Trong các hội nghị ngoại khoa quốc tế về tuyến giáp, cái tên “Dr Lương” không còn xa lạ. Đó không chỉ là cách đồng nghiệp nước ngoài gọi một bác sĩ Việt Nam, mà là sự thừa nhận dành cho người đã làm thay đổi chuẩn mực điều trị bệnh lý tuyến giáp trên thế giới: AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương.
Là người đầu tiên của Việt Nam và cũng là người đầu tiên trên thế giới nghiên cứu, thực hiện thành công kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp theo phương pháp riêng biệt, ông không chỉ mang đến một bước tiến đột phá về chuyên môn mà còn mở ra một hướng đi hoàn toàn mới cho ngoại khoa nội tiết. Hành trình của “Dr Lương” là câu chuyện về sự kiên trì, táo bạo và khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam bước ra thế giới.
Phòng mổ thiếu thốn đến vị thế đầu ngành nội tiết
Chẳng có con đường nào trải toàn hoa hồng, và hành trình của AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương cũng không ngoại lệ.
Sinh năm 1961 tại Nam Định, ông theo đuổi con đường y khoa và trở thành bác sĩ nội trú chuyên ngành ngoại. Năm 1987, ông về công tác tại Bệnh viện Bạch Mai, gắn bó với lĩnh vực phẫu thuật ổ bụng và tích lũy nền tảng chuyên môn vững chắc trong ngoại khoa.
AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương (Ảnh: Tất Sơn/Báo ảnh Việt Nam)
Cuối năm 2001, một bước ngoặt quan trọng mở ra khi ông chuyển về Bệnh viện Nội tiết Trung ương công tác. Chính tại đây, con đường của một phẫu thuật viên ngoại khoa dày dạn kinh nghiệm đã rẽ sang hướng chuyên sâu về nội tiết, đặt nền móng cho những đột phá sau này.
Theo những chia sẻ từ báo Công an nhân dân, những ai biết bác sĩ Lương từ thuở “hàn vi” thì đều dành cho ông một sự khâm phục và tình cảm yêu mến đặc biệt. Bởi cuộc đời ông cũng đã có những ngày tháng “phong ba”, cũng đã có những khó khăn tưởng không thể vượt qua được. Nhưng, người thầy thuốc luôn đầy ắp khát vọng và đam mê đó đã vượt qua tất cả mọi trở ngại, luôn biết tìm cách biến khó khăn thành cơ hội để hiện thực hóa đam mê của mình.
Ngày mới được phân công từ Khoa Ngoại Bệnh viện Bạch Mai về công tác tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương (tháng 12-2001), bác sĩ Trần Ngọc Lương là người đầu tiên thành lập và xây dựng thành công Khoa Ngoại tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương.
Ngày đó cơ sở vật chất của bệnh viện xuống cấp, nghèo nàn vô cùng. Bác sĩ Lương phải đưa dụng cụ y tế của riêng mình mà tôi đã tích lũy được khi làm chuyên gia y tế tại Yemen, khi học nội trú tại Pháp và của thầy giáo, bạn bè tặng đến bệnh viện để làm việc. Ông sang Bệnh viện Bạch Mai để xin lại những dụng cụ cũ không còn dùng nữa trong kho phế thải về làm sạch để dùng lại.
Khi đó, một số cán bộ của Bệnh viện Nội tiết Trung ương, kể cả cán bộ lãnh đạo đã về hưu cũng không ủng hộ ông thành lập, xây dựng Khoa Ngoại và cho rằng, tôi không thể tiến hành điều trị bằng phẫu thuật được cho các bệnh nhân có bệnh nội tiết. Nhưng vẫn quyết tâm làm và số lượng bệnh nhân đến mổ tại Khoa ngày càng đông. Chỉ riêng năm 2019, Khoa đã mổ cho hơn 10.000 bệnh nhân. Từ một Khoa Ngoại, hiện Khoa đã phân chia và mở ra 4 khoa thuộc khối ngoại để phát triển chuyên sâu bao gồm: Khoa Phẫu thuật tuyến giáp, Khoa Ngoại chung, Khoa Điều trị kỹ thuật cao, Khoa Gây mê hồi sức, tạo ra được thương hiệu không những ở trong nước mà còn ở khu vực và thế giới.
PGS.TS Trần Ngọc Lương trong một chương trình khám bệnh miễn phí ở tuyến dưới (Ảnh: Báo CAND)
Từ năm 2015 đến nay, với cương vị là Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, PGS.TS Trần Ngọc Lương đã làm được những phần việc khổng lồ, trong đó ông đã chuyển gần hết các khoa lâm sàng xuống cơ sở Tứ Hiệp (Thanh Trì) để nâng cao chất lượng điều trị và tránh nằm ghép. Ông cho đặt thêm các bàn khám, đặt thêm các máy xét nghiệm đảm bảo việc lấy kết quả xét nghiệm chỉ sau 2 giờ, bệnh nhân khám đi về trong ngày, không còn cảnh phải chờ đợi. Bệnh viện đã được trang bị gần như đầy đủ các trang thiết bị cần thiết phục vụ công tác khám chữa bệnh, mở thêm các khoa phòng mới, trong đó có Khoa Y học hạt nhân điều trị sau phẫu thuật ung thư...
Ông chia sẻ: “Làm chuyên môn thì áp lực là tính mạng bệnh nhân, còn làm quản lý thì áp lực là cuộc sống của hàng ngàn cán bộ, viên chức, làm sao giữ yên được bệnh viện, đoàn kết phát triển bệnh viện là điều quan trọng nhất”.
PGS.TS Trần Ngọc Lương còn chỉ đạo và điều hành có hiệu quả 2 chương trình phòng bệnh là Dự án Phòng chống đái tháo đường thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia và Hoạt động phòng chống các rối loạn thiếu I ốt thuộc hoạt động thường xuyên của Bộ Y tế trong điều kiện kinh phí của các chương trình thiếu và bị cắt giảm. Ông cùng đồng nghiệp củng cố, xây dựng và hoàn thiện hệ thống các đơn vị thực hiện hoạt động dự phòng và điều trị các bệnh nội tiết và chuyển hóa trên toàn quốc. Bệnh viện Nội tiết Trung ương dưới sự chỉ huy của PGS.TS Trần Ngọc Lương đã trở thành bệnh viện hạt nhân của 6 bệnh viện vệ tinh, góp phần quan trọng giảm tải cho tuyến dưới. Đến nay, ở trong nước, đã có 30 bệnh viện thực hiện được kỹ thuật mổ mở và nội soi tuyến giáp theo kỹ thuật của “Dr Luong”...
Không chỉ trực tiếp thực hiện các ca phẫu thuật, PGS.TS Trần Ngọc Lương còn rất chú trọng đào tạo đội ngũ kế cận. Tư liệu NVCC/ TTXVN
Khi chuyển giao công nghệ “Dr Luong” cho các học trò, ngoài kỹ thuật và kiến thức giải phẫu bệnh ra, bác sĩ Trần Ngọc Lương còn dạy học trò của mình rằng, với nghề y là phải say mê, không có say mê không thể làm được những điều lớn lao. Những người bình bình thì cả đời cứ vậy thôi. Và phải có cái tâm của người thầy thuốc đối với bệnh nhân, như thế mới chăm sóc người bệnh tốt nhất.
“Công nghệ phẫu thuật nội soi Dr Lương”
Hành trình sáng tạo “Công nghệ phẫu thuật nội soi Dr Lương” của AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương được TTXVN kể lại bắt đầu từ một trăn trở rất nhân văn của người công tác trong ngành y tế. Trước đây, phẫu thuật tuyến giáp truyền thống thường để lại vết sẹo dài từ 8 - 12 cm ở vùng cổ. Mong muốn giúp người bệnh giữ được vẻ đẹp và sự tự tin sau phẫu thuật đã trở thành động lực mạnh mẽ thôi thúc ông tìm kiếm giải pháp đột phá.
Thời điểm cách đây vài thập kỷ, ý tưởng phẫu thuật nội soi tuyến giáp bị coi là "viển vông" và "bất khả thi". Vùng cổ không có khoang tự nhiên như ổ bụng hay ngực để đưa dụng cụ nội soi vào, các cấu trúc quan trọng như khí quản, thực quản, dây thần kinh quặt ngược, tuyến cận giáp nằm rất gần nhau, dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, với kinh nghiệm dày dặn trong phẫu thuật nội soi ổ bụng, ông đã tìm ra lời giải. Ông sáng tạo phương pháp bơm khí CO2 vào vùng cổ để tạo khoang làm việc an toàn, giúp bóc tách dễ dàng và nhìn rõ các mạch máu trên màn hình. Từ đây, phương pháp phẫu thuật nội soi điều trị các bệnh lý tuyến giáp ra đời với những ưu điểm vượt trội không ngờ, được nền y học thế giới đặt tên là "Công nghệ phẫu thuật nội soi Dr Lương".
PGS.TS Trần Ngọc Lương thực hiện ca mổ nội soi tuyến giáp tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Ảnh: Tất Sơn/Báo ảnh Việt Nam
Thay vì vết sẹo lớn ở cổ, ông sử dụng đường tiếp cận qua nách và ngực với những vết rạch nhỏ chỉ từ 0,5 - 1 cm, dễ dàng che giấu và mờ dần theo thời gian, mang lại hiệu quả thẩm mỹ sau phẫu thuật. Điều đặc biệt là kỹ thuật này không đòi hỏi thiết bị chuyên biệt đắt tiền, giúp giảm chi phí phẫu thuật. Hiện nay, chi phí cho một ca phẫu thuật này ở Việt Nam chỉ khoảng 300 - 400 USD, trong khi ở một số nước tiên tiến của khu vực châu Á có thể lên tới 8.000 - 10.000 USD.
PGS.TS Trần Ngọc Lương cho biết: "Phương pháp này có thể áp dụng cho tất cả các bệnh lý khác nhau của tuyến giáp như: Bướu nhân, basedow, ung thư tuyến giáp; sự ưu việt của nó là có thể mổ được những bướu lớn mà không cần phải cắt bất cứ cơ cổ trước nào. Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp còn mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao, mở ra một hướng đi mới trong việc điều trị các bệnh lý tuyến giáp".
Không chỉ trực tiếp thực hiện các ca phẫu thuật, PGS.TS Trần Ngọc Lương cũng rất chú trọng đào tạo đội ngũ kế cận. Ông luôn là người thầy đáng kính, người dìu dắt, truyền đạt tri thức quý báu cho các thế hệ bác sĩ, chuyên gia trong và ngoài nước. Tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương, ông đã tổ chức đào tạo nhiều lớp phẫu thuật nội soi tuyến giáp, tạo ra đội ngũ cán bộ nguồn để giúp phương pháp này tiếp tục được truyền bá rộng rãi.
PGS.TS Trần Ngọc Lương chia sẻ rằng, năm 2009, ông bắt đầu chuyển giao kỹ thuật cho một bệnh viện ở nước ngoài và nhận đào tạo, chuyển giao kỹ thuật nội soi tuyến giáp. Đến nay, có hơn 300 giáo sư, bác sĩ trong khu vực và trên thế giới tới Bệnh viện Nội tiết Trung ương để học tập kỹ thuật mổ này. Hiện kỹ thuật mổ đã được chuyển giao đến nhiều nước như: Australia, Bồ Đào Nha, Singapore, Malaysia, Indonesia, Philippines, Thái Lan, Pakistan, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia…
Nhiều năm sau đó, ông cùng các cộng sự tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương được nhiều bệnh viện trong nước cũng như trên thế giới mời đến để mổ trình diễn và thuyết giảng về phương pháp này. Đây là những số liệu minh chứng rõ nét nhất cho sức lan tỏa và sự công nhận toàn cầu đối với kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp của ông.
Không chỉ được đánh giá cao về mặt chuyên môn, ông còn là một nhà quản lý, một tấm gương sáng về y đức. Năm 2001, ông thành lập Khoa Ngoại tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Dưới sự dẫn dắt của ông, khoa này phát triển thành đơn vị chuyên khoa đầu ngành về phẫu thuật các tuyến nội tiết, có thương hiệu ở trong nước, khu vực và quốc tế.
Một “Dr Lương” trong mắt quốc tế
Báo Lao động đã ghi lại một buổi phẫu thuật thị phạm của PGS. Lương, trong phòng phẫu thuật, bên cạnh ông là các bác sĩ từ nhiều nước khác nhau.
Ngay buổi sáng đầu tiên có mặt tại bệnh viện, các bác sĩ Eminov Vusal Latif - Trưởng khoa phẫu thuật, Bệnh viện Trung ương Bộ Nội vụ Azerbaijan; Vallam Karthik Chandra - bác sĩ phẫu thuật ung thư, Bệnh viện Medicover Ấn Độ và bác sĩ Pavithra Shanmugam - Tư vấn viên, Trung tâm ung thư Apollo Proton Ấn Độ đã được theo dõi trực tiếp các ca mổ thị phạm cùng PGS. Lương.
Bác sĩ Pavithra Shanmugam cho biết, đây là lần đầu tiên chị đến Việt Nam và chị rất bất ngờ về trình độ chuyên môn, cũng như trang thiết bị hiện đại của y tế Việt Nam. Dr Lương, các bác sĩ Việt Nam đã "cầm tay chỉ việc" cho chị, giúp chị nhanh chóng tiếp cận với toàn bộ kỹ thuật của cuộc mổ.
“Ở Ấn Độ, tôi đã có cơ hội được học phương pháp nội soi tuyến giáp “Dr.Luong” từ giáo sư của tôi, đồng thời là người từng được đào tạo từ kỹ thuật của bác sĩ Lương. Tôi cũng đã học về quy trình này trong thời gian ngắn tại Ấn Độ nhưng khi được tham gia khóa đào tạo trực tiếp tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương cùng với sự giúp đỡ của giáo sư Lương, tiến sĩ Hiệp, bác sĩ Sơn... trong các buổi phẫu thuật thực tế trên bệnh nhân mắc tuyến giáp, tôi đã học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm và giờ tôi sẵn sàng trở về nước thực hiện phương pháp "Dr Lương" với những gì đã được học tại đây” - nữ bác sĩ chia sẻ.
PGS. Trần Ngọc Lương chuyển giao kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp cho các bác sĩ đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Ảnh: Bệnh viện cung cấp/ báo Lao động
Bác sĩ Vallam Karthik Chandra ở Bệnh viện Medicover Ấn Độ cũng chia sẻ kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp của các bác sĩ Việt Nam có nhiều ưu điểm so với khu vực và cả trên thế giới. “Điều khiến tôi ấn tượng là ứng dụng phương pháp này bệnh nhân chỉ phải trả chi phí rất thấp so với các phương pháp khác”, bác sĩ nói.
Khi được hỏi về quyết định tới Việt Nam để học kỹ thuật nội soi tuyến giáp “Dr Luong” mà không phải là những kỹ thuật khác, bác sĩ Pavithra cho biết do kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp này không được thường xuyên thực hiện tại Ấn Độ, đồng thời với tính ưu việt như chi phí thấp, thời gian phẫu thuật rút ngắn, bình phục nhanh, ít tổn thương nên chị đã quyết định dành thời gian tới Việt Nam để tham gia khóa đào tạo.
Sau mỗi khóa đào tạo, các học viên nước ngoài đã được cấp chứng nhận hoàn thành khóa học phẫu thuật nội soi tuyến giáp. Điều quan trọng hơn mà các bác sĩ nước ngoài nhận được là một kỹ thuật mổ tuyến giáp ưu việt bậc nhất trên thế giới, được truyền dạy từ một người thầy Việt Nam giản dị, thân tình.
Hơn hai thập kỷ miệt mài trong phòng mổ, trên bục giảng và cả ở cương vị quản lý, những gì AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương để lại không chỉ là một kỹ thuật mang tên mình, mà là một chuẩn mực mới cho ngành ngoại khoa nội tiết.
Năm 2019, ông được xác lập Kỷ lục Việt Nam với “công trình nghiên cứu về kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp được ứng dụng, chuyển giao trong và ngoài nước nhiều nhất”.
Đầu năm 2021, Thầy thuốc Nhân dân, PGS.TS Trần Ngọc Lương vinh dự được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận xứng đáng cho một đời cống hiến, cho khát vọng không ngừng nghỉ nhằm nâng tầm y học Việt Nam.
Từ một ý tưởng từng bị cho là “viển vông”, ông đã tạo nên một kỹ thuật được thế giới gọi bằng chính tên mình. Và có lẽ, di sản lớn nhất của “Dr Lương” không chỉ nằm ở những vết mổ nhỏ không để lại sẹo, mà ở dấu ấn trí tuệ Việt Nam được khắc ghi trong bản đồ y học toàn cầu.
