Hội đồng Anh và hành trình kiến tạo ‘hạ tầng mềm’ cho kinh tế sáng tạo ASEAN

Kinh tế sáng tạo ASEAN: Từ khái niệm mới mẻ đến động lực tăng trưởng mạnh mẽ

Khảo sát Nhận thức về kinh tế sáng tạo ASEAN - thuộc Sáng kiến thúc đẩy ngành kinh tế sáng tạo ASEAN - Vương quốc Anh (ACE) do Hội đồng Anh thực hiện cùng sự phối hợp triển khai của Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN và Ban thư ký ASEAN cho thấy đa số công chúng không quen thuộc lắm với thuật ngữ "nền kinh tế sáng tạo". Tuy nhiên, 60% tin rằng lĩnh vực này đang tăng trưởng mạnh mẽ trong khu vực.

Khảo sát cũng chỉ ra những thách thức mà các quốc gia thành viên ASEAN phải đối mặt bao gồm: nhận thức cộng đồng thấp, chi phí sản xuất cao và mức tiêu thụ khác nhau. Tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng mềm, tiếp thị và xây dựng thương hiệu, quản lý sở hữu trí tuệ, cũng như khả năng tiếp cận thị trường quốc tế còn hạn chế. Đặc biệt, 50% người làm sáng tạo nhận định thiếu phối hợp khu vực là trở ngại lớn, cho thấy nhu cầu bức thiết về một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ trong ASEAN

Tại Việt Nam, bức tranh này cũng phản ánh rõ nét với sự năng động và khả năng thích ứng cao, lực lượng sáng tạo trẻ và giàu bản sắc là thế mạnh, song dữ liệu ngành, năng lực kinh doanh sáng tạo và kết nối khu vực vẫn là những khoảng trống cần lấp đầy để chuyển hóa tiềm năng thành phát triển bền vững.

Khảo sát cũng cung cấp những thông tin hữu hiệu để các nước ASEAN xây dựng kế hoạch thúc đẩy kinh tế sáng tạo, đồng thời mở ra cơ hội để Hội đồng Anh tiếp tục hỗ trợ một cách hiệu quả và có chiến lược.

Bền bỉ đồng kiến tạo và xây dựng hạ tầng mềm

Quan sát những dự án mà Hội đồng Anh thực hiện tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, không khó để nhận ra những đóng góp nổi bật của tổ chức này nằm ở việc kiên nhẫn và bền bỉ xây dựng "hạ tầng mềm" cho kinh tế sáng tạo - những yếu tố không nhìn thấy ngay, nhưng quyết định khả năng cất cánh dài hạn.

Hạ tầng mềm bao gồm dữ liệu, tri thức để củng cố chuyên môn, kết nối đối thoại giữa những nhà làm chính sách với những nhà sáng tạo và gắn kết trải nghiệm thực tiễn với tầm nhìn của các cá nhân tham gia đến từ các nước ASEAN với nhau, giữa ASEAN với Vương quốc Anh và các quốc gia khác.

Lấy ví dụ tại Việt Nam, cách đây hai thập kỷ, Hội đồng Anh đã tiên phong thúc đẩy đối thoại về công nghiệp sáng tạo từ khoảng những năm 2005 trong khuôn khổ chương trình nước Anh sáng tạo, đưa chuyên gia Anh sang làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Tiếp đó là Dự án Kinh tế sáng tạo (2008 - 2016) nhằm tăng cường năng lực cho các lĩnh vực sáng tạo mới; Dự án Không gian Văn hóa Sáng tạo Việt Nam (2028 - 2021) nhằm nâng cao năng lực cho các KGST và tăng cường đối thoại chính sách. Dự án ấn phẩm Tầm nhìn Sáng tạo 2025 ghi nhận hơn 300 KGST trên cả nước, cung cấp dữ liệu và các gương mặt sáng tạo nổi bật, hỗ trợ củng cố vị trí của KGVHST trong hệ sinh thái.

Ở cấp độ ASEAN, đó là một loạt nghiên cứu ấn tượng thuộc Sáng kiến ACE, bao gồm các lễ hội ở Đông Nam Á: Chất xúc tác cho nền kinh tế sáng tạo (2022); Nghệ thuật và Công nghệ trong ASEAN: Mối liên hệ mật thiết (2024); đến Khảo sát Nhận thức về kinh tế sáng tạo ASEAN (2025).

Hội đồng Anh đã luôn giúp định danh hiện tượng, tạo hành lang khái niệm và hệ khung giá trị, làm cơ sở cho đối thoại chính sách, cho đầu tư và phát triển, như việc đưa khái niệm KGVHST vào Việt Nam (2014), khi đa số còn chưa hiểu về khái niệm này cũng như công nghiệp sáng tạo.

Vai trò của Hội đồng Anh trong hành trình hỗ trợ kinh tế sáng tạo ở ASEAN phản ánh rõ chiến lược đồng kiến tạo thay vì áp đặt. Một ví dụ về hiệu quả trong khuôn khổ ACE là Chương trình Tập huấn Chính sách kinh tế sáng tạo (kết hợp trực tuyến - trực tiếp). Bên cạnh bộ khung hiểu biết toàn diện về kinh tế sáng tạo, chương trình còn giúp kết nối mạng lưới học viên trong khu vực.

Chia sẻ từ học viên Việt Nam: "Lần đầu tiên tôi được tiếp cận với kinh tế sáng tạo, những bài học và chia sẻ của chuyên gia cho tôi một góc nhìn mới trong việc xây dựng chính sách để thúc đẩy sự phát triển trong lĩnh vực này", trong khi học viên Indonesia đánh giá cao việc đưa tiếng nói từ lĩnh vực sáng tạo vào quá trình hoạch định chính sách.

Sự trưởng thành của hệ sinh thái kinh tế sáng tạo của một quốc gia không thể tách rời hệ sinh thái của khu vực và bối cảnh toàn cầu. Đây là quá trình dài hạn được nuôi dưỡng bằng tư duy đồng kiến tạo, từ nỗ lực thiết lập hệ thống dữ liệu tin cậy đúng trọng tâm, đến củng cố năng lực chuyên môn, và sự kết nối đa chiều - những yếu tố thiết yếu mà Hội đồng Anh đã góp phần vun đắp qua nhiều dự án và sáng kiến bền bỉ ở lĩnh vực này xuyên suốt 20 năm qua.