Năm 2021, robot Perseverance của NASA đáp xuống hành tinh đỏ. Qua thời gian dài hoạt động, robot thu thập thành công khoảng 30 mẫu địa chất đựng trong các ống nghiên cứu. Theo kế hoạch, chúng sẽ được một tàu vũ trụ khác đến lấy và mang về Trái Đất.
Tuy nhiên, việc này vô cùng tốn kém. Chương trình Thu thập Mẫu vật Sao Hỏa (MSR) của NASA liên tục chậm trễ và đội chi phí. Năm 2023, một hội đồng đánh giá độc lập ước tính tổng chi phí có thể lên tới 11 tỷ USD và dự kiến mẫu vật sẽ không được đưa về Trái Đất trước năm 2040.
NASA nhận định tình huống này rất khó chấp nhận. Tháng 1 năm ngoái, họ thông báo đang cân nhắc hai phương án mới đỡ tốn kém hơn. Lựa chọn đầu tiên là triển khai "sky crane", hệ thống hoạt động bằng tên lửa từng đưa robot Curiosity và Perseverance đáp thành công xuống Sao Hỏa với chi phí ước tính 6,6-7,7 tỷ USD. Lựa chọn thứ hai là sử dụng một hệ thống thương mại có giá 5,8-7,1 tỷ USD.
Các ống chứa mẫu vật Sao Hỏa mà NASA muốn mang về Trái Đất. Ảnh: NASA/JPL-Caltech/MSSS
Trong khi chưa chốt phương án thu thập mẫu vật Sao Hỏa mới, NASA tiếp tục gặp vấn đề về ngân sách. Tháng này, Thượng viện Mỹ thông qua một dự luật chi tiêu, đảo ngược quyết định của chính quyền Tổng thống Donald Trump về việc cắt giảm một nửa chi tiêu liên bang cho khoa học và giảm gần 25% ngân sách của NASA. Tuy nhiên, chương trình MSR nhằm mang những mẫu đất đá mà robot Perseverance thu thập về Trái Đất vẫn không được hỗ trợ.
Không có gì đảm bảo sự sống từng tồn tại trên Sao Hỏa, nhưng nếu đúng, bằng chứng có thể nằm trong số mẫu vật này. Do đó, dự luật mới trở thành đòn giáng mạnh vào những nhà khoa học từng kỳ vọng có thể nghiên cứu chúng, nhất là mẫu vật mà NASA mô tả là "dấu hiệu rõ ràng nhất của sự sống từng được tìm thấy trên Sao Hỏa".
Minh họa các ý tưởng cho nhiệm vụ Thu thập Mẫu vật Sao Hỏa (MSR). Ảnh: NASA/ESA/JPL-Caltech
Trung Quốc có thể về đích sớm
Nếu Mỹ từ bỏ giấc mơ mang mẫu vật từ Sao Hỏa về Trái Đất, Trung Quốc sẽ không còn đối thủ. Đất nước tỷ dân này đang phát triển nhiệm vụ Thiên Vấn 3 nhằm thu thập và đưa về khoảng 500 gram mẫu vật Sao Hỏa. Theo Space, thiết kế tải trọng của tàu đổ bộ và những nghiên cứu sơ bộ về chiến lược chọn địa điểm hạ cánh đã hoàn thành. Khu vực hạ cánh được chọn sau khi xem xét 86 địa điểm trên hành tinh đỏ, ưu tiên khả năng hình thành và bảo tồn bằng chứng về sự sống.
Tàu đổ bộ của nhiệm vụ Thiên Vấn 3 dự kiến phóng năm 2028 và vận chuyển mẫu vật từ Sao Hỏa về Trái Đất năm 2031. Thiết bị khoan trên tàu sẽ xuyên sâu xuống 2 m để thu thập vài gram mẫu vật dưới bề mặt, trong khi cánh tay robot thu thập hơn 400 gram vật liệu bề mặt từ khu vực hạ cánh. Nhóm dự án cũng có thể sử dụng drone trang bị cánh tay robot để lấy mẫu đá ở những vị trí cách tàu đổ bộ hơn 100 m.
Tàu Thiên Vấn 3 dự kiến thu thập số lượng mẫu vật nhỏ hơn tại một địa điểm dễ tiếp cận và ít hứa hẹn hơn so với robot Perseverance. Tuy nhiên, nếu nhiệm vụ này diễn ra đúng kế hoạch, Trung Quốc có thể thành công trước Mỹ.
Năm 2024, Wu Weiren, Giám đốc thiết kế Chương trình khám phá Mặt Trăng của Trung Quốc, từng dự đoán nước này có thể đánh bại Mỹ trong cuộc đua mang mẫu vật từ hành tinh đỏ về Trái Đất. Wu nói: "Xét theo tiến độ trên khắp thế giới, chúng tôi sẽ trở thành quốc gia đầu tiên vận chuyển mẫu vật từ Sao Hỏa".
Robot Chúc Dung và trạm đổ bộ của Trung Quốc trên Sao Hỏa năm 2021. Ảnh: CNSA
Chương trình MSR của NASA vẫn chưa hoàn toàn hết hy vọng. Dự luật mới khẳng định không hỗ trợ MSR, nhưng thừa nhận các công nghệ đang được phát triển trong chương trình "rất quan trọng với sự thành công của những nhiệm vụ khoa học tương lai cũng như hoạt động thám hiểm Mặt Trăng và Sao Hỏa của nhân loại". Do đó, dự luật sẽ cấp 110 triệu USD để hỗ trợ các hệ thống radar, quang phổ, hệ thống tiến vào khí quyển, hạ độ cao, tiếp đất và một số công nghệ khác. Như vậy, vẫn có kinh phí cho một số công nghệ mà MSR đang nỗ lực phát triển, dù còn thiếu rất nhiều so với tổng chi phí ước tính của toàn bộ chương trình.
Công cuộc khám phá Sao Hỏa của NASA bắt đầu cách đây 5 thập kỷ. Năm 1976, tàu đổ bộ Viking 1 và Viking 2 của họ trở thành những tàu vũ trụ đầu tiên đáp thành công xuống hành tinh đỏ. Nỗ lực hạ cánh của Liên Xô và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đều thất bại, trong khi Trung Quốc tham gia muộn hơn. Năm 2021, với nhiệm vụ Thiên Vấn 1, nước này triển khai thành công tàu bay quanh quỹ đạo, đồng thời đưa tàu đổ bộ và robot tự hành Chúc Dung hạ cánh xuống bề mặt Sao Hỏa. Hiện tại, chỉ Trung Quốc và Mỹ có phương tiện đáp thuận lợi xuống hành tinh này.
tổng hợp
