Một bài đăng gần đây trên mạng xã hội Trung Quốc đã thu hút sự chú ý khi kể lại câu chuyện của một gia đình trong những ngày cận kề kỳ thi cuối kỳ. Mỗi đêm, căn nhà nhỏ vẫn sáng đèn đến tận khuya. Trong góc bàn học, cô bé 10 tuổi cúi gằm làm bài, liên tục nhìn đồng hồ rồi lại hối hả viết tiếp. Khi kim đồng hồ chỉ sang 1 giờ sáng, bài tập vẫn chưa hoàn thành, trong khi vài tiếng sau em vẫn phải thức dậy để kịp giờ đến lớp.
Ban đầu, người mẹ chỉ nghĩ đó là sự chăm chỉ và nỗ lực của con gái. Thế nhưng một buổi tối, ngay trước giờ đi ngủ, cô bé bất ngờ bật khóc và thổ lộ: "Con sợ thi không tốt". Kể từ khoảnh khắc ấy, những đêm trằn trọc kéo dài liên tiếp. Áp lực tích tụ dần theo từng trang vở chưa làm xong, để rồi sát kỳ thi, đứa trẻ vốn ngoan ngoãn bất ngờ nói rằng mình không muốn đến trường nữa.
Cô bé 10 tuổi thức đến 1 giờ sáng để làm bài tập, trong khi vài tiếng sau em vẫn phải thức dậy để kịp giờ đến lớp. (Ảnh minh hoạ)
Câu chuyện được người mẹ chia sẻ trên mạng xã hội khiến không ít phụ huynh bàng hoàng, bởi đây hoàn toàn không phải trường hợp cá biệt. Những ngày cận kề kỳ thi cuối kỳ, khi bài tập, kiểm tra và áp lực thành tích dồn dập, giấc ngủ của trẻ thường trở thành điều đầu tiên bị đánh đổi.
Nhiều em chọn cách im lặng chịu đựng. Ban ngày đến lớp trong trạng thái lờ đờ, thiếu tập trung; tối về lại cáu gắt, dễ bật khóc, chán ăn hoặc liên tục than mệt. Những biểu hiện ấy rất dễ bị hiểu nhầm là lười học, thiếu ý thức hay "dậy thì ẩm ương", trong khi trên thực tế, cả thể chất lẫn tinh thần của trẻ đã tiến sát ngưỡng quá tải.
Theo các chuyên gia tâm lý, trẻ em thường không đủ khả năng diễn đạt rõ ràng cảm xúc lo âu hay áp lực học tập bằng lời nói. Thay vào đó, những căng thẳng kéo dài có xu hướng "biểu hiện qua cơ thể". Trẻ có thể không nói rằng mình đang rất áp lực, nhưng lại rơi vào tình trạng mất ngủ triền miên, đau đầu, đau bụng, mệt mỏi kéo dài hoặc dần hình thành nỗi sợ đến trường.
Đứa trẻ vốn ngoan ngoãn bất ngờ nói rằng mình không muốn đến trường nữa. (Ảnh minh hoạ)
Trường hợp cô bé 10 tuổi nói trên là một minh chứng điển hình. Ban đầu chỉ là những buổi làm bài muộn hơn bình thường, rồi kéo dài đến nửa đêm, thậm chí rạng sáng. Khi cơ thể liên tục thiếu ngủ, năng lượng cạn kiệt, nỗi sợ thi không tốt ngày càng bị khuếch đại, cuối cùng bùng phát thành phản ứng né tránh trường học, điều mà chính gia đình cũng không ngờ tới.
Bên cạnh áp lực học tập, nhịp sinh học của trẻ cũng là yếu tố khiến giấc ngủ trở nên khó khăn hơn. Ở giai đoạn tiền dậy thì, hormone gây buồn ngủ có xu hướng tiết ra muộn hơn, trong khi lịch học buổi sáng vẫn giữ nguyên. Sự "lệch pha" này khiến nhiều em dù rất mệt vẫn trằn trọc không thể ngủ sớm, tạo thành vòng lặp thiếu ngủ kéo dài ngày qua ngày.
Đáng lo ngại hơn, trong không ít gia đình, việc thức khuya học bài lại vô tình được xem như dấu hiệu của sự chăm chỉ và nỗ lực. Ít ai nhận ra rằng ánh đèn học sáng đến rạng sáng ấy, dù giúp trẻ hoàn thành bài vở, cũng đang âm thầm bào mòn sức khỏe tinh thần, khả năng tập trung và cảm xúc của các em.
Bên cạnh áp lực học tập, nhịp sinh học của trẻ cũng là yếu tố khiến giấc ngủ trở nên khó khăn hơn. (Ảnh minh hoạ)
Các chuyên gia nhấn mạnh, khi trẻ mất ngủ trong thời gian dài, điều quan trọng không chỉ là ép con đi ngủ sớm hơn, mà cần nhìn lại toàn bộ áp lực mà trẻ đang phải gánh chịu. Một đứa trẻ 10 tuổi không đáng phải sống trong nỗi sợ bài tập, điểm số và kỳ thi mỗi đêm.
Từ câu chuyện tưởng chừng rất cá nhân ấy, nhiều phụ huynh bất chợt nhận ra đây không chỉ là nỗi lo của riêng một gia đình, mà là vấn đề đang âm thầm diễn ra trong rất nhiều ngôi nhà có con bước vào mùa thi.
1. Mất ngủ ở trẻ không chỉ là vấn đề sinh hoạt, mà thường là tín hiệu tâm lý
Khi trẻ liên tục thức khuya, trằn trọc hoặc sợ đi ngủ, đó có thể không đơn thuần vì dùng điện thoại hay ham chơi, mà là biểu hiện của lo âu, áp lực và nỗi sợ thất bại đang tích tụ.
2. Trẻ em hiếm khi nói "con đang rất áp lực"
Thay vì diễn đạt bằng lời, các em thường gửi tín hiệu qua cơ thể: mệt mỏi kéo dài, cáu gắt, đau đầu, đau bụng, chán ăn hoặc né tránh đến trường. Nếu chỉ nhìn vào hành vi bề ngoài, người lớn rất dễ bỏ sót nguyên nhân thật sự.
3. Thức khuya học bài không đồng nghĩa với chăm chỉ
Việc hoàn thành bài tập lúc 1–2 giờ sáng có thể mang lại cảm giác yên tâm tạm thời, nhưng về lâu dài lại làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung và sức khỏe tinh thần - những yếu tố quyết định hiệu quả học tập thực sự.
4. Áp lực thành tích có thể lớn hơn khả năng chịu đựng của trẻ
Khi điểm số, xếp hạng và kỳ vọng bị đẩy lên quá cao, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái sợ sai, sợ kém, sợ làm cha mẹ thất vọng từ đó hình thành vòng xoáy lo âu không lối thoát. Việc trẻ đột ngột không muốn đến trường là dấu hiệu cần được lắng nghe nghiêm túc Đó không phải là "bướng bỉnh" hay "trốn học", mà có thể là phản ứng tự vệ khi tinh thần đã quá tải.
