Trong làn sóng phát triển vũ bão của trí tuệ nhân tạo, nhiều ngành nghề từng được xem là lựa chọn an toàn đang đứng trước nguy cơ bị tự động hóa một phần hoặc toàn phần. Điều này khiến không ít sinh viên và người trẻ rơi vào tâm thế hoang mang, thậm chí lo sợ rằng mình đã chọn sai ngành ngay từ đầu.
Câu hỏi đặt ra là liệu những người đang theo học các ngành dễ bị AI tác động có thực sự đang thua ngay từ vạch đích hay không. Khi nhìn kỹ hơn, có thể thấy AI không nhắm đến việc xóa sổ ngành nghề, mà đang sàng lọc lại giá trị của con người trong từng vị trí cụ thể.
1. Biên phiên dịch cơ bản
Biên phiên dịch từng là ngành học được đánh giá cao nhờ nhu cầu hội nhập và giao thương quốc tế. Tuy nhiên, các công cụ dịch AI hiện nay có thể xử lý nhanh chóng khối lượng lớn văn bản phổ thông, từ email công việc, tài liệu hành chính cho đến hợp đồng mẫu, khiến nhu cầu tuyển dụng biên dịch viên ở mức trung bình giảm rõ rệt. Sự thay đổi này khiến nhiều người học ngoại ngữ cảm thấy hụt hẫng khi nhận ra lợi thế ngôn ngữ không còn đủ để đảm bảo việc làm.
Song, AI vẫn gặp hạn chế lớn trong việc hiểu ngữ cảnh văn hóa, sắc thái cảm xúc và mục đích giao tiếp ẩn sau câu chữ. Để không bị AI thay thế, người học cần chuyển hướng từ dịch chữ sang xử lý nội dung, trở thành người biên tập, tư vấn ngôn ngữ hoặc chuyên sâu vào các lĩnh vực đặc thù như pháp lý, y tế, truyền thông quốc tế, nơi trách nhiệm, kiến thức nền và phán đoán của con người vẫn là yếu tố không thể thay thế.
2. Content sản xuất hàng loạt, thiếu đầu tư chất xám
Sự xuất hiện của AI viết nội dung đã làm thay đổi mạnh mẽ ngành sáng tạo nội dung. Những công việc như viết mô tả sản phẩm, bài SEO theo công thức hay nội dung quảng cáo đơn giản giờ đây có thể được AI thực hiện trong vài giây. Điều này khiến nhiều người làm content ở mức cơ bản đứng trước nguy cơ bị thay thế hoặc giảm giá trị lao động.
Tuy nhiên, AI không có trải nghiệm sống, không có ký ức cá nhân và không thể tự hình thành góc nhìn xã hội. Cách để không bị AI thay thế là người làm nội dung cần dịch chuyển từ người viết sang người tư duy, biết quan sát đời sống, phân tích bối cảnh, hiểu tâm lý độc giả và kể những câu chuyện mang dấu ấn cá nhân hoặc thương hiệu. Khi nội dung không chỉ để lấp đầy khoảng trống mà còn để tạo kết nối và dẫn dắt cảm xúc, AI khó có thể đóng vai trò trung tâm.
AI đang loại bỏ các công việc lặp lại và giá trị thấp, đồng thời mở ra cơ hội cho những người có tư duy sâu, biết học liên tục và sẵn sàng thích nghi. (Ảnh: The New York Times)
3. Kế toán và hành chính cấp thấp
Trong lĩnh vực kế toán và hành chính, nhiều nghiệp vụ như nhập liệu, tổng hợp số liệu, lập báo cáo định kỳ đang được tự động hóa mạnh mẽ nhờ phần mềm và AI. Những vị trí thiên về thao tác lặp lại ngày càng bị thu hẹp, khiến người học cảm thấy tương lai nghề nghiệp trở nên bấp bênh.
Tuy nhiên, AI vẫn chưa thể thay thế con người trong việc phân tích tài chính, đánh giá rủi ro, hiểu luật và đưa ra quyết định phù hợp với bối cảnh thực tế của doanh nghiệp. Để không bị AI thay thế, người học cần nâng cấp bản thân từ người thực hiện sang người phân tích và tư vấn, hiểu sâu về quản trị, chiến lược tài chính và khả năng dự báo. Khi vai trò chuyển từ làm theo sang chịu trách nhiệm và ra quyết định, giá trị con người sẽ trở nên rõ ràng hơn.
4. Thiết kế đồ họa cơ bản
AI có thể tạo hình ảnh, bố cục và ý tưởng thiết kế nhanh chóng, khiến thị trường thiết kế đơn giản bị cạnh tranh mạnh. Tuy nhiên, AI không hiểu chiến lược thương hiệu, trải nghiệm người dùng và mục tiêu truyền thông dài hạn. Cách để không bị thay thế là người làm thiết kế cần học tư duy thương hiệu, hiểu hành vi khách hàng và sử dụng AI như công cụ hỗ trợ sáng tạo, thay vì cạnh tranh trực diện với nó.
5. Lập trình viên ở mức junior
AI có khả năng viết code, sửa lỗi và gợi ý giải pháp kỹ thuật, khiến nhiều vị trí lập trình viên mới vào nghề trở nên mong manh. Tuy nhiên, AI không thể tự chịu trách nhiệm cho sản phẩm, không hiểu toàn bộ hệ thống và mục tiêu kinh doanh đằng sau mã nguồn. Để không bị thay thế, lập trình viên cần tập trung vào hiểu kiến trúc hệ thống, tư duy giải quyết vấn đề, khả năng làm việc nhóm và kết nối công nghệ với nhu cầu thực tế của người dùng.
Nhìn một cách tổng thể, những người học các ngành đang chịu tác động mạnh từ AI không hẳn là thua ngay từ vạch đích. AI chỉ thay thế những ai dừng lại ở mức làm theo, còn cơ hội vẫn thuộc về những người chủ động học sâu, thích nghi nhanh và biết tạo ra giá trị mà công nghệ chưa thể thay thế hoàn toàn.
