Miền Bắc đang trải qua những ngày rét đậm, rét hại kéo dài, nhiệt độ giảm sâu so với trung bình nhiều năm. Sự thay đổi đột ngột này đặc biệt nguy hiểm với những người vừa di chuyển từ vùng khí hậu nóng ra Bắc, làm gia tăng nguy cơ “sốc nhiệt lạnh” và các biến cố tim mạch, thần kinh.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, sốc nhiệt lạnh là phản ứng toàn thân khi cơ thể bất ngờ tiếp xúc với không khí lạnh. Các thụ thể nhiệt trên da lập tức gửi tín hiệu cảnh báo lên não, kích hoạt hệ thần kinh giao cảm khiến nhịp tim tăng nhanh, mạch máu co lại, huyết áp và nhịp thở biến động mạnh.
Ở người có tiền sử tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc mạch máu não, phản ứng này có thể trở thành “mồi lửa” kích phát cơn rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp kịch phát, thậm chí đột quỵ.
Để cơ thể thích nghi an toàn với giá lạnh, chuyên gia cho rằng cần “lộ trình huấn luyện” toàn diện, thay vì chỉ chống rét thụ động. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò như nguồn nhiên liệu sinh nhiệt.
Miền Bắc rét đậm khiến người di chuyển từ vùng nóng dễ sốc nhiệt lạnh. (Ảnh minh hoạ: Viên Minh)
Các thực phẩm giàu đạm như thịt bò, thịt gà, trứng, cá giúp cơ thể tạo nhiệt lượng cao và duy trì khối cơ. Nhóm tinh bột giải phóng năng lượng chậm như gạo lứt, khoai lang, ngũ cốc nguyên hạt giúp giữ ấm lâu hơn. Ngoài ra, gia vị có tính ấm như gừng, quế, tỏi được khuyến khích bổ sung hợp lý để hỗ trợ tuần hoàn máu và tăng sức đề kháng trong mùa lạnh.
Trang phục là “hàng rào” bảo vệ quan trọng trước rét đậm. Thay vì mặc một áo quá dày, bác sĩ khuyên áp dụng nguyên tắc mặc nhiều lớp mỏng. Lớp trong cùng cần thấm hút mồ hôi tốt, lớp giữa giữ nhiệt bằng len hoặc nỉ, lớp ngoài cùng có tác dụng chắn gió, chống mưa. Những vùng dễ mất nhiệt như đầu, cổ, bàn tay, bàn chân cần được che chắn kỹ vì đây là các “cửa ngõ” tản nhiệt lớn của cơ thể.
Bên cạnh đó, một số bài tập thở và vận động nhẹ có thể giúp cơ thể sinh nhiệt từ bên trong. Các phương pháp như thở sâu, khí công hay một số kỹ thuật kiểm soát hơi thở được cho là giúp tăng lưu lượng máu, cải thiện khả năng thích nghi với lạnh.
Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý các kỹ thuật thở sâu, nín thở kéo dài có thể gây chóng mặt, tụt huyết áp hoặc ngất, đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh tim mạch. Nhóm này không nên tự ý tập mà cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế.
Trong sinh hoạt hàng ngày, nhiều thói quen chống rét sai lầm vẫn tồn tại. Việc uống rượu để “làm ấm” chỉ tạo cảm giác ấm giả do giãn mạch ngoại vi, thực chất lại làm thất thoát nhiệt nhanh hơn. Đốt than sưởi trong phòng kín tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc khí CO dẫn đến tử vong. Ngành y tế khuyến cáo không đóng kín cửa suốt ngày; nên mở cửa thông thoáng khoảng 15-20 phút vào buổi trưa để giảm tích tụ vi khuẩn, virus trong không gian sống.
Với người cao tuổi và người có bệnh nền, thời điểm buổi sáng là giai đoạn nhạy cảm nhất. Khi thức dậy, không nên bật dậy ngay mà cần nằm thêm vài phút, cử động nhẹ tay chân để cơ thể thích nghi, sau đó mới mặc áo ấm và ra khỏi giường. Việc tập thể dục ngoài trời lúc sáng sớm, đặc biệt trước 6h, nên hạn chế trong những ngày rét đậm; an toàn hơn là tập muộn hoặc vận động nhẹ trong nhà.
Nếu phát hiện người có dấu hiệu hạ thân nhiệt như run rẩy dữ dội, da tái lạnh, lơ mơ, nói khó, người xung quanh cần nhanh chóng đưa vào nơi kín gió, cởi bỏ quần áo ướt, ủ ấm các vùng trọng yếu như ngực, cổ, đầu và gọi cấp cứu. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, xử trí sớm trong “giờ vàng” có ý nghĩa quyết định trong việc giảm nguy cơ biến chứng nặng và tử vong do lạnh.
