên hợp quốc. Ông Trump, dù nổi tiếng với chính sách cứng rắn, đã cam kết tránh “các cuộc chiến vô tận” trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024. Theo Guardian, các chuyên gia lo ngại rằng hành động như vậy sẽ làm tổn hại hình ảnh Mỹ, đặc biệt khi châu Âu và Liên hợp quốc kêu gọi đối thoại.
Tổng thống Trump đã bị chỉ trích vì các hành động đơn phương ở Venezuela và việc can thiệp vào Iran sẽ khiến Mỹ bị cô lập hơn, vi phạm nguyên tắc chủ quyền. Các học giả từ Atlantic Council đồng tình, khẳng định: “Mỹ sẽ mất uy tín nếu bị cáo buộc tấn công Iran, trong khi Trung Quốc và Nga có thể tận dụng bối cảnh để gia tăng ảnh hưởng ở Trung Đông”. Ông Trump muốn được coi là người mang lại hòa bình, không phải chiến tranh, nên can thiệp sẽ phản tác dụng với cử tri Mỹ.
Thứ ba, thúc đẩy sự đoàn kết nội bộ trong chính quyền Iran trong chính sách chống can thiệp từ bên ngoài. Lịch sử cho thấy can thiệp ngoại bang thường vô hình trung củng cố sự đoàn kết trong nước. Các cuộc biểu tình hiện tại tập trung vào vấn đề nội bộ, nhưng nếu Mỹ tấn công, nó có thể biến thành phong trào chống can thiệp.
Hành động can thiệp ngoại bang sẽ giúp chế độ Tehran huy động sự đoàn kết, ủng hộ của dân chúng, giống như sau vụ ám sát Tướng Soleimani năm 2020. Báo cáo từ Quincy Institute nhấn mạnh: “Biểu tình có thể suy yếu nếu bị gắn mác "can thiệp từ Mỹ", góp phần tăng cường đoàn kết chống ngoại xâm”. Học giả Edward Ross từ Viện Hudson Institute cho rằng xác suất can thiệp từ Mỹ thấp, nhưng rủi ro nội bộ Iran đoàn kết cao hơn.
Thứ tư, Mỹ vẫn chưa tìm thấy một lãnh đạo đối lập đáng tin cậy ở Iran. Theo giới chuyên gia, Mỹ hiện chưa xây dựng được một nhân vật đối lập đủ mạnh tại Iran. Giới chuyên gia cho rằng, Iran nếu thay đổi cần phải từ bên trong, không phải từ ông Trump.
Thứ năm, các đồng minh khu vực không ủng hộ chiến tranh. Ả rập Xê út, Các tiểu Vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Qatar lo ngại bị Iran trả đũa. Cả Ả rập Xê út và UAE gần đây đều tuyên bố không cho phép sử dụng không phận để tấn công Iran. Trước đó, hồi tháng 6/2025, các nước này kêu gọi biện pháp ngoại giao sau các cuộc tấn công trước của Mỹ và Israel vào Iran.
Một nhà phân tích địa chính trị từ trường King's College London (Anh) nhận định: “Các quốc gia vùng Vịnh không muốn chiến tranh xảy ra, lo ngại tấn công hạ tầng dầu mỏ”. Qatar và Oman cũng thúc đẩy đàm phán.
Có thể thấy, dù ông Trump liên tục đe dọa can thiệp quân sự Iran, các chuyên gia đánh giá khả năng can thiệp lớn ở mức 20-40%. Mỹ có thể chọn trừng phạt hoặc hỗ trợ “ngầm”. Tình hình Iran hiện vẫn bất ổn, nhưng lịch sử chỉ rõ can thiệp vội vã thường dẫn đến thảm họa. Như một chuyên gia nhận định: "Hòa bình bền vững phải từ người dân Iran, không phải bom đạn của Mỹ".
