Trong báo cáo mới đây, chuyên gia không quân Justin Bronk thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định rằng, việc Nga thường xuyên trang bị tên lửa R-37M cho các tiêm kích Sukhoi Su-35 và Sukhoi Su-30SM2 đã làm gia tăng đáng kể mối đe dọa mà chúng có thể gây ra với không quân NATO.
Tiêm kích Su-35 của Nga. (Nguồn: Getty Images)
Tên lửa R-37M: Vươn tay xa hơn
Theo ông Bronk, điểm thay đổi then chốt nằm ở loại tên lửa mà các máy bay này mang theo. Trước đây, Su-35 chủ yếu sử dụng R-77-1 với tầm bắn khoảng 100 km. Nhưng nay, chúng ngày càng được trang bị R-37M, loại tên lửa NATO định danh là RS-AA-13 có tầm bắn được cho là lên tới khoảng 320 km.
Dù hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ cao, tốc độ và khả năng gây nhiễu điện tử, nhưng riêng việc tăng gấp nhiều lần tầm bắn đã tạo ra lợi thế chiến thuật rất lớn. Phi công có thể khai hỏa từ khoảng cách an toàn hơn, buộc đối phương phải phòng thủ sớm hơn và hạn chế không gian tác chiến.
Ông Bronk cho biết trước đây R-37M chỉ được coi là "vũ khí chuyên dụng", chủ yếu trang bị cho một số tiêm kích đánh chặn Mikoyan MiG-31. Tuy nhiên, giờ đây loại tên lửa này đã xuất hiện thường xuyên trên Su-35S, dòng tiêm kích được xem là xương sống giành ưu thế trên không của Nga.
Bài học từ chiến trường Ukraine
Hiệu quả của R-37M đã phần nào được thể hiện trong cuộc xung đột tại Ukraine từ năm 2022. Các báo cáo của RUSI cho biết khi kết hợp với MiG-31BM, loại tên lửa này tỏ ra đặc biệt khó né tránh nhờ tốc độ rất cao, tầm bắn xa và đầu dò tối ưu cho mục tiêu bay thấp.
Một báo cáo gần đây còn ghi nhận ít nhất một vụ bắn hạ máy bay Ukraine ở khoảng cách hơn 175 km, con số vượt xa tầm bắn của phần lớn tên lửa không đối không trong kho vũ khí NATO.
Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng thành công của R-37M tại Ukraine phần nào xuất phát từ việc Ukraine thiếu hệ thống cảnh báo radar hiện đại. Trong khi đó, các lực lượng NATO được trang bị thiết bị cảnh báo và tác chiến điện tử tiên tiến hơn nhiều.
Không chỉ là tên lửa, mà còn là hệ thống
Việc Su-35 mang R-37M không phải là yếu tố duy nhất khiến phương Tây quan ngại. Theo ông Bronk, các phi công Su-35 thường được tuyển chọn và huấn luyện kỹ lưỡng hơn so với lực lượng vận hành MiG-31. Điều này đồng nghĩa với việc loại tên lửa tầm xa nguy hiểm nhất của Nga đang nằm trong tay những phi công tinh nhuệ nhất.
Ngoài ra, Su-35 ngày càng được tích hợp chặt chẽ với mạng lưới phòng không mặt đất của Nga. Khi hoạt động dưới "ô bảo vệ" của hệ thống tên lửa đất đối không dày đặc, các tiêm kích này có thể tấn công từ xa rồi rút lui an toàn, khiến đối phương khó phản công hiệu quả.
Dù đã mất một số Su-35 trong chiến sự, quy mô lực lượng này vẫn tăng lên. Ước tính Nga có khoảng 90 chiếc vào cuối năm 2020. Tính đến nay, dù mất từ 8–10 máy bay do chiến đấu hoặc tai nạn, Nga đã nhận thêm khoảng 55–60 chiếc mới, nâng tổng số lên khoảng 135–140 chiếc.
Theo đánh giá của ông Bronk, sau gần 3 năm giao tranh cường độ cao, không quân Nga đã tích lũy được kinh nghiệm thực chiến đáng kể. Điều này khiến họ trở thành mối đe dọa lớn hơn đối với các lực lượng không quân phương Tây so với thời điểm đầu năm 2022.
