Giúp thí sinh có hành trang vững chắc khi trúng tuyển
Với phương thức xét tuyển học bạ, dự thảo quy chế năm nay thêm yêu cầu "điểm sàn" của tổ hợp môn thi tốt nghiệp THPT với thí sinh, vì vậy trong dư luận có ý kiến cho rằng năm nay không còn xét học bạ. Tại sao lại cần quy định như vậy?
GS Nguyễn Tiến Thảo: Xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT (xét học bạ) đã tồn tại hơn 10 năm qua. Phương thức này luôn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh (TS) trúng tuyển. Thời gian qua, phương thức này chủ yếu dựa trên kết quả học tập của học sinh ở lớp 12. Dự thảo quy chế vẫn cho phép xét học bạ, nhưng yêu cầu phải xét 6 học kỳ, kèm theo điều kiện về mức tối thiểu điểm thi tốt nghiệp THPT mà TS đạt được với tổ hợp 3 môn thi tương ứng 3 môn học bạ. Quy định này nhằm yêu cầu các trường ĐH thực hiện đúng chủ trương đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh (HS) thông qua kết quả học tập đủ 3 năm THPT.
GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH, trong chương trình Tư vấn mùa thi năm 2026 của Báo Thanh Niên diễn ra tại Đồng Nai cuối tuần qua
ẢNH: ĐỘC LẬP
Còn việc bổ sung thêm điều kiện cần là HS phải đạt 16 điểm cho 3 môn trong tổ hợp xét tuyển nhằm đảm bảo HS không lơ là học tập năm lớp 12. Quy định này không chỉ giúp HS học tập nghiêm túc lớp 12, sẵn sàng cho kỳ thi tốt nghiệp mà còn giúp các em có hành trang vững chắc khi trúng tuyển và khả năng hoàn thành tốt chương trình đào tạo bậc ĐH. 16 cũng là mức điểm mà phần lớn TS có thái độ và trách nhiệm sẽ đạt được trong kỳ thi tốt nghiệp, bảo đảm nguồn tuyển đủ ngưỡng chất lượng cho các trường ĐH tuyển sinh và xa hơn nữa là hướng tới mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực đạt chỉ số 260 sinh viên/10.000 dân của một quốc gia phát triển theo lộ trình tiến tới năm 2030.
Khai thác được năng lực của TS và bảo đảm công bằng
Dự thảo quy chế năm nay cũng điều chỉnh về điểm xét thưởng, điểm khuyến khích. Xin ông thông tin rõ hơn về điểm này.
Một HS có nhiều năng lực, sở trường khác nhau nên công việc tuyển sinh là làm sao tuyển đúng và tuyển trúng người dự tuyển theo học ngành đào tạo mong muốn. Vì vậy quy chế sẽ vẫn duy trì mức điểm cộng để "thêm" vào điểm xét (điểm thi hoặc điểm học bạ) của TS nhưng không vượt quá 3 điểm theo thang điểm 30. Điểm cộng là tổng các điểm thành phần gồm điểm thưởng áp dụng cho đối tượng là các HS đạt danh hiệu HS giỏi quốc gia, đội tuyển thi Olympic quốc tế. Những HS này được tuyển thẳng vào các ngành đào tạo theo kết quả môn thi nhưng đã không dùng quyền tuyển thẳng và khi đó có thể được cộng điểm thưởng từ 0 - 3 điểm (tùy theo kết quả) theo thang điểm 30. Thành phần thứ hai là điểm xét thưởng áp dụng đối với TS có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt. Thành phần thứ ba là điểm khuyến khích đối với TS có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế (nếu có). Điểm cộng của điểm thành phần thứ hai hoặc thứ ba nằm trong dải từ 0 - 1,5 điểm theo thang điểm 30.
Học sinh lớp 12 đặt nhiều câu hỏi liên quan đến tổ hợp môn xét tuyển, chọn ngành học trong chương trình Tư vấn mùa thi năm 2026
ảnh: Độc Lập
Còn chính sách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển, năm nay có thay đổi gì không, thưa ông?
Trong giai đoạn hội nhập quốc tế, ngoại ngữ vẫn là một công cụ quan trọng trong học tập và mở ra cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Do đó, việc duy trì xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh ĐH là yêu cầu khách quan. Dự thảo quy chế lần này điều chỉnh theo hướng khai thác được năng lực ngoại ngữ của TS và bảo đảm nguyên tắc công bằng trong xét tuyển. Tổ hợp xét tuyển sử dụng kết quả các môn thi tốt nghiệp THPT hoặc kết quả học bạ có dùng chứng chỉ ngoại ngữ thì cơ sở đào tạo quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp môn xét tuyển theo trọng số tính điểm xét môn ngoại ngữ không vượt quá 1/3 của tổng điểm theo thang điểm 30. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng trong quy đổi điểm môn ngoại ngữ hoặc chỉ được sử dụng cho điểm thưởng. Từ năm 2026, Bộ GD-ĐT sẽ hướng dẫn quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ thống nhất sử dụng trong toàn hệ thống. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng 1 lần, hoặc thay thế môn ngoại ngữ hoặc được cộng điểm tối đa 1,5.
Giảm áp lực cho các trường ĐH sư phạm
Theo GS Nguyễn Tiến Thảo, việc đưa vào dự thảo quy chế yêu cầu nhóm ngành đào tạo giáo viên chỉ tuyển từ nguyện vọng (NV) 1 đến 3 là đòi hỏi TS cần xác định rõ ràng mục tiêu nghề nghiệp thông qua việc ưu tiên cho nhóm ngành này khi đặt NV. Đây là các chương trình đào tạo được nhà nước hỗ trợ ngân sách. Vì thế yêu cầu đó cũng làm giảm áp lực cho các trường ĐH sư phạm phải xác định chính xác số lượng sinh viên nhập học hưởng ngân sách và xác định vị trí công tác sau khi tốt nghiệp".
Về đề xuất trường ĐH chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển, không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng, GS Nguyễn Tiến Thảo cho rằng, thực tế tuyển sinh những năm gần đây cho thấy, chỉ với 5 phương thức xét tuyển (chưa bao gồm phương thức tuyển thẳng) đã bao phủ trên 95% TS trúng tuyển. Vì vậy việc giảm số phương thức không chỉ tác động lớn đến quá trình đơn giản hóa tuyển sinh mà còn tiết kiệm chi phí, minh bạch hóa và tạo sự công bằng hơn cho các TS.
Còn quy định mỗi TS đăng ký không nhiều hơn 10 NV có ý nghĩa góp phần tiết kiệm chi phí cho TS, rút ngắn thời gian xét tuyển đồng thời đòi hỏi các em phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, đặc biệt là việc xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân. Theo dõi kết quả TS trúng tuyển trong thời gian qua, có thể nhận thấy TS trúng tuyển ở NV 1 chiếm 35,1%; trúng tuyển ở NV dưới 10 chiếm 98,5%. Số TS xét tuyển ở các đợt bổ sung chiếm hơn 1%. Như vậy, số TS trúng tuyển và nhập học ở NV lớn hơn 10 là vô cùng thấp.
Nhiều điểm hợp lý
Theo PGS-TS Tô Văn Phương, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Nha Trang, dự thảo có một số điều chỉnh quan trọng theo hướng tinh gọn, công bằng và thực chất hơn so với năm 2025. Quy định mỗi trường sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh là hợp lý, bảo đảm quyền tự chủ tuyển sinh của các trường, nhưng vẫn khắc phục tình trạng quá nhiều phương thức song song như các năm trước, gây phân tán nguồn lực. Quy định TS được đăng ký tối đa 10 NV là phù hợp, trong tương lai có thể tiếp tục nghiên cứu giảm còn khoảng 6-7. Quy định các chương trình đào tạo giáo viên chỉ xét tuyển TS đăng ký ở các NV từ 1-3 là rất hợp lý.
Khống chế tổng điểm cộng, giảm khoảng 50% so với năm 2025 là điều chỉnh cần thiết, góp phần thu hẹp chênh lệch giữa các nhóm TS, qua đó nâng cao tính công bằng và phản ánh đúng hơn năng lực học tập cốt lõi của người học.
Không nên quy định cứng về điều kiện xét học bạ là 16 điểm thi
Tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, cho rằng việc quy định cứng mức điểm 16/30 đối với tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT với phương thức xét học bạ cần được xem xét, đánh giá kỹ hơn về cơ sở khoa học đo lường. Lý do là tại thời điểm ban hành quy định, kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT của năm tuyển sinh chưa có, do đó chưa có dữ liệu phổ điểm thực tế để đối sánh. Việc xác định trước một ngưỡng điểm tuyệt đối có thể mang tính giả định chính sách, chưa dựa đầy đủ trên bằng chứng thực nghiệm của chính kỳ thi đó.
Đề thi tốt nghiệp THPT có sự thay đổi về mức độ khó - dễ qua từng năm, dẫn đến phổ điểm và mặt bằng điểm số thay đổi đáng kể. Trong bối cảnh đó, cùng một mức điểm tuyệt đối (16/30) nhưng có thể phản ánh những mức năng lực khác nhau ở các năm khác nhau, làm giảm tính ổn định và công bằng của ngưỡng sàng lọc.
Việc áp dụng một ngưỡng điểm tuyệt đối cố định cho một kỳ thi mang tính chuẩn tương đối có thể dẫn đến năm đề thi khó, ngưỡng trở nên quá "siết", loại bỏ một bộ phận TS có học lực ổn định; năm đề thi dễ, ngưỡng trở nên hình thức, không còn nhiều giá trị sàng lọc.
Để vừa giữ được mục tiêu nâng cao chất lượng đầu vào, vừa bảo đảm tính khoa học, công bằng và ổn định qua các năm, đề xuất Bộ GD-ĐT xem xét thay thế hoặc điều chỉnh ngưỡng điểm tuyệt đối bằng các cách tiếp cận linh hoạt hơn theo nhiều phương án khác nhau dựa trên dữ liệu phổ điểm của từng năm.
Hà Ánh - Mỹ Quyên
