Một phi đội máy bay K8W của Không quân Venezuela bay thành nhóm trên không trong triển lãm hàng không công nghiệp Venezuela tại Căn cứ Không quân Libertador ở Maracay, bang Aragua, Venezuela, ngày 29 tháng 11 năm 2025. Ảnh Federico Parra /Getty Images)
Câu hỏi được đặt ra là không có mệnh lệnh nào được đưa ra hay kho vũ khí, các hệ thống phòng không trị giá hàng tỷ USD của Venezuela đã bị vô hiệu hóa trước khi kịp khai hỏa?
Các đoạn video quay tại Caracas cho thấy nhiều trực thăng Mỹ, trong đó có CH-47 Chinook và V-22 Osprey, hoạt động công khai trên không phận thủ đô Venezuela, trong khi bên dưới là những vụ nổ liên tiếp.
“Có vẻ như các hệ thống phòng không do Nga sản xuất chẳng phát huy tác dụng gì cả, đúng không?”, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth mỉa mai tại một sự kiện hôm 5/1, ám chỉ thực tế rằng, các hệ thống phòng không của Venezuela vốn đều do Nga sản xuất và cung cấp đã bất lực.
Quân đội Venezuela được cho là sở hữu một số lượng đáng kể các tổ hợp phòng không có xuất xứ từ Nga, bao gồm Buk-M2 và S-300VM.
S-300 là hệ thống tên lửa phòng không tầm xa, có khả năng đánh chặn máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo. Do Liên Xô phát triển, S-300 vẫn là trụ cột trong mạng lưới phòng không của Nga. Tùy phiên bản, hệ thống này có thể tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc ở cự ly lên tới 150 km.
Thế nhưng vào ngày 3/1, khi lực lượng Mỹ tiến thẳng vào thủ đô Caracas và rút đi cùng nhà lãnh đạo Venezuela, những hệ thống phòng không này gần như "chết lâm sàng".
Tờ Kyiv Independent đã phỏng vấn ba chuyên gia quân sự quốc tế để lý giải điều gì đã xảy ra.
"Không loại trừ khả năng đã có chỉ thị không được khai hỏa"
“Có một quan điểm phổ biến cho rằng hệ thống phòng không của Venezuela "vô dụng". Nhưng đó không phải là cách đọc chính xác những gì đã xảy ra”, Thomas Newdick - Biên tập viên kiêm cây bút bình luận của chuyên trang quân sự Mỹ The War Zone.
“Vấn đề nằm ở chỉ huy – kiểm soát, quyết định của lãnh đạo, trình độ huấn luyện, và đặc biệt là mức độ sẵn sàng chiến đấu. Cảm nhận của tôi là mức độ sẵn sàng chiến đấu của Venezuela lúc đó rất thấp, vì nhiều lý do", ông Newdick nói thêm.
Theo ông, có vô số câu hỏi xoay quanh việc quân đội Mỹ đã thực hiện chiến dịch nhanh và hiệu quả như thế nào. Ông cho rằng đây là kết quả của hàng loạt năng lực quân sự Mỹ, đến mức ngay cả khi mệnh lệnh khai hỏa được ban ra, hoặc lãnh đạo quân sự Venezuela cố gắng ban lệnh, thì các kíp vận hành thực tế cũng đã bị “làm mù”, không nắm được tình hình.
“Nếu một chiến dịch diễn ra với gần như không có bất kỳ hoạt động phòng không nào, thì phải đặt câu hỏi: Liệu mệnh lệnh đánh trả có từng được ban ra hay không, thậm chí không loại trừ khả năng đã có chỉ thị không được khai hỏa".
Đám cháy lớn tại Fuerte Tiuna, khu phức hợp quân sự lớn nhất của Venezuela, sau một loạt vụ nổ ở Caracas, Venezuela ngày 3 tháng 1 năm 2026. Ảnh Getty Images
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng: “Nếu có quân đội nào trên thế giới đủ khả năng tạm thời vô hiệu hóa hoàn toàn hệ thống phòng không của đối phương, thì đó chính là quân đội Mỹ".
Một điều đáng chú ý khác, theo ông Newdick, là Không quân Venezuela – bao gồm các tiêm kích có người lái – dường như cũng không hề can thiệp.
“Trên giấy tờ, Venezuela có một mạng lưới phòng không nhiều tầng: tiêm kích, tên lửa phòng không tầm xa, tầm trung, tầm ngắn, tên lửa vác vai, pháo phòng không, súng máy… Đây là một chiếc ‘ô phòng không’ khá đầy đủ. Nhưng công nghệ và trang bị chỉ là một phần. Quan trọng hơn là học thuyết tác chiến, cách sử dụng, và đặc biệt là hệ thống chỉ huy – kiểm soát. Nếu chuỗi mệnh lệnh không vận hành trơn tru, thì dù vũ khí hiện đại đến đâu cũng trở nên vô dụng", ông Newdick nhấn mạnh.
Mỹ đã tấn công mạng làm tê liệt phòng không Venezuela trước
John Polga-Hecimovich, Phó Giáo sư Học viện Hải quân Mỹ, cộng tác viên War on the Rocks bình luận, Mỹ đã công khai thừa nhận rằng Bộ Tư lệnh Không gian mạng Mỹ (U.S. Cyber Command) tiến hành các chiến dịch tấn công mạng nhằm làm tê liệt hệ thống phòng thủ Venezuela trong lúc tấn công Caracas.
“Các tác động phi động học từ không gian mạng đã được triển khai trước khi các đòn đánh vật lý bắt đầu, đóng vai trò then chốt trong việc vô hiệu hóa phòng không (Venezuela)”, ông nói.
New York Times đưa tin rằng chiến dịch bắt đầu bằng một cuộc tấn công mạng làm mất điện trên diện rộng ở Caracas, khiến thành phố chìm trong bóng tối, tạo điều kiện cho máy bay, drone và trực thăng Mỹ tiếp cận mà không bị phát hiện.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng ám chỉ điều này khi nói rằng đèn điện Caracas tắt “do một kinh nghiệm đặc biệt mà chúng tôi có”.
Khả năng thứ hai, theo ông, là tình trạng thực tế của các hệ thống phòng không tệ hơn nhiều so với những gì người ta biết.
Đồng tình, ông Sascha Bruchmann, chuyên gia phân tích quân sự, Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở London nhận định, các hệ thống phòng không do Venezuela vận hành gần như hoàn toàn bất lực trong việc hạn chế tự do tác chiến của quân đội Mỹ trong cuộc đột kích vào Caracas.
“Các đòn không kích của Mỹ đã vô hiệu hóa tài sản phòng không của Venezuela ngăn chặn tổn thất đối với các trực thăng Mỹ. Thay vào đó, chúng (trực thăng Mỹ) hoạt động gần như không bị cản trở trên bầu trời Caracas", ông Bruchmann nhấn mạnh.
Ông cho rằng Mỹ đã đàn áp phòng không Venezuela bằng năng lực tác chiến điện tử và không gian mạng, bao gồm việc sử dụng F-22 và F-18 Growler, đúng như Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ đã đề cập.
