Vừa qua, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 áp dụng mức kỷ luật cao nhất với ông Đ.N.N. (Trưởng bộ môn Ngôn ngữ và Văn hóa, Khoa Tiếng Anh) là buộc thôi việc.
Ông Đ.N.N. là cựu sinh viên của trường, sau khi tốt nghiệp đại học thì được giữ lại làm giảng viên. Trước khi xảy ra đại dịch COVID-19, giảng viên này báo cáo với nhà trường mình nhận được học bổng làm nghiên cứu sinh tại ĐH Queensland, Úc. Sau một thời gian nghỉ việc để "đi học", ông Đ.N.N. đã trở lại nhà trường với tấm bằng tiến sĩ do ĐH Queensland cấp. Sau đó, ông N. được xác định là đã dùng bằng tiến sĩ giả để giảng dạy và công tác.
Ở góc độ pháp lý, việc giảng viên sử dụng bằng tiến sĩ giả không chỉ dừng lại ở hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp hay quy chế nội bộ của cơ sở giáo dục mà còn có thể cấu thành hành vi vi phạm pháp luật với nhiều tầng trách nhiệm khác nhau.
Có thể xử lý hình sự
Trước hết, để xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, cơ quan điều tra sẽ làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm, gồm: (1) tài liệu được sử dụng là giả; (2) người sử dụng biết rõ đó là tài liệu giả; và (3) việc sử dụng nhằm thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc thu lợi bất chính.
Ông Đ.N.N. (Trưởng bộ môn Ngôn ngữ và Văn hóa, Khoa Tiếng Anh) đã bị cho thôi việc
Trong trường hợp dùng bằng tiến sĩ giả để đủ điều kiện tuyển dụng, bổ nhiệm chức danh quản lý, xét nâng hạng, hưởng phụ cấp hoặc tham gia hội đồng chuyên môn, thì có thể được xem là đã sử dụng tài liệu giả để đạt lợi ích trái quy định.
Khi đó, mức hình phạt không chỉ phụ thuộc vào hành vi sử dụng mà còn dựa trên hậu quả thực tế như giá trị lợi ích vật chất đã hưởng, thời gian hưởng lợi, và ảnh hưởng gây ra đối với tổ chức.
Bên cạnh đó, cần lưu ý khả năng phát sinh các tội danh liên quan nếu có thêm tình tiết đi kèm. Ví dụ, nếu có hành vi gian dối có hệ thống trong hồ sơ cán bộ, hồ sơ công chức, có thể bị xem xét thêm về hành vi gian lận trong tuyển dụng hoặc kê khai không trung thực. Nếu việc sử dụng bằng giả gắn với quá trình phong học hàm, xét đề tài, nghiệm thu ngân sách khoa học, thì còn có thể bị rà soát trách nhiệm trong lĩnh vực quản lý tài chính và nghiên cứu khoa học.
Về trách nhiệm vật chất, người vi phạm có thể bị buộc hoàn trả toàn bộ khoản tiền lương, phụ cấp chức vụ, phụ cấp học hàm học vị, tiền thưởng, kinh phí nghiên cứu hoặc các quyền lợi khác có được dựa trên văn bằng không hợp pháp. Đây là nghĩa vụ hoàn trả do hưởng lợi không có căn cứ pháp luật. Trong một số trường hợp, cơ quan quản lý còn có thể áp dụng biện pháp bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được việc sử dụng bằng giả gây ra tổn thất cụ thể cho đơn vị hoặc người học.
Có thể xem xét trách nhiệm quản lý
Ở khía cạnh hành chính và nghề nghiệp, quyết định buộc thôi việc thường kéo theo hệ quả là hủy bỏ các quyết định bổ nhiệm, công nhận chức danh, danh hiệu chuyên môn trước đó. Các công trình khoa học, đề tài, hướng dẫn học viên sau đại học do người vi phạm chủ trì cũng có thể bị rà soát lại giá trị pháp lý và học thuật. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường đại học, nơi tính chuẩn mực học thuật và tính xác thực của hồ sơ khoa học là nền tảng của chất lượng đào tạo.
Ngoài trách nhiệm cá nhân, cơ quan chức năng cũng có thể xem xét trách nhiệm quản lý nếu có dấu hiệu buông lỏng kiểm tra, xác minh văn bằng trong quy trình tuyển dụng và bổ nhiệm. Nếu quy trình thẩm tra hồ sơ không được thực hiện đúng quy định, đơn vị sử dụng lao động có thể bị yêu cầu rà soát lại toàn bộ quy trình nhân sự để phòng ngừa các trường hợp tương tự.
Việc xử lý nghiêm các trường hợp sử dụng bằng cấp giả trong giáo dục vì vậy mang ý nghĩa không chỉ là chế tài đối với một cá nhân, mà còn là biện pháp bảo vệ chuẩn mực nghề nghiệp, tính trung thực học thuật và niềm tin xã hội vào hệ thống đào tạo. Đây cũng là thông điệp răn đe rõ ràng đối với các hành vi gian dối về học thuật trong môi trường sư phạm và nghiên cứu.
