Trong ngày khởi chiếu Huyền tình dạ trạch (10/2), bộ phim nhanh chóng nhận được sự quan tâm và phản hồi tích cực từ đông đảo khán giả trẻ. Nhiều người bày tỏ sự thích thú khi tác phẩm khéo léo đưa văn hóa Đông Sơn vào ngôn ngữ điện ảnh, đặc biệt là hệ thống hoa văn, họa tiết mang đậm dấu ấn lịch sử và bản sắc Việt.
Điểm nhấn gây ấn tượng mạnh chính là những hình xăm độc đáo tái hiện hình ảnh người Việt cổ xưa, vừa lạ mắt vừa giàu tính biểu tượng. Không ít khán giả cho rằng, chi tiết này góp phần tạo nên không khí huyền bí, chân thực cho bộ phim, đồng thời khơi gợi sự tò mò về đời sống, tín ngưỡng và thẩm mỹ của cư dân cổ.
Cặp diễn viên chính Xuân Phúc – Thanh Tâm với những hình xăm đặc biệt trên mặt và cơ thể
Việc kết hợp yếu tố văn hóa truyền thống với cách thể hiện hiện đại được đánh giá là hướng đi sáng tạo, giúp Huyền tình dạ trạch ghi dấu ấn riêng ngay từ những suất chiếu đầu tiên.
Từ nỗi sợ thủy quái đến phong tục xăm mình
Từ buổi sơ khai của lịch sử, khi chữ viết chưa xuất hiện và con người chưa có khả năng lưu giữ ký ức bằng văn bản, thân thể đã trở thành nơi ghi dấu những câu chuyện về nguồn cội, tín ngưỡng và bản sắc cộng đồng.
Với người Việt cổ, hình xăm không đơn thuần là dấu vết trên da thịt, mà là một "ngôn ngữ không lời", phản ánh cách con người tồn tại, sinh tồn và hòa mình vào thiên nhiên. Dòng chảy văn hóa ấy, sau hàng nghìn năm, đã được khơi gợi trở lại một cách sinh động qua bộ phim Huyền tình Dạ Trạch (do Đài truyền hình Hà Nội sản xuất).
Theo các thư tịch cổ, nguồn gốc tục xăm mình của người Việt gắn liền với môi trường sống sông nước và nỗi ám ảnh mang tên "thủy quái".
Đại Việt sử ký toàn thư (kỷ Hồng Bàng Thị) chép rằng, thời Hùng Vương, người dân thường xuống sông đánh bắt cá thì hay bị Giao Long làm hại. Khi sự việc được tâu lên, vua cho rằng loài thủy quái chỉ hại kẻ khác loài, bèn truyền cho dân lấy mực vẽ hình giống chúng lên cơ thể. Từ đó, tai họa giảm hẳn và tục "vẽ mình" ra đời.
Nghệ sĩ Trọng Trinh vào vai Vua Hùng
Không chỉ xuất hiện trong sử Việt, các ghi chép của sử gia Trung Hoa cổ đại cũng nhắc đến tập tục này.
Nhà chú giải Ứng Thiệu khi giải thích phong tục của người Việt đã viết: "Vì ở trong nước nên người ta cạo tóc, xăm mình để giống Giao Long mà tránh bị hại". Điều đó cho thấy, xăm mình không phải hành vi ngẫu hứng mà là một giải pháp sinh tồn trong bối cảnh thiên nhiên khắc nghiệt.
Đặc điểm nhận dạng của cộng đồng Việt cổ
Theo thời gian, xăm mình không chỉ dừng lại ở nhu cầu tự vệ mà dần trở thành một phong tục phổ biến, gắn với đời sống thường nhật của người Việt cổ. Cùng với cắt tóc ngắn, đi chân đất, để đầu trần, xăm mình là một trong những đặc điểm dễ nhận diện của cư dân thời Văn Lang - Âu Lạc.
Trong đời sống người Việt cổ, hình xăm mang nhiều tầng ý nghĩa. Trước hết, đó là phương tiện sinh tồn. Các hoa văn thường gặp như cá, chim, rắn, sóng nước hay những họa tiết hình học lặp lại đều bắt nguồn từ môi trường tự nhiên. Khi sống giữa sông nước, con người tin rằng việc "đồng dạng" với các loài thủy sinh sẽ giúp tránh sự tấn công của thú dữ, đặc biệt là cá sấu.
Tạo hình Chử Đổng Tử mặc khố, nhuộm rang đen cùng những hình xăm độc đáo
Người Việt cổ xăm mình để phân biệt họ thuộc về cộng đồng nào
Song song với đó, hình xăm còn gắn chặt với tín ngưỡng tự nhiên. Cá, rồng, thuồng luồng không chỉ là sinh vật quen thuộc mà còn được xem là linh vật bảo hộ. Mỗi hình xăm vì thế giống như một lời cầu nguyện âm thầm, gửi gắm niềm tin vào sự che chở của thần linh. Thân thể con người trở thành không gian thiêng, nơi con người và thế giới vô hình giao thoa.
Ở cấp độ cộng đồng, hình xăm đóng vai trò như dấu hiệu nhận diện. Trong xã hội bộ lạc, khi ranh giới lãnh thổ chưa rõ ràng, hoa văn trên cơ thể giúp phân biệt người trong, kẻ ngoài, xác định ai thuộc về cộng đồng nào, sinh sống ở vùng sông hay vùng núi. Hình xăm vì thế không chỉ là dấu ấn cá nhân mà là biểu hiện của bản sắc tập thể.
Khi chưa có chữ viết, người Việt cổ lưu giữ ký ức bằng nghi lễ, truyền miệng và cả những dấu vết trên cơ thể. Ở góc nhìn này, hình xăm có thể xem là một dạng chữ viết nguyên thủy, khắc trực tiếp lên da thịt con người. Mỗi hoa văn là một mảnh ghép của ký ức văn hóa, phản ánh thế giới quan, tín ngưỡng và luật tục của cộng đồng.
"Huyền tình Dạ Trạch" và sự hồi sinh của ký ức văn hóa
Tinh thần văn hóa ấy được tái hiện rõ nét trong bộ phim Huyền tình Dạ Trạch do Đài Truyền hình Hà Nội sản xuất. Phim không chỉ kể lại câu chuyện tình huyền thoại giữa Chử Đồng Tử và Tiên Dung mà còn mở ra một không gian văn hóa Việt cổ, nơi thân thể con người trở thành "văn bản sống" của lịch sử.
Diễn xuất của Xuân Phúc nhận được rất nhiều lời khen ngợi của khán giả
Những chi tiết hình xăm xuất hiện trong phim không mang tính trang trí đơn thuần. Hoa văn trên cơ thể Chử Đồng Tử thể hiện rõ nguồn gốc sông nước, đời sống đánh bắt cá và mối liên hệ mật thiết với thiên nhiên.
Các họa tiết rồng, thuồng luồng, sóng nước gợi nhắc tín ngưỡng thờ linh vật thủy sinh, đồng thời nhấn mạnh sự kết nối giữa con người và thần linh - yếu tố tạo nên sức mạnh phi thường của nhân vật.
Thông qua ngôn ngữ điện ảnh, Huyền tình Dạ Trạch đã góp phần phục dựng đời sống vật chất và tinh thần của người Việt cổ: từ môi trường sống, tín ngưỡng, đến cách con người nhìn nhận bản thân trong mối quan hệ với thiên nhiên. Phim cho thấy tổ tiên ta từng "viết" lịch sử không chỉ bằng lời kể, mà còn bằng chính cơ thể mình.
Ngày nay, hình xăm đã trở thành một trào lưu văn hóa toàn cầu mang đậm dấu ấn cá nhân. Người trẻ xăm hình để thể hiện cá tính, lưu giữ kỷ niệm hoặc theo đuổi thẩm mỹ hiện đại.
Trong khi đó, hình xăm của người Việt cổ mang ý nghĩa cộng đồng, sinh tồn và tín ngưỡng, hướng tới sự hòa hợp giữa con người - thiên nhiên - xã hội.
Sự khác biệt ấy cho thấy, hình xăm không phải hiện tượng ngoại lai mà là một phần di sản văn hóa đã tồn tại từ rất sớm trong lịch sử Việt Nam. Qua Huyền tình Dạ Trạch, những dấu ấn văn hóa trên da thịt người Việt cổ được đánh thức, giúp khán giả hôm nay hiểu sâu hơn về cội nguồn dân tộc.
