Đình Bắc và các đồng đội ở U23 Việt Nam chọn thư giãn bằng cờ vua - Ảnh chụp màn hình
Hình ảnh Đình Bắc cởi trần chơi cờ vua cùng các đồng đội U23 Việt Nam lập tức gây sốt làng bóng đá lẫn... làng cờ vua, trở thành một ví dụ cho thấy những điểm tích cực của môn thể thao trí tuệ.
Nhiều siêu sao bóng đá chơi cờ thư giãn
Làng bóng đá đỉnh cao vốn không lạ gì hình ảnh các siêu sao chơi cờ vua trong lúc rảnh rỗi, như Mohamed Salah hay Eberechi Eze ở Ngoại hạng Anh. Kỳ nghệ của các ngôi sao này thậm chí được đánh giá ở mức khá.
Đó không chỉ là một thói quen giải trí, mà còn thực sự phản ánh mối liên hệ giữa tư duy chiến lược trong cờ vua và hiệu suất thi đấu thể thao ở cường độ cao.
Cờ vua luôn được xem là một môn thể thao trí tuệ đòi hỏi người chơi phải vận dụng toàn bộ các chức năng nhận thức gồm ghi nhớ, phân tích, lập kế hoạch và điều chỉnh chiến lược liên tục.
Nhiều nghiên cứu nhận thấy rằng chơi cờ vua thường xuyên có thể kích hoạt các vùng não liên quan đến chức năng điều hành tư duy (executive functions) như bộ nhớ làm việc, chú ý tập trung và xử lý thông tin nhanh nhạy - những kỹ năng nền tảng cho khả năng ra quyết định hiệu quả cả trong đời sống lẫn thi đấu thể thao cao cấp.
Một công trình nghiên cứu gần đây của Tofigh Davari và Hasan Seyyed Ameri, được công bố năm 2025, đã khảo sát mối liên hệ giữa thực hành cờ vua và tập luyện thể thao trong bối cảnh bóng đá trẻ.
Kết quả cho thấy những cầu thủ nhí được bổ sung chương trình cờ vua trong quá trình huấn luyện cho thấy sự cải thiện rõ rệt về khả năng tập trung, tư duy chiến lược và đưa ra quyết định trên sân cỏ - đặc biệt là trong những tình huống căng thẳng khi phải đối mặt với các biến số liên tục thay đổi.
Cờ vua đòi hỏi người chơi phải “nhìn trước vài nước đi” - tức là hình thành những dự đoán về hành động và phản ứng của đối thủ nhiều bước trước.
Điều này tương tự với tư duy của một tiền vệ điều phối trận đấu hoặc trung vệ đọc tình huống phòng ngự: họ phải có khả năng dự đoán diễn biến sắp tới và lựa chọn phương án tối ưu trong tích tắc.
Chính khả năng này được rèn luyện mạnh mẽ qua việc chơi cờ vua. Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực nhận thức cho rằng các kỹ năng như vậy được củng cố nhờ sự luyện tập đều đặn, qua đó giúp con người xử lý thông tin phức tạp hiệu quả hơn trong nhiều ngữ cảnh.
Điểm đặc biệt là những lợi ích này không chỉ gói gọn trong cờ vua hay bàn cờ, mà nó cũng ảnh hưởng tới cấu trúc và hoạt động của não bộ.
Chơi cờ giúp tư duy chiến thuật tốt hơn
Một tổng quan các nghiên cứu neuroimaging (chụp cộng hưởng từ chức năng) gần đây chỉ ra rằng người chơi cờ lâu năm có sự khác biệt về kích hoạt thần kinh ở những khu vực chịu trách nhiệm cho chú ý, kiểm soát xung động và ra quyết định của não bộ - so với người không chơi.
Và điều này có sự tương đồng với các môn thể thao thi đấu cường độ cao như bóng đá, bóng rổ - về yếu tố thần kinh và não bộ.
Salah (trái) và các đồng đội ở Liverpool thường chơi cờ vua - Ảnh: X
Lợi ích của cờ vua còn được mô tả trong nhiều công trình khác ở khía cạnh đào tạo nhận thức rộng hơn.
Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy việc tham gia chơi cờ liên tục có thể nâng cao khả năng lập kế hoạch, xử lý tình huống phức tạp và phản xạ tình huống mới - tức là những kỹ năng nền tảng không chỉ hữu ích ở trường học hoặc cuộc sống hằng ngày, mà còn rất thiết yếu trong môi trường cạnh tranh khốc liệt của thể thao đỉnh cao.
Ở góc độ chuyên môn, giáo sư K. Anders Ericsson - nhà tâm lý học Thụy Điển nổi tiếng với nghiên cứu về quá trình học hỏi và phát triển chuyên môn - từng nói rằng việc luyện tập có mục tiêu và tập trung tư duy mạnh mẽ là yếu tố quan trọng giúp con người đạt tới trình độ xuất sắc trong bất kỳ lĩnh vực nào, từ âm nhạc, thể thao đến các trò chơi trí tuệ như cờ vua.
Chơi game, lướt mạng xã hội, xem phim, hay đọc truyện tranh vẫn là thú vui phổ biến với các ngôi sao thể thao. Nhưng càng ngày càng có nhiều VĐV đỉnh cao ý thức được lợi ích khi chọn thư giãn bằng cờ vua.
