Châu Âu đứng ngồi không yên
Rạng sáng 9/1, Nga đã phóng tên lửa Oreshnik - một loại tên lửa đạn đạo tầm trung siêu vượt âm, có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, lần thứ hai kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Lần đầu tiên Moscow phóng tên lửa Oreshnik là vào tháng 11/2024 để đáp trả việc Ukraine sử dụng các loại tên lửa tầm xa do Mỹ và Anh cung cấp nhằm vào các mục tiêu quân sự bên trong lãnh thổ Nga.
Hình ảnh trích từ đoạn video do Bộ Quốc phòng Nga công bố ngày 30/12/2025 liên quan đến việc triển khai hệ thống tên lửa siêu vượt âm Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của Nga tại Belarus. Ảnh: Reuters
Tên lửa rơi xuống một cơ sở quân sự ở miền Tây Ukraine và được cho là chỉ gây thiệt hại hạn chế. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích và giới chức chính trị, mục tiêu thực sự của đòn tấn công không chỉ dừng ở Ukraine, mà là các đồng minh châu Âu của Kiev.
Địa điểm bị tập kích chỉ cách biên giới Ba Lan - một quốc gia thành viên NATO khoảng 40 km. Trong tuần này, Anh và Pháp, cũng là các thành viên của liên minh, tuyên bố sẵn sàng triển khai quân đội tới Ukraine để bảo đảm hòa bình hậu chiến. Nếu kế hoạch đó được thực thi, lực lượng của các nước này nhiều khả năng sẽ được bố trí chính tại khu vực mà Nga đã tấn công vào sáng 9/1.
Moscow nhiều lần cảnh báo mọi lực lượng NATO hiện diện trên lãnh thổ Ukraine sẽ bị coi là mục tiêu quân sự hợp pháp. Giới quan sát cho rằng việc phóng tên lửa Oreshnik, có tầm bắn bao phủ gần như toàn bộ châu Âu cho thấy Nga có khả năng thực hiện lời đe dọa này, không chỉ bên trong Ukraine mà cả ở phạm vi rộng hơn nhiều.
Bên cạnh đó, loại tên lửa này có khả năng mang đầu đạn hạt nhân càng làm gia tăng tính răn đe, trong bối cảnh sự ủng hộ mạnh mẽ của châu Âu dành cho Ukraine đã khiến Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố rằng châu Âu gần như đã tuyên chiến với Nga.
Theo các nhà phân tích, đòn tấn công dường như nhằm gây sức ép với Ukraine vào thời điểm then chốt của các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột. Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã phóng tên lửa Oreshnik vào cơ sở hạ tầng năng lượng và một nhà máy sản xuất máy bay không người lái của Ukraine để đáp trả cuộc tấn công nơi ở của Tổng thống Putin hồi tháng trước.
Ukraine bác bỏ cáo buộc này và Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không tin vụ tấn công đó đã xảy ra, dù thừa nhận đã có “một sự việc nào đó” trong khu vực.
Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiha nhận định, một đòn tấn công gần biên giới EU và NATO đặt ra “mối đe dọa nghiêm trọng với an ninh”. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết vụ tấn công diễn ra gần các quốc gia EU “một cách rõ ràng” và kêu gọi các nước láng giềng của Kiev nhận thức đầy đủ về mức độ nguy hiểm.
“Xét về việc sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung, Ba Lan, Romania và Hungary cùng nhiều nước châu Âu đều đối mặt với cùng một thách thức. Mọi người cần nhận thức điều này một cách nghiêm túc", ông Zelensky nói trong một bài phát biểu qua video.
Vụ phóng tên lửa diễn ra chỉ vài ngày sau một hội nghị thượng đỉnh, nơi các nước châu Âu cam kết sẵn sàng triển khai binh lính tới Ukraine trong trường hợp đạt được lệnh ngừng bắn, đồng thời Washington ủng hộ cung cấp các bảo đảm an ninh cho Kiev.
“Việc Nga sử dụng tên lửa Oreshnik là một sự leo thang rõ ràng nhằm vào Ukraine và là lời cảnh báo gửi tới châu Âu cũng như Mỹ”, bà Kaja Kallas, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU viết trên mạng xã hội X.
Theo bà: “Các quốc gia EU phải rà soát kỹ hơn kho dự trữ phòng không của mình và chuyển giao ngay cho Ukraine. Chúng ta cũng cần tiếp tục khiến Moscow trả giá cho cuộc xung đột này, bao gồm cả các biện pháp trừng phạt cứng rắn hơn".
Thủ tướng Đức Friedrich Merz, người đã trao đổi với lãnh đạo Pháp và Anh, tuyên bố: “Những hành động mang tính đe dọa được thực hiện nhằm gieo rắc nỗi sợ nhưng chúng sẽ không hiệu quả. Chúng tôi đứng về phía Ukraine".
Thông điệp của Nga
Theo các nhà phân tích, vụ tấn công này có liên quan trực tiếp tới những cam kết an ninh mà các chính phủ châu Âu đạt được tại Paris hồi đầu tuần. Bên cạnh việc Anh và Pháp tuyên bố sẽ thiết lập các “cứ điểm quân sự” trên lãnh thổ Ukraine sau khi giao tranh chấm dứt, Đức cũng cho biết sẽ điều binh lính tới các quốc gia NATO giáp biên giới Ukraine.
Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitri Medvedev thì cho rằng, động thái trên sẽ khiến các đối thủ của Nga “tỉnh ngộ”. Một số nhà phân tích Nga nhận định, thông qua việc phóng tên lửa Oreshnik, Điện Kremlin cũng đang gửi đi thông điệp nhằm vào chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Ông Putin nhiều lần khẳng định Moscow đang giành ưu thế trong cuộc xung đột và tuyên bố quân đội Nga sẵn sàng tiếp tục chiến đấu cho tới khi đạt được toàn bộ mục tiêu đề ra. Theo các nhà phân tích này, Điện Kremlin muốn chính quyền ông Trump hiểu rằng cuộc xung đột sẽ chỉ chấm dứt nếu Mỹ và các đồng minh châu Âu gây sức ép buộc Ukraine phải nhượng bộ.
Tổng thống Putin đã ca ngợi Oreshnik như biểu tượng cho sức mạnh quân sự và năng lực đổi mới công nghệ của Nga. Nhà lãnh đạo Nga gọi loại tên lửa vượt tốc độ Mach 10 này là vũ khí “không thể ngăn chặn” trong kho vũ khí của Moscow, trong khi Ukraine hiện không có hệ thống phòng không nào đủ khả năng đối phó.
Giới chức châu Âu và Ukraine coi việc sử dụng loại tên lửa này là bước leo thang mới trong cuộc xung đột, đúng vào thời điểm Mỹ đang thúc đẩy nỗ lực chấm dứt giao tranh và đàm phán hòa bình.
Đòn tấn công này đóng vai trò như một “lời nhắc nhở đối với cả lục địa rằng vẫn tồn tại lựa chọn tiến hành các đòn tấn công chiến lược nhằm vào bất kỳ mục tiêu nào, với rất ít cảnh báo, thời gian bay ngắn và gần như không có khả năng đánh chặn đáng tin cậy”, ông Dmitry Stefanovich, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế có trụ sở tại Moscow, nhận định. Theo ông Stefanovich, mối đe dọa càng gia tăng khi Moscow có khả năng phóng các tên lửa đạn đạo tầm trung từ nhiều địa điểm khác nhau, bao gồm cả từ Belarus.
Belarus đã cho phép triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật của Nga trên lãnh thổ của mình kể từ tháng 12/2023. Tháng trước, Điện Kremlin công bố đoạn video cho thấy việc triển khai hệ thống Oreshnik tại Belarus, động thái khiến các nước láng giềng NATO như Ba Lan, Litva và Latvia đặc biệt quan ngại.
Theo các nguồn tin, tên lửa được phóng hôm 9/1 nhiều khả năng xuất phát từ Kapustin Yar, gần Astrakhan, thuộc khu vực Tây Nam nước Nga.
Tên lửa Oreshnik có thể mang đầu đạn thông thường hoặc đầu đạn giả, bên cạnh khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Đánh giá của phía Ukraine cho rằng các đầu đạn trên tên lửa được phóng hôm 9/1 không chứa thuốc nổ là một dấu hiệu cho thấy vụ phóng chủ yếu nhằm gửi đi thông điệp răn đe.
Theo Đại tá Roman Kostenko, Thư ký Ủy ban Quốc phòng và Tình báo của Quốc hội Ukraine, các đầu đạn con được tách ra từ tên lửa chỉ chứa các khối kim loại rắn chứ không có chất nổ, nên mức độ thiệt hại gây ra hạn chế. Tuy nhiên, khi di chuyển với tốc độ siêu vượt âm, các mảnh kim loại này vẫn đủ động năng để xuyên phá nhà cửa, phương tiện hoặc gây sát thương cho con người.
