Tại sự kiện, ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch HĐQT FiinGroup và FiinRatings trình bày tham luận với Chủ đề: Triển vọng kinh tế 2026 và các kênh huy động vốn cho tăng trưởng. Làm thế nào tăng trưởng 2 chữ số bền vững?
Đầu tiên, ông Thuân đưa ra góc nhìn về triển vọng của Việt Nam cho năm 2026 và trả lời câu hỏi làm thế nào để chúng ta đạt được tăng trưởng hai con số một cách bền vững. Ở đây có rất nhiều lãnh đạo doanh nghiệp, nên ông sẽ không đi sâu vào phân tích vĩ mô mà đưa ra góc nhìn của người làm doanh nghiệp.
Với kinh nghiệm làm phân tích và quản lý kinh doanh, ông mong muốn những góc nhìn thực tế để các chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ có thể được hiện thực hóa thành con số tăng trưởng kinh tế và đem lại thu nhập cao cho người dân trong các năm tiếp theo, dưới góc nhìn của một đơn vị làm xếp hạng tín nhiệm.
Trước khi đi vào chi tiết, ông kể 2 câu chuyện. Hiện tại, FiinGroup phục vụ rất nhiều định chế tài chính sau khi Việt Nam nâng hạng chứng khoán. Hôm qua, ông có một cuộc họp kéo dài hai tiếng đồng hồ với một quỹ đầu tư lớn của châu Âu. Họ chưa chính thức mở tài khoản và giao dịch ở Việt Nam. FiinRatings đã tranh luận rất nhiều về việc liệu Việt Nam có thể đạt được mức tăng trưởng 10% hay không.
Kết luận là họ tự tin rằng mức tăng trưởng 8-9% là khả thi, nhưng để đạt được hai con số, chúng ta cần làm rất nhiều việc và kiểm định thông qua nhiều dữ liệu hơn nữa. Ông sẽ chia sẻ và ví dụ về những cải cách hiện tại của chúng ta, đặc biệt là về thị trường. Mọi người có thể hỏi tại sao năm vừa rồi nhiều dự án bất động sản và hạ tầng được khởi công nhưng chưa đóng góp vào GDP.
Đây là nguyên lý của nó, và nhà đầu tư đa kênh này rất quan tâm đến việc phát triển hạ tầng và sản phẩm rõ ràng. Họ quản lý hàng nghìn tỷ nhưng chỉ với khoảng 10 người, không giống các công ty ở Việt Nam có mấy chục triệu đô nhưng mấy chục người làm. Điều này cho thấy, để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường tài chính, chúng ta còn rất nhiều việc phải làm. Đó là câu chuyện thứ nhất.
Câu chuyện thứ hai liên quan đến S&P Global, đối tác và cổ đông của FiinRating. Họ vừa nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam cho năm nay. Các đơn vị xếp hạng tín nhiệm thường rất thận trọng. Trước đây, họ dự báo Việt Nam tăng trưởng khoảng 6,5% cho năm 2026, nhưng nay đã nâng lên 7%. Đầu năm trước, ông may mắn dẫn lãnh đạo của họ đến gặp Thủ tướng sau khi họ đầu tư 43% vào FiinRating. Ngoài việc Thủ tướng đề xuất nâng hạng xếp hạng tín nhiệm quốc gia Việt Nam, một điều ông ấn tượng mãi là ý kiến của S&P và của FiinRatings đều đánh giá cao tham vọng của Việt Nam: Có mong muốn thì có khả năng để thành công.
Đây cũng là thông điệp của ông Thuân dành cho tất cả quý vị lãnh đạo doanh nghiệp ở đây. Khi đầu tư, các nhà đầu tư nước ngoài thực sự thích những doanh nghiệp có tham vọng hơn là chỉ tăng trưởng bền vững và chắc chắn. Tùy trường phái nhà đầu tư, nhà đầu tư cổ phần sẽ thích doanh nghiệp khổng lồ, còn nhà đầu tư tín dụng (chủ nợ) sẽ thích doanh nghiệp tăng trưởng bền vững, bền bỉ và có rủi ro tài chính thấp.
Hai câu chuyện này đưa ra một thông điệp xuyên suốt bài nói là: Mọi thứ đã sẵn sàng, các nghị quyết đã có, nhưng vấn đề đầu tiên chính là tiền đâu? Chúng ta phải mong đợi và khai mở các kênh vốn để đảm bảo tăng trưởng bền vững trong các năm sau.
Trước khi đi vào thông điệp chính, ông điểm qua một số đánh giá của FiinGroup và FiinRating về tăng trưởng hiện tại của chúng ta, những gì còn thiếu và làm thế nào để đạt được tăng trưởng hai con số một cách bền vững?
Năm 2025, tăng trưởng chủ yếu đến từ đầu tư, Việt Nam vẫn là một nền kinh tế tăng trưởng chủ yếu vào đầu tư. Năm vừa rồi, đầu tư công đóng góp 30% và FDI cũng rất cao. Hai nguồn tăng trưởng này chủ yếu bằng tiền, trực tiếp vào GDP. Tuy nhiên, đầu tư của khu vực tư nhân còn rất yếu, và cầu tiêu dùng cũng rất yếu. Dữ liệu cũng cho thấy điều này.
Về cơ cấu GDP theo ngành, mọi người thường hỏi tại sao ngành bất động sản chưa thấy tăng trưởng? Giá bất động sản có thể tăng rất cao, nhưng nguyên tắc tính GDP là tăng trưởng theo giá trị hàng hóa tiêu dùng cuối cùng tạo ra. Việc giao dịch bất động sản tăng nghìn % thì không đóng góp trực tiếp vào GDP, chỉ có ông môi giới mới đóng góp.
Do đó, rất nhiều dự án bất động sản được cấp phép, khởi công nhưng chưa vào GDP. Khi nào triển khai, nguyên vật liệu được bán ra (cho các đơn vị xây dựng) và tài sản được đưa vào khai thác, cho thuê hoặc tạo công việc làm liên quan, lúc đó mới đóng góp vào GDP. Vì vậy, chúng ta phải đợi các con số khi đi vào triển khai. Nói tóm lại, chúng ta phải có vốn, tức là có tiền.
Năm 2025, đầu tư trong nước tăng 8,4 %, đây là một con số đáng lo ngại. Trong khi đó, đầu tư công góp 30% và khu vực FDI đóng góp rất tốt. Cầu tiêu dùng vẫn còn yếu, với mức tăng 6% ở Việt Nam được coi là bi quan. Quan điểm của ông Thuân là khi nào thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tiệm cận 10.000 USD thì mới có của ăn của để, cầu tiêu dùng mới bứt phá mạnh mẽ.
Trong 3-6 năm tới, nền kinh tế Việt Nam vẫn sẽ tăng trưởng dựa trên đầu tư. Và vấn đề đầu tiên của đầu tư là tiền đâu? Mặc dù có những chiến lược tham vọng lớn, nhưng người làm phân tích tài chính sẽ thấy rằng, ngoài việc tăng năng suất, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chúng ta phải có đủ vốn, đặc biệt là vốn đầu tư dài hạn.
Ở tầm quốc gia, chúng ta chưa thực sự chú ý đến vấn đề này. Nếu không có cấu trúc vốn phù hợp, chúng ta sẽ gặp rủi ro tài chính rất lớn. Chúng ta đã chứng kiến nhiều trường hợp thị trường phải đối mặt với điều này. Tổng đầu tư toàn xã hội năm vừa rồi khoảng 4,2 triệu tỷ đồng, trong đó đầu tư doanh nghiệp tư nhân chỉ tăng trưởng thấp (8,4%) so với đầu tư công và FDI.
Thông điệp của ông Thuân rất ngắn gọn: chúng ta có những ước mơ lớn, nhưng cần tái định hình lại chiến lược để khai mở các nguồn vốn đầu tư, đặc biệt là từ tư nhân. Tư nhân ở đây không chỉ là doanh nghiệp tư nhân mà còn bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước. Nếu các dự án hiện tại chỉ là ước mơ lớn mà không thuyết phục được về mặt tài chính, hoặc cố gắng thực hiện thì rủi ro sẽ rất lớn và tính bền vững rất thấp.
Mặc dù chúng ta biết thiếu vốn dài hạn, nhưng vẫn phát triển được nhờ việc sử dụng vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng để tài trợ cho dài hạn. Điều này đã rất rõ trong ngành năng lượng tái tạo, nơi nhiều doanh nghiệp có mô hình tốt nhưng thiếu vốn dài hạn nên vỡ nợ. Đây là bài học quan trọng cho tương lai.
Nếu nhìn lại, hai nguồn vốn chiến lược hiện tại là đầu tư công và vốn ngân hàng đang là chủ đạo. Ông khẳng định rằng dư địa của chúng sẽ không còn nhiều. Dù vốn đầu tư công được ưu tiên giải ngân, giá trị công trình sẽ không tăng gấp đôi ngay lập tức. FiinRatings hy vọng việc đẩy mạnh không chỉ vào giao thông hạ tầng mà còn vào các ngành hợp tác với tư nhân thông qua PPP (hợp tác công tư) hoặc tái tài trợ. Kênh vốn chiến lược ông đề cập ở đây chính là vốn từ tư nhân, vốn cổ phần và vốn vay ngoại tệ từ nước ngoài.
Dự báo cho các nguồn vốn chính trong năm tới:
FDI và M&A: Dự kiến khoảng 37 tỷ USD tiền vào.
Trái phiếu doanh nghiệp: Năm vừa rồi chưa được 200 nghìn tỷ đồng, năm tới FiinRatings dự kiến thị trường sẽ bứt phá lên 1 triệu tỷ đồng, với khoảng 800 nghìn tỷ đồng vốn mới sau khi trừ đi phần đáo hạn. Điều này do dự địa vốn dài hạn của ngân hàng thương mại đang giảm và lãi suất ngân hàng tăng.
Vốn cổ phần: Mọi người nghe nhiều về việc thị trường chứng khoán được nâng chuẩn, nhưng FiinRatings kỳ vọng thị trường sẽ có nhiều vốn tăng vốn cổ phần bằng tiền hơn là bằng kỹ thuật. Năm vừa rồi huy động được khoảng 140-150 nghìn tỷ đồng, đỉnh của mọi thời đại. Chưa vào giờ chứng khoán Việt Nam làm được điều này. Năm tới, tôi kỳ vọng con số này sẽ cao hơn nữa, với sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư nước ngoài thế hệ mới đang rút khỏi Trung Quốc và tìm kiếm cơ hội ở Việt Nam.
Vốn vay ngoại tệ: Chính phủ có chủ trương tăng dự luật công và vốn vay ngoại tệ. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Việt Nam bao gồm cơ chế pháp lý và độ trượt môi trường lãi suất nước ngoài. Các nhà đầu tư đang chờ đợi lãi suất đồng đô la giảm về mức khoảng 4,2% thay vì gần 1% như trước để kích hoạt nguồn vốn này.
Việc nâng hạng xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam cũng rất quan trọng. Hiện tại, ở mức BB+, chúng ta vẫn phải đi vay với lãi suất cao hơn nhiều (100-200 điểm) so với các doanh nghiệp và chính phủ ở các nước có cùng xếp hạng, ví dụ như Indonesia. Điều này rất đáng tiếc, chúng ta muốn bền vững thì phải tập trung vào việc này.
Cuối cùng, ông muốn nhấn mạnh rằng doanh nghiệp nhà nước còn rất nhiều dư địa để tăng trưởng, chỉ cần tập trung vào hiệu quả và năng suất. Chúng ta đang tập trung quá nhiều vào tư nhân, trong khi đòn bẩy tài chính của khối doanh nghiệp nhà nước còn thấp hơn nhiều so với tư nhân. Vì vậy, nghị quyết 79 của Chính phủ là hoàn toàn đúng. Vấn đề là bao giờ các dự án bất động sản được cấp phép và bán ra, bao giờ các dự án hạ tầng có nguyên vật liệu để xây dựng, và bao giờ các doanh nghiệp nhà nước tham gia huy động vốn trên thị trường để phát triển kinh tế và hạ tầng của Việt Nam.
Tóm lại, chúng ta có các chủ trương, nhưng cần chung tay khai mở thị trường vốn. Hiện tại, chúng ta chưa thực sự quan tâm nhiều đến vấn đề này. Nếu không, những lời nói tốt đẹp trên chủ trương sẽ không thể chuyển hóa thành con số tài chính cụ thể. Việc này sẽ mất rất nhiều thời gian trong chiến lược tăng trưởng.
