Thời gian gần đây, trên mạng xã hội liên tục xuất hiện nhiều câu chuyện xoay quanh môi trường tuyển dụng và cơ hội việc làm dành cho người trẻ. Chẳng hạn như mới đây, netizen xôn xao trước thông tin một nhà tuyển dụng đăng bài tìm thực tập sinh nhưng gây tranh cãi khi yêu cầu khối lượng công việc không hề nhỏ trong khi mức đãi ngộ lại là… không lương. Thông tin này nhanh chóng thu hút sự chú ý, kéo theo hàng loạt ý kiến trái chiều về ranh giới giữa học hỏi, trải nghiệm và việc “lợi dụng” sức lao động của sinh viên.
Trước vấn đề này, chuyên gia Phạm Mạnh Khôi - người được cộng đồng Gen Z biết đến qua kênh TikTok “Chú Khôi Nhân Sự” với hơn 135 nghìn lượt theo dõi, đã có những chia sẻ. Cho những ai chưa biết, chuyên gia Phạm Mạnh Khôi là một trong những chuyên gia nhân sự dày dạn kinh nghiệm tại Việt Nam với hơn 30 năm làm nghề và hơn 25 năm giữ vị trí Giám đốc Nhân sự (CHRO/CPO) tại các tập đoàn lớn như BAT, Metro Cash & Carry, APL, L’Oréal, VPBank-SMBC, SC Johnson & Son và TNT Express.
Chuyên gia Phạm Mạnh Khôi. (Ảnh: NVCC)
Trước tiên, chuyên gia Phạm Mạnh Khôi khẳng định đây không phải là "cơ hội", mà là một sự lệch lạc nghiêm trọng trong tư duy tuyển dụng, thậm chí là biểu hiện của sự thiếu liêm chính trong quản trị nhân sự.
“Để tôi làm một phép tính sòng phẳng cho các bạn thấy: Một sinh viên để cầm được tấm bằng cử nhân trên tay đã phải tiêu tốn của gia đình và xã hội hàng trăm triệu đồng tiền học phí, chưa kể 4 năm thanh xuân đầu tư cho kiến thức. Việc doanh nghiệp tuyển thực tập sinh không lương, bắt các em làm việc như một nhân sự thực thụ nhưng trả công bằng con số 0, chính là hành vi ‘tận thu’ trên sự đầu tư của người khác”, chuyên gia Phạm Mạnh Khôi nói.
Phân tích kỹ hơn, nam chuyên gia nhìn nhận dưới những góc độ như sau:
- Về mặt đạo đức nghề nghiệp: Doanh nghiệp đang thừa hưởng thành quả giáo dục từ tiền bạc của phụ huynh nhưng lại không muốn san sẻ trách nhiệm đào tạo hay chi phí hỗ trợ cơ bản. Đây là tư duy bóc lột núp bóng dưới danh nghĩa “cho phép học hỏi”.
- Về mặt giáo dục: Việc này tạo ra một tiền lệ xấu, khiến người trẻ cảm thấy giá trị lao động của mình bị rẻ rúng ngay từ khi mới bước chân vào đời. Nó chính là nguồn cơn tạo ra sự phản kháng mạnh mẽ, thậm chí là tiêu cực của giới trẻ đối với thị trường lao động hiện nay.
- Lời cảnh tỉnh cho doanh nghiệp: Một nhà tuyển dụng liêm chính phải hiểu rằng: Thực tập sinh là khoản đầu tư cho tương lai, không phải là “công cụ rẻ tiền” để tối ưu chi phí ngắn hạn. Doanh nghiệp cần có trách nhiệm trích lập quỹ đào tạo và trả công tương xứng (ít nhất là phụ cấp chi phí đi lại, ăn uống) để các bạn trẻ yên tâm cống hiến.
“Đừng bắt các em phải ‘biết ơn’ vì được làm việc không lương. Thay vào đó, hãy để các em cảm thấy tự hào khi được làm việc trong một môi trường chuyên nghiệp và công bằng. Đó mới là cách xây dựng thương hiệu tuyển dụng bền vững”, chuyên gia Phạm Mạnh Khôi chia sẻ.
Thị trường lao động đang cực kỳ cạnh tranh. (Ảnh: The New York Times)
Từ câu chuyện thực tập sinh không lương, có thể thấy vấn đề không chỉ nằm ở một bài đăng tuyển dụng gây tranh cãi, mà phản ánh tư duy và cách ứng xử của một bộ phận doanh nghiệp đối với người trẻ. Khi ranh giới giữa học hỏi và bị lợi dụng trở nên mờ nhạt, người thiệt thòi nhất vẫn là sinh viên, những người đang ở giai đoạn cần được dẫn dắt, bảo vệ và trao cơ hội đúng nghĩa.
Khi cơ hội học hỏi đi kèm với sự tôn trọng và công bằng, cả doanh nghiệp lẫn sinh viên đều là bên hưởng lợi. Đây cũng là nền tảng cần thiết để xây dựng một thị trường tuyển dụng minh bạch, nhân văn và bền vững hơn trong dài hạn.
