Cảnh trẻ con khóc lóc, ăn vạ, nằm lăn ra đất giữa nơi công cộng có lẽ không còn xa lạ. Trong những tình huống như vậy, nhiều đứa trẻ nhanh chóng bị gán mác "trẻ hư", còn cha mẹ thì loay hoay tìm đủ cách "trị" từ giảng giải, quát mắng, thậm chí là đánh phạt.
Mới đây, một đoạn video ngắn lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc đã thu hút nhiều tranh luận. Trong video, một bà mẹ trẻ đứng bình thản lướt điện thoại, trong khi con của cô thì nằm lăn ra sàn ga tàu điện ngầm ở Hạ Môn (Phúc Kiến), khóc lóc và ăn vạ giữa dòng người qua lại.
Mặc con nằm ăn vạ, người mẹ bình thản đứng chơi điện thoại. Ảnh chụp màn hình
Dưới video, nhiều cư dân mạng để lại bình luận hài hước nhưng cũng đầy ẩn ý: "Con ơi, đứng dậy đi, mấy trò này bố mẹ con chơi chán rồi".
Khi trẻ rơi vào trạng thái bùng nổ cảm xúc, người lớn nhìn nhận và phản ứng thế nào, thực chất có ảnh hưởng rất lớn đến cách trẻ học cách điều tiết cảm xúc sau này.
Vì sao trẻ khóc lóc, ăn vạ, nằm lăn ra đất?
Những cơn bùng nổ cảm xúc ở trẻ nhỏ thực ra rất phổ biến, đặc biệt khi trẻ mệt mỏi, đói, buồn ngủ hoặc không khỏe. Giai đoạn từ 1-3 tuổi là thời điểm trẻ dễ xảy ra những cơn "ăn vạ" nhất, bởi lúc này trẻ chưa có đủ khả năng diễn đạt nhu cầu và kiểm soát cảm xúc.
Trong nhiều trường hợp, hành vi khóc lóc, lăn lộn không đơn thuần là "làm nũng" mà là cách trẻ dùng hành vi cực đoan để truyền đạt mong muốn của mình.
Khi lớn dần, nếu được hướng dẫn phù hợp, những cơn bùng nổ cảm xúc sẽ giảm đi. Tuy nhiên, với những trẻ không được hỗ trợ đúng cách, hoặc có tính khí nhạy cảm, dễ kích động, tình trạng này có thể kéo dài sau 4 tuổi, thậm chí nghiêm trọng hơn.
Vì vậy, thay vì vội vàng "đấu" với con hay gắn nhãn "trẻ hư", điều quan trọng hơn là hiểu nguyên nhân cảm xúc của trẻ và giúp trẻ học cách nhận diện, diễn đạt và quản lý cảm xúc.
Khi trẻ khóc lóc, ăn vạ: Cha mẹ nên làm gì?
Trong tình huống trẻ đã mất kiểm soát, việc đánh mắng hay cố gắng giảng đạo lý thường không mang lại hiệu quả, thậm chí còn khiến cả trẻ lẫn người lớn thêm căng thẳng và hối hận về sau. Các chuyên gia gợi ý một số nguyên tắc xử lý sau:
1. Giữ bình tĩnh, kiểm soát cảm xúc của chính mình
Khi con ăn vạ nơi công cộng, cha mẹ rất dễ rơi vào cảm giác xấu hổ, bực bội, bất lực. Tuy nhiên, nếu người lớn cũng nổi nóng, la hét hay đánh phạt, tình huống sẽ càng leo thang. Điều cần là giữ bình tĩnh, không phản ứng thái quá.
2. Ở bên cạnh con, chờ cảm xúc lắng xuống
Khi trẻ đã rơi vào trạng thái bùng nổ, đừng cố giảng đạo lý, vì lúc đó trẻ gần như không thể tiếp nhận thông tin. Cha mẹ có thể ở gần, đảm bảo an toàn cho con. Nếu điều kiện cho phép, hãy dùng giọng điệu nhẹ nhàng để phản ánh cảm xúc của trẻ, ví dụ: "Con tức lắm vì xếp xong lại đổ, đúng không?"... Cách nói này giúp trẻ cảm thấy được thấu hiểu, từ đó cảm xúc có cơ hội dịu xuống.
Phản ứng của cha mẹ trong lúc con ăn vạ là rất quan trọng (Ảnh: Xiaohongshu)
3. Giữ vững ranh giới, không nhượng bộ vô điều kiện
Việc trẻ khóc lóc không có nghĩa là cha mẹ phải lập tức nhượng bộ. Nếu cứ mỗi lần ăn vạ là trẻ đạt được điều mình muốn, trẻ sẽ học được rằng khóc lóc là một công cụ hiệu quả.
Trong những yêu cầu không hợp lý hoặc không phù hợp, cha mẹ cần giữ nguyên nguyên tắc, dù trẻ đang gào khóc. Đôi khi, "không để ý" hay "làm như không thấy" lại là cách giúp trẻ hiểu rằng hành vi đó không mang lại kết quả.
4. Phòng ngừa từ trước, giúp trẻ học cách diễn đạt cảm xúc
Cha mẹ nên quan sát để nhận ra những "điểm kích hoạt" khiến con dễ bùng nổ cảm xúc, như mệt, đói, quá tải kích thích. Việc sắp xếp lịch sinh hoạt hợp lý có thể giúp giảm đáng kể những cơn ăn vạ. Bên cạnh đó, hãy giúp trẻ học cách gọi tên cảm xúc như buồn, tức giận, thất vọng… Khi trẻ diễn đạt được cảm xúc bằng lời, hành vi tiêu cực sẽ giảm đi.
5. Tuyệt đối không bỏ qua hành vi nguy hiểm
Nếu trong lúc ăn vạ, trẻ có hành vi tự làm đau mình hoặc làm hại người khác (đập đầu, lao ra đường…), cha mẹ cần can thiệp ngay lập tức, kiên quyết và dứt khoát. Đây là ranh giới không thể thỏa hiệp.
Trên thực tế, không có một "công thức chung" nào cho mọi đứa trẻ. Việc xử lý cần linh hoạt theo tình huống và tính cách của từng bé. Ngay cả người lớn, dù đã trưởng thành, cũng vẫn đang học cách quản lý cảm xúc mỗi ngày.
Vì thế, thay vì xem những cơn ăn vạ là "vấn đề", có lẽ cha mẹ nên coi đó là một phần trong quá trình con học cách làm người và người lớn cũng đang học cách làm cha mẹ.
