Thông tin trên được TS Nguyễn Thị Túy (Trường Đại học Tài chính - Marketing) và ThS Lê Dương Thùy Hương (Trường Cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai) chia sẻ tại hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Cơ chế, chính sách pháp lý về đột phá phát triển giáo dục đại học theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW”, do Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM phối hợp với Mạng lưới các cơ sở đào tạo Luật tại Việt Nam và Trường Đại học Luật (Đại học Huế) tổ chức mới đây.
Gần 94.000 giảng viên, số lượng tiến sĩ tăng nhanh nhất
Theo thống kê, cơ cấu trình độ của đội ngũ giảng viên đại học đang có sự chuyển dịch rõ rệt. So với năm 2022 (86.048 giảng viên), đến năm 2025, tổng số giảng viên tăng thêm 7.906 người.
Đáng chú ý, số giảng viên có trình độ tiến sĩ tăng nhanh nhất, từ 21.170 người năm 2022 lên 26.528 người năm 2025, tăng hơn 25%. Số phó giáo sư, giáo sư tăng từ 6.091 lên 6.976 người. Trong khi đó, giảng viên trình độ thạc sĩ vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 54.067 người, đóng vai trò nòng cốt trong hoạt động giảng dạy.
Ở chiều ngược lại, số giảng viên chỉ có trình độ đại học giảm mạnh từ 6.175 người xuống còn 4.690 người. Điều này cho thấy xu hướng tích cực trong việc từng bước loại bỏ tình trạng “thiếu chuẩn” về học vị trong đội ngũ giảng dạy.
Tỷ lệ giảng viên trình độ cao vẫn còn thấp so với yêu cầu
TS Túy cho rằng, mặc dù số lượng tiến sĩ, phó giáo sư và giáo sư tăng lên qua từng năm, song theo đánh giá của giới chuyên môn, tỷ lệ này vẫn còn khiêm tốn, chưa tương xứng với yêu cầu phát triển giáo dục đại học và hội nhập quốc tế.
Theo Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT, đến năm 2025, các trường không đào tạo tiến sĩ phải có tối thiểu 20% giảng viên đạt trình độ tiến sĩ, tăng lên 30% vào năm 2030. Với các cơ sở có đào tạo tiến sĩ, tỷ lệ này phải đạt 40% và hướng tới 50% sau năm 2030.
Đây là mục tiêu mang tính định hướng quan trọng, song cũng đặt ra thách thức lớn đối với nhiều cơ sở đào tạo, nhất là các trường mới thành lập, trường ngoài công lập hoặc các trường ở địa phương còn hạn chế về điều kiện nghiên cứu và chính sách đãi ngộ.
Thực tế cho thấy, các trường đại học lớn, có uy tín đã chủ động thu hút tiến sĩ, chuyên gia quốc tế và trí thức Việt kiều, qua đó nâng cao năng lực nghiên cứu, mở rộng đào tạo sau đại học và tăng cường hội nhập quốc tế. Ngược lại, nhiều cơ sở đào tạo quy mô nhỏ hoặc ở khu vực xa trung tâm vẫn gặp khó khăn trong việc thu hút và giữ chân đội ngũ giảng viên trình độ cao. Sự chênh lệch này dẫn đến khoảng cách rõ rệt về chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và mức độ quốc tế hóa giữa các nhóm trường.
Trong bối cảnh giáo dục đại học chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng số hóa, năng lực số của giảng viên được xem là yếu tố then chốt quyết định chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, nhiều giảng viên vẫn còn hạn chế trong việc khai thác công nghệ số, chủ yếu dừng ở việc sử dụng các công cụ cơ bản. Sự chênh lệch về năng lực số giữa các cơ sở đào tạo cho thấy quá trình chuyển đổi số hiện nay mới tập trung vào khía cạnh kỹ thuật, chưa thực sự lan tỏa vào tư duy sư phạm và năng lực nghề nghiệp của giảng viên.
Trả lương bằng kết quả làm việc thay vì dựa vào thâm niên
Theo TS Túy, để thực hiện thành công tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, cần có chính sách đồng bộ hơn trong phát triển đội ngũ giảng viên, gắn chuẩn học thuật với năng lực số, điều kiện nghiên cứu và cơ chế đãi ngộ phù hợp theo từng vùng, từng loại hình cơ sở đào tạo. Chỉ khi đó, giáo dục đại học Việt Nam mới có thể xây dựng được đội ngũ giảng viên chất lượng cao, đủ sức đáp ứng yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Túy và ThS Lê Dương Thùy Hương đề xuất chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 71, trước hết chuẩn hóa và phát triển năng lực số cho đội ngũ giảng viên.
Theo chuyên gia, năng lực số của giảng viên giữa các cơ sở đào tạo hiện còn chênh lệch và thiếu khung đánh giá thống nhất. Do đó, cần sớm xây dựng khung năng lực số giảng viên đại học làm cơ sở cho đào tạo, đánh giá và bồi dưỡng đội ngũ theo lộ trình phù hợp.
Bên cạnh việc chuẩn hóa năng lực số, các trường đại học cần tăng cường phát triển nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, khuyến khích giảng viên công bố quốc tế và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Đồng thời, cải cách cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ theo hướng minh bạch, cạnh tranh, gắn với kết quả giảng dạy và nghiên cứu, thay vì dựa chủ yếu vào thâm niên. Việc mở rộng hợp tác quốc tế, trao đổi giảng viên và tham gia mạng lưới học thuật toàn cầu cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực hội nhập và vị thế của giáo dục đại học Việt Nam.
