Vì chỉ khi có quy định chi tiết của luật pháp thì cơ quan chức năng mới dễ dàng giám sát, điều chỉnh, xử phạt được cảnh họp chợ, buôn bán tự do, tự phát, ảnh hưởng xấu đến mỹ quan đô thị và cuộc sống cư dân.
Giữa không gian công cộng, không phải thích buôn bán gì cũng được
Ông Nguyễn Anh Quê - Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn G6 - cho rằng, hiện nay việc kinh doanh trong các khu dân cư chưa được luật hoá, chưa có quy định rõ về chức năng sử dụng nhà ở, vì thế dễ gây nên cảnh kinh doanh, buôn bán lộn xộn, khó kiểm soát.
Trong khi đó trên thế giới, nhiều nước quy định chỉ có chức năng thương mại dịch vụ thì mới được kinh doanh, thậm chí ngay cả đã là khu thương mại dịch vụ thì cũng phải kinh doanh theo ngành nghề định hướng. Tức là khu vực này kinh doanh ăn uống, khu vực kia phục vụ mua sắm, giải trí... mỗi nơi đều được quy định rõ ràng, chuyên biệt.
"Ở nước ta hiện nay, nhà ở cũng có thể dùng để đặt trụ sở làm việc hay mở hàng quán kinh doanh ăn uống, buôn bán...Vì vậy theo tôi, để giải được bài toán tách khu ăn uống, chợ cóc khỏi không gian sống thì cần phải có quy định chặt chẽ của pháp luật. Từ đó mới làm rõ được việc kinh doanh đó là trái phép hay hợp pháp để xử lý. Cần quy định không phải cứ có nhà thì thích bán gì, buôn gì cũng được, vì điều này có thể ảnh hưởng đến không gian cộng đồng", ông Quê nhấn mạnh.
Chuyên gia cho rằng cần luật hóa để hàng quán, chợ cóc không dám bủa vây đô thị. (Ảnh minh họa: Kinh tế đô thị)
Cũng theo ông Quê, tới đây nên quy định rõ loại hình bất động sản nào được kinh doanh, ví dụ một căn nhà phải có lòng đường rộng, vỉa hè to, chiều rộng và chiều sâu đủ lớn. Vì khi nhà rộng thì người dân sẽ kinh doanh trong nhà, không lấn ra vỉa hè, ảnh hưởng đến giao thông, mỹ quan đô thị.
Bên cạnh đó, cũng cần siết quản lý về vệ sinh môi trường. Ngôi nhà muốn được kinh doanh phải có lòng đường thế nào để cấp thoát nước dễ dàng, đồng thời tuỳ theo mật độ dân cư để cấp phép kinh doanh.
"Việc quy định rõ loại hình bất động sản nào được kinh doanh phải giống như việc "siết" chung cư mini vừa qua. Theo đó, lô đất phải có đường rộng bao nhiêu, diện tích bao nhiêu mới được xây dựng", ông Quê dẫn giải.
Chuyên gia này nhận xét, khi đã có quy định chi tiết thì việc giám sát, xử lý, điều chỉnh của các cơ quan chức năng mới dễ dàng thực hiện. Còn các cơ quan chức năng phải tăng cường giám sát, tăng hình phạt đối với hành vi vi phạm. Các tổ chức đoàn thể cũng phối hợp chặt chẽ để ngăn chặn kịp thời.
Tuy nhiên, bên cạnh việc "siết" thì cũng cần phải đáp ứng nhu cầu mua nhanh và mua rẻ của người dân. Chính vì vậy, cần tăng các cửa hàng tiện ích, quy hoạch lại các khu chợ truyền thống với khoảng cách gần khu dân cư để họ đi lại mua sắm thuận tiện.
"Khi giải quyết vấn đề hai chiều thì việc xóa hàng quán và chợ cóc mới làm được triệt để, không có tình trạng bịt chỗ này, lại hở chỗ kia. Từ đó mới kiến tạo được một không gian sống văn minh, sạch sẽ, không bị bủa vây bởi những hoạt động kinh doanh tự phát", ông Quê nói thêm.
Cũng nêu dẫn chứng từ các nước trên thế giới, một đại diện Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết, tại nhiều quốc gia phát triển như Singapore hay Úc, việc quy hoạch các khu chức năng trong đô thị được thực hiện bài bản và chi tiết. Khu ở tách biệt với khu kinh doanh, các trung tâm thương mại - tài chính (CBD) không lẫn vào khu dân cư, đồng thời hình thành những không gian chuyên biệt như khu mua sắm, khu giải trí, khu ẩm thực.
Theo vị này, các khu dân cư ở Việt Nam cần tham khảo để hướng đến phát triển giống như mô hình của các khu đô thị lớn và hiện đại với thiết kế tích hợp công viên, lối đi bộ rộng và khu vực kinh doanh riêng biệt, tránh lấn chiếm vỉa hè và không ảnh hưởng đến không gian sống.
"Trong một xã hội hướng tới văn minh bền vững, việc hình thành những khu đô thị như vậy là rất cần thiết. Đây là nơi tích hợp đầy đủ tiện ích như siêu thị, trường học, bệnh viện và khu vui chơi, đồng thời đảm bảo không khí trong lành nhờ hệ thống xử lý chất thải tiên tiến và những mảng xanh được quy hoạch cụ thể. Những không gian sống này sẽ góp phần nâng tầm đô thị", vị này nói.
Cần chính sách hỗ trợ, lộ trình trước khi quy hoạch
Nêu quan điểm cá nhân về giải pháp tách chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát ra khỏi không gian đô thị, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), cho rằng cần một cách tiếp cận tổng thể và đồng bộ.
Trước hết, quy hoạch phải đi trước một bước, với tầm nhìn dài hạn và công khai, minh bạch để người dân chủ động chuẩn bị. Hạ tầng của các khu chợ mới phải đủ tốt, đủ thuận tiện, đủ hấp dẫn thì tiểu thương mới sẵn sàng dịch chuyển.
Quan trọng hơn, cần có các chính sách hỗ trợ đi kèm. Đó là hỗ trợ về mặt bằng, chi phí thuê trong giai đoạn đầu; hỗ trợ tiếp cận vốn; và đặc biệt là đào tạo cho tiểu thương. Nhiều người buôn bán lâu năm có kinh nghiệm thực tế rất tốt nhưng lại gặp khó khăn trong các thủ tục hành chính, thuế, quản lý thị trường hay các yêu cầu mới về hóa đơn, truy xuất nguồn gốc.
"Quy hoạch khu chợ và phố ăn uống là một bước đi cần thiết trong tiến trình phát triển đô thị. Cần tầm nhìn dài hạn, sự nhân văn trong chính sách và khả năng tạo dựng đồng thuận xã hội. Khi người dân được đặt vào trung tâm của quá trình phát triển, đô thị sẽ lớn lên một cách hài hòa, bền vững và có chiều sâu văn hóa", ông Huy nêu quan điểm.
Ông Huy khẳng định: Việc hình thành các khu phố ăn uống, khu chợ tập trung là một xu hướng phổ biến ở nhiều đô thị lớn trên thế giới. Cách làm này giúp công tác quản lý trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và tổ chức giao thông được hiệu quả, đồng bộ hơn. Với các đô thị đang phát triển nhanh, nhu cầu chỉnh trang không gian sống, nâng cao chất lượng môi trường đô thị là hoàn toàn chính đáng.
Tuy nhiên, nếu đặt câu hỏi “có nên tách biệt hẳn hay không”, thì câu trả lời cần được tiếp cận một cách thận trọng và nhân văn. Chợ truyền thống và các hoạt động ăn uống nhỏ lẻ trong khu dân cư là một phần cấu thành đời sống văn hóa đô thị. Đó là nơi gắn kết cộng đồng, nơi lưu giữ tập quán sinh hoạt, thói quen tiêu dùng, nếp giao tiếp rất đặc trưng của đô thị Việt Nam, đặc biệt là Thủ đô.
Vì vậy, thay vì tiếp cận theo hướng “tách biệt hoàn toàn”, cách làm phù hợp hơn là phân định chức năng một cách linh hoạt. Cụ thể, những hoạt động ăn uống, buôn bán quy mô lớn, gây áp lực hạ tầng, môi trường cần được định hướng vào các khu tập trung được quy hoạch bài bản.
Hàng quán ẩm thực nên được tập trung vào một khu vực, để trả lại không gian an toàn, mỹ quan cho đô thị. (Ảnh minh họa: CafeF)
Cũng theo ông Huy, xét về định hướng lâu dài, việc quy hoạch lại các khu chợ và không gian ăn uống là cần thiết và không thể trì hoãn. Tuy nhiên, sự “cấp bách” nên được hiểu là cấp bách trong tư duy và chuẩn bị kỹ lưỡng, cụ thể trước sinh kế người dân và văn hóa xã hội.
Trước mắt, cần tập trung vào công tác rà soát, đánh giá thực trạng, xác định rõ những khu vực thực sự quá tải, không còn phù hợp về hạ tầng. Song song với đó là thí điểm các mô hình chợ mới, phố ẩm thực mới với hạ tầng tốt, cách quản lý văn minh, chi phí hợp lý. Chỉ khi các mô hình này chứng minh được hiệu quả và tạo được niềm tin, việc dịch chuyển dần các hoạt động kinh doanh mới có thể diễn ra một cách tự nhiên và bền vững.
Tuy nhiên, việc đưa ra một quy định cấm chung, áp dụng đồng loạt cho tất cả các khu dân cư là việc cần cân nhắc, đánh giá tổng thể và thấu đáo, lắng nghe ý kiến của người dân, tiểu thương, các chuyên gia kinh tế, văn hóa, xã hội.
