Báo cáo kiểm kê hàng năm về nồng độ carbon dioxide (CO2) vừa công bố những con số đáng báo động: lượng khí thải từ nhiên liệu hóa thạch toàn cầu đã đạt mức cao kỷ lục mới vào năm 2025.
Điều này diễn ra bất chấp những dự đoán về sự sụt giảm tổng lượng khí thải do con người gây ra nhờ việc giảm các hoạt động như phá rừng.
Lượng khí thải nhiên liệu hóa thạch tiếp tục tăng, chưa đạt đỉnh
Theo Dự án Carbon toàn cầu, lượng phát thải nhiên liệu hóa thạch dự kiến sẽ tăng 1,1% trong năm 2025, chủ yếu do sự gia tăng liên tục trong việc sử dụng than, dầu và khí đốt.
Thông tin này được công bố tại hội nghị COP30 ở Brazil, nơi các quốc gia đang tập trung thảo luận về các biện pháp giảm phát thải.
Nếu xu hướng này tiếp diễn, thế giới có thể đối mặt với mức tăng nhiệt độ trung bình hơn 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp chỉ trong vòng bốn năm tới, vượt xa mục tiêu toàn cầu nhằm hạn chế mức độ nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.
"Ngân sách CO2" cạn kiệt, nguy cơ nóng lên toàn cầu cận kề
Mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ trung bình dài hạn ở 1,5 độ C đang đứng trước thách thức lớn. Ông Pep Canadell, nhà khoa học khí hậu người Úc và Giám đốc điều hành Dự án Carbon toàn cầu, nhấn mạnh sự gia tăng phát thải nhiên liệu hóa thạch hàng năm là một xu hướng đáng lo ngại.
"Hiện nay, yêu cầu cấp thiết là phải đạt đỉnh và giảm phát thải CO2 để thực sự bắt đầu con đường ổn định khí hậu", ông nói.
Theo "Ngân sách CO2", hạn mức còn lại để hạn chế sự nóng lên ở mức 1,5 độ C sẽ cạn kiệt chỉ trong bốn năm nếu mức phát thải hiện tại tiếp tục. Điều này đặt ra áp lực lớn lên các nhà hoạch định chính sách toàn cầu.
Dự án Carbon Toàn cầu là một sáng kiến khoa học quốc tế nhằm nghiên cứu chu trình carbon của Trái Đất. Các nhà nghiên cứu của dự án xây dựng "Ngân sách" cho ba loại khí nhà kính chính: carbon dioxide, methane và nitrous oxide, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách giảm phát thải toàn cầu.
"Ngân sách carbon" tính toán lượng khí thải do con người gây ra (đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng) và trừ đi lượng CO2 được lưu trữ trong các bể chứa carbon tự nhiên như đại dương và rừng.
Sự gia tăng sử dụng than, dầu và khí đốt
Mặc dù lượng khí thải nhiên liệu hóa thạch dự kiến tăng, tổng lượng khí thải CO2 do con người gây ra dự kiến sẽ giảm nhẹ vào cuối năm 2025. Điều này là nhờ sự suy giảm phát thải từ những thay đổi về sử dụng đất, đặc biệt là việc giảm nạn phá rừng, vốn làm mất đi thảm thực vật lưu trữ CO2.
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng sự kết hợp giữa khí hậu ấm lên và nạn phá rừng đã biến các khu rừng nhiệt đới ở Đông Nam Á và một số vùng Nam Mỹ từ nơi hấp thụ CO2 thành nguồn phát thải.
Điều này càng khẳng định tầm quan trọng của việc ngăn chặn nạn phá rừng để tránh "phản hồi khí hậu" - hiện tượng khí thải CO2 do con người gây ra trực tiếp làm thay đổi môi trường tự nhiên đến mức tạo ra thêm khí thải.
Những tín hiệu tích cực từ Trung Quốc và Ấn Độ
Trong bối cảnh phát thải nhiên liệu hóa thạch toàn cầu gia tăng, vẫn có những dấu hiệu tích cực từ các quốc gia phát thải lớn. Ấn Độ đang đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo, bỏ qua nhiên liệu hóa thạch như khí đốt.
Tổng lượng khí thải CO2 của Trung Quốc cũng đã ổn định trong ba năm qua. Giáo sư Frank Jotzo từ Đại học Quốc gia Úc nhận định: "Lượng đầu tư vào tua-bin gió và truyền tải điện mặt trời ở Trung Quốc rất đáng kinh ngạc… chiếm hơn một nửa tổng đầu tư toàn cầu".
Tuy nhiên, Hoa Kỳ dự kiến sẽ chứng kiến mức tăng phát thải 1,9% so với năm 2024, chủ yếu do nhu cầu sưởi ấm tăng cao vào đầu năm và việc sử dụng than đá để sản xuất năng lượng do giá khí đốt cao.
35 quốc gia giảm phát thải và thúc đẩy kinh tế
Một điểm sáng khác là số lượng các quốc gia đạt được mức giảm phát thải đáng kể trong khi vẫn duy trì tăng trưởng kinh tế đã tăng lên 35 quốc gia, so với 18 quốc gia trong giai đoạn trước đó (2005-2014). Điều này cho thấy khả năng phát triển kinh tế song song với việc bảo vệ môi trường.
Tổ chức nghiên cứu năng lượng quốc tế Ember dự báo năm 2025 sẽ là năm đầu tiên không có sự tăng trưởng trong sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch trên toàn cầu.
Sự phát triển vượt bậc của điện mặt trời đã giúp các nguồn năng lượng sạch đáp ứng đủ nhu cầu điện mới. Tuy nhiên, khi nhu cầu điện toàn cầu tăng lên, việc đẩy nhanh phát triển năng lượng mặt trời và gió là cần thiết để đạt được các mục tiêu khí hậu đầy tham vọng hơn.
Điểm mấu chốt vẫn là các chính sách phát thải toàn cầu sẽ quyết định mức độ nóng lên của hành tinh và liệu lượng khí thải carbon có thể giảm xuống nhanh chóng hay không.
