Cách Nga, Ukraine nỗ lực định hình quan điểm của ông Trump về cuộc chiến

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, Florida, vào ngày 28/12, tưởng chừng đã mở ra một tia hy vọng cho tiến trình hòa bình. Tuy nhiên, một cáo buộc bất ngờ từ Moscow về việc Ukraine tấn công dinh thự của Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhanh chóng phủ bóng lên những nỗ lực ngoại giao này, đẩy cuộc chiến thông tin giữa hai bên lên một tầm cao mới.

Khi Tổng thống Zelensky trở về từ Mỹ vào ngày 29/12, ông có thể đã cảm thấy nhẹ nhõm sau cuộc hội đàm "suôn sẻ" với Tổng thống Trump. Nhà lãnh đạo Mỹ đã không chỉ trích Ukraine hay lặp lại các luận điểm của Nga trước công chúng, một dấu hiệu tích cực so với những cuộc gặp trước đây.

Tuy nhiên, ngay khi ông Zelensky đang trên đường về nước, Tổng thống Putin đã gọi điện cho ông Trump, thông báo về một diễn biến nghiêm trọng: Ukraine đã phóng 91 máy bay không người lái (UAV) nhằm vào dinh thự của ông tại tỉnh Novgorod trong đêm. "Tôi không thích điều đó", Tổng thống Trump sau đó kể lại với các phóng viên, bày tỏ sự tức giận và cho rằng "đây không phải là thời điểm thích hợp để làm bất cứ điều gì như vậy".

Cáo buộc này từ Moscow có nguy cơ làm đổ vỡ hoàn toàn nỗ lực ngoại giao của Ukraine. Tổng thống Zelensky đã nhanh chóng phủ nhận, mô tả tuyên bố trên mạng xã hội là "một sự bịa đặt hoàn toàn" nhằm "làm suy yếu tất cả những thành tựu trong nỗ lực ngoại giao chung của chúng tôi với nhóm của Tổng thống Trump".

Ông cũng cho biết các nhà đàm phán Ukraine đã thảo luận về cáo buộc này với các đối tác Mỹ, và Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha lên tiếng khẳng định: "Đã gần một ngày trôi qua và Nga vẫn chưa đưa ra bằng chứng xác đáng nào cho cáo buộc Ukraine tấn công dinh thự của ông Putin. Và họ sẽ không làm điều đó vì không có bằng chứng hay cuộc tập kích nào xảy ra cả".

Phía Nga, trong khi đó, vẫn giữ vững lập trường. Một số quan chức Nga công khai cáo buộc Kiev và tuyên bố Moscow sẽ có lập trường cứng rắn hơn trong các cuộc đàm phán.

Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov từ chối tiết lộ vị trí của ông Putin vào thời điểm xảy ra vụ tấn công, nhưng nhấn mạnh rằng phòng không Nga đã bắn hạ toàn bộ UAV và cáo buộc truyền thông phương Tây "hùa" theo lời phủ nhận của Ukraine.

Ông Peskov cũng khẳng định cuộc tập kích nhằm mục đích phá hoại tiến trình đàm phán và lập trường đối thoại của Moscow sẽ trở nên cứng rắn hơn. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng tuyên bố Moscow đã lựa chọn xong các mục tiêu để trả đũa.

Cuộc chiến thông tin và ảnh hưởng của Tổng thống Trump

Hàng loạt tuyên bố trái chiều từ Ukraine và Nga đã làm nổi bật tầm quan trọng của cuộc chiến thông tin trong các cuộc đàm phán hòa bình, đặc biệt là trong việc định hình suy nghĩ của Tổng thống Trump. Cả hai bên đều coi nhà lãnh đạo Mỹ là đòn bẩy quan trọng trong việc đàm phán một thỏa thuận hòa bình trong tương lai và đã nỗ lực định hình nhận thức của ông về chiến trường.

Điều này bao gồm việc Nga tuyên bố giành quyền kiểm soát thêm nhiều thành phố và việc Ukraine không lập tức thừa nhận khi một thành phố thất thủ. Kiev và Moscow cũng cáo buộc lẫn nhau từ chối thỏa hiệp để đạt được thỏa thuận hòa bình và cố gắng phá vỡ các cuộc đàm phán.

Thực tế, quan điểm của ông Trump về cuộc chiến vẫn chưa rõ ràng sau gần một năm nỗ lực chấm dứt chiến sự nhưng chưa thành công. Theo các nhà phân tích, Nga đang nắm ưu thế trong cuộc chiến định hình nhận thức của Tổng thống Trump. Ông Trump đã nhiều lần đứng về phía Moscow, một phần vì lợi thế của Nga trên chiến trường, điều này phù hợp với niềm tin của nhà lãnh đạo này rằng bên mạnh hơn sẽ thắng.

Ông Zelensky phải vất vả để cứu vãn các nỗ lực ngoại giao bằng cách thường xuyên tiếp xúc với phía Mỹ và tập hợp các đồng minh châu Âu nhằm hướng ông Trump đến một lập trường ít thân Nga hơn.

"Ông Zelensky đang đối mặt với thách thức trong việc thuyết phục Tổng thống Trump trong khi ông Putin thì không", Harry Nedelcu, Giám đốc cấp cao tại Rasmussen Global, nhận định, đồng thời lưu ý rằng Tổng thống Putin có mối quan hệ thân thiết với ông Trump hơn so với ông Zelensky.

Ông Putin thường có thể nói chuyện với ông Trump ngay trước khi nhà lãnh đạo Mỹ gặp ông Zelensky – điều đã xảy ra vào hôm 28/12 – nhằm trực tiếp thúc đẩy lập trường của mình và định hình các cuộc đàm phán.

Giữa lúc các cuộc đàm phán đang rơi vào bế tắc về vấn đề lãnh thổ, phần lớn cuộc chiến tranh luận trong những tuần gần đây tập trung vào việc bên nào đang giành được ưu thế trên chiến trường.

Hồi đầu tháng 12, Tổng thống Putin đã mời các nhà báo đến và "tận mắt chứng kiến" việc lực lượng Nga đã giành quyền kiểm soát thành phố Kupyansk ở phía Đông Bắc. Thay vào đó, chính ông Zelensky đã đến khu vực này vào khoảng 10 ngày sau đó và tự quay phim bên biển hiệu lối vào thành phố để tuyên bố rằng phần lớn thành phố vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Ukraine.

Hôm 29/12, Tổng thống Putin đã gặp gỡ các chỉ huy cấp cao tại Điện Kremlin và nói rằng quân đội Nga chỉ còn cách thành phố Zaporizhia ở miền Nam Ukraine, một trung tâm công nghiệp lớn, khoảng 24km. Nhà lãnh đạo Nga yêu cầu các lực lượng giành quyền kiểm soát thành phố này "trong tương lai gần".

Theo các nguồn tin, quân đội Nga đã có những bước tiến trong những tuần gần đây, một thực tế mà Ukraine đã tìm cách giảm nhẹ. Chẳng hạn như việc các lãnh đạo quân sự hàng đầu của Ukraine đã chậm trễ trong việc thừa nhận rằng thành phố Siversk (Seversk) ở miền Đông đã rơi vào tay Nga vào tuần trước.

Hôm 29/12, chỉ huy cao cấp của Ukraine, Tướng Oleksandr Syrsky, đã đưa ra một báo cáo khá lạc quan về tình hình ở Pokrovsk, thành phố chiến lược ở vùng Donetsk, trong đó tuyên bố rằng lực lượng Nga chỉ kiểm soát một nửa thành phố. Nhưng các bản đồ chiến trường do các nhóm độc lập cập nhật cho thấy khoảng 2/3 Pokrovsk nằm dưới sự kiểm soát của Nga, và binh lính Ukraine trên thực địa thừa nhận thành phố gần như đã thất thủ.

Việc cố gắng kiểm soát câu chuyện về những tiến triển ở Donetsk có ý nghĩa quan trọng đối với cả hai bên bởi vì một trong những yêu cầu chính của Nga để chấm dứt chiến tranh là Ukraine phải nhượng lại 1/4 khu vực mà họ vẫn đang kiểm soát, một điều mà Kiev tuyên bố là không thể chấp nhận.

Nga lập luận rằng việc các lực lượng của họ trong khu vực sẽ giành quyền kiểm soát ở đó là điều không thể tránh khỏi và Ukraine nên dàn xếp ngay bây giờ, ngay cả khi điều đó có nghĩa là phải nhượng lại đất đai, thay vì mất thêm người khi cố gắng bảo vệ Donetsk.

Ông Trump đã lặp lại lập luận đó hôm 29/12, sau cuộc gặp với ông Zelensky, nói rằng Ukraine sẽ "tốt hơn nếu đạt được một thỏa thuận hơn là thua trên chiến trường trong những tháng tới".

Ukraine đã tìm cách phản bác lập luận đó bằng cách nhấn mạnh rằng những bước tiến của Nga diễn ra chậm và sẽ mất nhiều tháng nữa để Moscow giành quyền kiểm soát phần còn lại của Donetsk. Tại một cuộc họp ở Phòng Bầu dục hồi tháng 8 với Tổng thống Trump, ông Zelensky đã sử dụng bản đồ chiến trường để chứng minh luận điểm của mình. Ông nói rằng trong hơn 1.000 ngày trước cuộc họp đó, Nga chỉ kiểm soát chưa đến 1% lãnh thổ của Ukraine.

"Tận dụng" tư duy kinh doanh của ông Trump

Cả hai bên cũng đã cố gắng thu hút sự ủng hộ từ tư duy kinh doanh của ông Trump, đưa ra những thỏa thuận tiềm năng sinh lợi có thể là một phần của thỏa thuận dàn xếp.

Một kế hoạch hòa bình do một trong những nhà đàm phán hàng đầu của Moscow, Kirill Dmitriev, người đứng đầu Quỹ Đầu tư quốc gia Nga, soạn thảo với các đại diện của Mỹ vào tháng trước bao gồm một điều khoản rằng Washington sẽ tham gia vào hợp tác kinh tế lâu dài với Moscow trong các lĩnh vực đa dạng như năng lượng, trí tuệ nhân tạo và khai thác khoáng sản.

Trong khi đó, lập trường đàm phán của Ukraine bao gồm một gói hỗ trợ tài chính để hỗ trợ tái thiết đất nước sau chiến tranh và vai trò tham gia của Mỹ. Ông Zelensky cho biết gói này sẽ bao gồm "vai trò tham gia của các doanh nghiệp Mỹ, các điều kiện đặc biệt cho sự phát triển và tái thiết của Ukraine, và việc phát triển một thỏa thuận thương mại tự do với Mỹ".

Hôm 29/12, khi đón tiếp ông Zelensky tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida, ông Trump đã bày tỏ sự kinh ngạc về số tiền có thể kiếm được từ việc tái thiết Ukraine. Ông nói: "Có rất nhiều của cải có thể kiếm được".