Đừng chạy theo ngành "hot": Chọn đúng năng lực mới không lạc đường

Chương trình do báo Tuổi Trẻ phối hợp Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Sở Giáo dục và Đào tạo Gia Lai, Tỉnh Đoàn Gia Lai và Trường THPT chuyên Hùng Vương tổ chức, với sự đồng hành của Tập đoàn Vingroup.

Chọn ngành mới

Khoảng 4.000 học sinh phố núi tham dự chương trình. Nhiều học sinh đặt câu hỏi về các ngành học mới, cơ hội việc làm và chiến lược chọn ngành trong bối cảnh quy chế tuyển sinh có nhiều thay đổi.

Quan tâm thông tin Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) dự kiến mở ngành vật lý hạt nhân, Minh Triết (Trường THPT chuyên Hùng Vương) băn khoăn về triển vọng việc làm của ngành này tại Việt Nam.

PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng đào tạo nhà trường, cho biết trong bối cảnh tự chủ đại học, các trường đang và sẽ mở thêm nhiều ngành học mới để đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước. Chính phủ hiện dành nhiều chính sách ưu đãi cho người học các lĩnh vực kỹ thuật, STEM; thời gian tới, sinh viên các ngành STEM dự kiến sẽ được hưởng chính sách miễn học phí tương tự sinh viên sư phạm.

Theo ông Thắng, vật lý hạt nhân là ngành đã được đào tạo từ lâu tại một số trường, chủ yếu phục vụ các ứng dụng vì đời sống con người, như kỹ thuật y sinh. Riêng Trường đại học Bách khoa TP.HCM cùng khoảng 10 trường khác được Nhà nước đặt hàng đào tạo nhân lực ngành điện hạt nhân. Lĩnh vực bao gồm nhiều mảng như truyền tải, lò hơi, an toàn, sản xuất và xây dựng các công trình hạt nhân đặc thù... Đây không phải ngành vật lý hạt nhân.

Ở nhóm ngành kinh tế, Hoàng Lê Đức Anh (Trường THPT chuyên Hùng Vương) phân vân giữa ngành thị trường chứng khoán và công nghệ tài chính, trong bối cảnh gia đình có định hướng theo chứng khoán.

ThS Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng tuyển sinh và công tác sinh viên Trường đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM), nhận định đầu tư chứng khoán được nhiều quốc gia khuyến khích, nhưng điều quan trọng là người học phải có nền tảng kiến thức vững. 

Công nghệ tài chính hiện đã có mã ngành chính thức, cơ hội việc làm rộng mở tại ngân hàng, công ty chứng khoán, tổ chức tín dụng. Theo học ngành này, sinh viên vừa theo đuổi đam mê công nghệ, vừa có kiến thức để đầu tư tài chính hiệu quả.

Thiếu giáo viên, sao vẫn khó xin việc?

Nhiều câu hỏi cũng xoay quanh ngành sư phạm, lĩnh vực đang có những "nghịch lý" về cung - cầu lao động.

Học sinh Phạm Kiệt (Trường THPT Lê Lợi) có nguyện vọng thi vào khối sư phạm, nhưng qua tìm hiểu bạn nhận ra nghịch lý đang xảy ra với ngành này đó là thông tin trên báo chí cho rằng các trường trên cả nước hiện thiếu rất nhiều giáo viên. 

"Trong khi thực tế, nhiều sinh viên ra trường rất khó xin việc vào biên chế ngành giáo dục. Đó là chưa kể điểm chuẩn ngành sư phạm những năm gần đây rất cao. Cá nhân em sắp sửa theo học ngành sư phạm thì cần chuẩn bị gì để đối diện và giải quyết các vấn đề trên tốt hơn?", Kiệt hỏi.

Giải đáp vấn đề này, TS Nguyễn Mạnh Hùng, đại diện Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho biết từ năm 2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chính sách đào tạo giáo viên theo nhu cầu đặt hàng của các địa phương. Hiện nay bộ vẫn đang tiếp tục thực hiện chủ trương này, bám vào nhu cầu của các địa phương và năng lực đào tạo của tất cả các trường trong hệ thống. 

Sinh viên trúng tuyển theo chính sách này được miễn học phí và hỗ trợ hơn 3,6 triệu đồng/tháng sinh hoạt phí, nhưng phải cam kết làm việc trong ngành giáo dục sau khi ra trường; nếu không thực hiện cam kết sẽ phải bồi hoàn kinh phí đào tạo, trung bình khoảng 200 triệu đồng/sinh viên.

"Sau hai năm ra trường, nếu sinh viên không làm việc trong ngành sư phạm dù bất kỳ lý do gì phải bồi hoàn kinh phí", ông Hùng nhấn mạnh.

Theo ông Hùng, với chính sách này, vừa qua, việc cạnh tranh xét tuyển vào ngành sư phạm điểm chuẩn rất cao. Nguồn cung giáo viên hiện nay còn thấp hơn nhu cầu của xã hội. Khi các địa phương phải chi trả kinh phí đào tạo giáo viên đều rất cân nhắc đề xuất nhu cầu cụ thể. Điều này dẫn đến sinh viên sư phạm ra trường sẽ có cơ hội việc làm nhiều hơn các ngành khác.

"Thực tế hiện nay, có tình trạng sinh viên sư phạm khó xin việc ở các thành phố lớn do nhiều người dồn về đây xin việc, tạo sự cạnh tranh khốc liệt trong tuyển dụng giáo viên. Trong khi rất nhiều địa phương khác nhu cầu tuyển dụng giáo viên rất lớn. Vì vậy, nếu chấp nhận làm việc ở bất cứ vùng miền nào thì sinh viên sư phạm sẽ không lo về việc làm", ông Hùng khẳng định.

Đừng chạy theo ngành "hot"

Ngành học "hot" và mức điểm chuẩn cao luôn là mối quan tâm lớn của nhiều học sinh. Nguyễn Trần Huy Khánh (Trường THPT số 2 Phan Bội Châu) băn khoăn liệu việc chạy theo ngành "hot" có phải là lựa chọn đúng đắn khi đăng ký xét tuyển đại học.

"Học sinh nên ưu tiên năng lực bản thân hay chọn ngành theo xu hướng ngành "hot". Em yêu thích nhóm ngành kỹ thuật trong khi sức học vừa phải, mong được thầy cô giáo tư vấn cách chọn ngành cũng như phương thức xét tuyển", Khánh bày tỏ.

Theo TS Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng đào tạo Trường đại học Công nghiệp TP.HCM, không tồn tại khái niệm ngành "hot" một cách tuyệt đối. Thực tế cho thấy nhiều ngành có điểm chuẩn không cao, ít người theo học nhưng nhu cầu nhân lực lại rất lớn.

Ông Nhân khuyên học sinh nên tìm hiểu theo nhóm lĩnh vực ngành nghề. Chẳng hạn, khối ngành kỹ thuật bao gồm cơ khí, ô tô, điện, tự động hóa...; nhóm ngành công nghệ thông tin có kỹ thuật phần mềm, khoa học máy tính, an ninh mạng, hệ thống thông tin, trí tuệ nhân tạo...

Mỗi khối ngành xét tuyển thí sinh dựa trên năng lực nổi trội ở những môn học khác nhau. Vì vậy, nếu xác định bản thân có năng lực phù hợp, học sinh hoàn toàn có thể lựa chọn ngành học theo sở thích.

Tại buổi tư vấn nhiều học sinh băn khoăn trước lựa chọn học cao đẳng hay đại học sau khi tốt nghiệp THPT. ThS Nguyễn Khánh Cường, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2, cho biết các trường cao đẳng hiện nay đã phát triển mạnh, chương trình đào tạo gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động.

Nhiều ngành học được thiết kế với tỉ lệ thực hành lên tới 70%, sinh viên được học tập và làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp, thậm chí có cơ hội làm việc ở thị trường nước ngoài, trong đó có châu Âu.

Đồng quan điểm, TS Phạm Tấn Hạ, Giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh - Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), cho rằng việc lựa chọn bậc học phụ thuộc vào năng lực, điều kiện gia đình và định hướng cá nhân của mỗi học sinh.

"Không nhất thiết ai cũng phải học đại học. Cao đẳng thiên về thực hành nghề nghiệp, còn đại học giúp hình thành tư duy ở mức cao hơn. Học tập là quá trình suốt đời, người học hoàn toàn có thể liên thông từ cao đẳng lên đại học khi có nhu cầu và đủ điều kiện", ông Hạ chia sẻ.