Vào tháng 11 năm 2022, một đoạn video ghi lại cảnh tượng lạ lùng tại một trang trại ở Bao Đầu, Nội Mông (Trung Quốc) đã lan truyền chóng mặt. Trong video, một đàn cừu lớn đang lầm lũi di chuyển theo chiều kim đồng hồ, tạo thành một vòng tròn đồng tâm gần như hoàn hảo.
Điều đáng nói là hành vi này không chỉ diễn ra trong chốc lát mà kéo dài liên tục hơn 10 ngày, bắt đầu từ ngày 4 tháng 11. Ban đầu chỉ lác đác vài con, nhưng sau đó số lượng tham gia ngày càng đông, tạo nên một "trận đồ" chuyển động không ngừng nghỉ.
Sự việc kỳ dị này ngay lập tức khiến dư luận xôn xao. Nhiều người lo ngại đây là dấu hiệu của một loại bệnh dịch lạ hoặc thậm chí là điềm báo tâm linh về một thảm họa thiên nhiên sắp ập đến. Các giả thuyết y học nhanh chóng được đưa ra mổ xẻ. Phổ biến nhất là nghi vấn về bệnh "sán não" do ấu trùng Coenurus cerebralis gây ra.
Khi mắc bệnh này, ấu trùng chèn ép thần kinh khiến cừu bị mù một bên mắt và mất phương hướng, dẫn đến việc đi vòng tròn. Một giả thuyết khác liên quan đến vi khuẩn Listeria, loại vi khuẩn gây viêm não khiến vật nuôi mất kiểm soát hành vi.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhanh chóng bác bỏ những giả thuyết về bệnh lý này. Đối với bệnh sán não, con vật thường di chuyển rất vụng về, loạng choạng và hay đâm vào tường hoặc đồng loại do tầm nhìn bị hạn chế.
Trong khi đó, đàn cừu ở Bao Đầu lại di chuyển với tốc độ đều đặn, phối hợp cực kỳ nhịp nhàng và giữ khoảng cách ổn định, hoàn toàn không có dấu hiệu của sự ốm yếu. Đối với vi khuẩn Listeria, giả thuyết này càng vô lý hơn bởi vật nuôi nhiễm bệnh thường tử vong chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ, không thể sống sót và duy trì thể lực để chạy suốt hơn 10 ngày như vậy.
Vậy đâu là nguyên nhân thực sự? Câu trả lời nằm ở tập tính sinh học và tác động của môi trường nuôi nhốt. Các nhà khoa học đã liên hệ hiện tượng này với một hành vi tự vệ tự nhiên được tìm thấy ở loài tuần lộc. Khi gặp nguy hiểm, các loài động vật móng guốc như cừu hay hươu thường chạy thành vòng tròn tốc độ cao. Những con khỏe mạnh sẽ bao bọc bên ngoài để bảo vệ con non và con yếu ở giữa, đồng thời làm rối loạn thị giác của kẻ săn mồi.
Tuy nhiên, trong trường hợp tại chuồng số 13 ở Bao Đầu, không có kẻ săn mồi nào xuất hiện. Yếu tố then chốt ở đây chính là "tâm lý bầy đàn" kết hợp với sự căng thẳng do môi trường sống. Cừu là loài động vật có tính bắt chước cực cao. Chỉ cần con đầu đàn thực hiện một hành động, cả đàn sẽ làm theo một cách vô thức. Tháng 11 tại Nội Mông, nhiệt độ xuống rất thấp. Để giữ ấm cơ thể, một vài con cừu có thể đã bắt đầu di chuyển.
Do không gian chuồng trại chật hẹp và vuông vức, khi di chuyển nhanh, cừu có xu hướng "cua" góc thay vì rẽ vuông góc 90 độ. Lâu dần, lộ trình di chuyển hình chữ nhật bị mài mòn thành hình tròn. Việc bị nhốt trong không gian chật hẹp với mật độ cao cũng khiến đàn cừu rơi vào trạng thái ức chế và buồn chán. Hành vi đi vòng tròn lặp đi lặp lại trở thành một dạng "phản xạ rập khuôn" để giải tỏa căng thẳng - một hiện tượng thường thấy ở động vật nuôi nhốt.
Thực tế, đây chỉ là một sự cộng hưởng ngẫu nhiên của nhiều yếu tố: thời tiết lạnh, không gian hẹp, sự buồn chán và bản năng sao chép hành vi của loài cừu. Không có điềm báo tâm linh hay dịch bệnh đáng sợ nào cả. Nếu được thả ra một thảo nguyên rộng lớn, "trận đồ bát quái" này sẽ tự động tan rã và đàn cừu sẽ trở lại với nhịp sống bình thường của chúng. Câu chuyện về vòng tròn bí ẩn này một lần nữa nhắc nhở chúng ta rằng, đôi khi những hiện tượng tưởng chừng siêu nhiên lại có những lời giải thích rất đỗi đời thường từ góc nhìn của tập tính học.
