Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán vốn là khoảng thời gian được mong chờ nhất trong năm đối với trẻ nhỏ — khi việc học tạm gác lại, gia đình sum họp, không khí lễ hội rộn ràng khắp nơi. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, nhiều phụ huynh lại đối diện một thực tế đáng lo: thay vì hào hứng với các hoạt động truyền thống, không ít trẻ em dành phần lớn thời gian nghỉ Tết để dán mắt vào màn hình điện thoại.
Điện thoại – "bảo mẫu" bất đắc dĩ ngày Tết
Những ngày cận Tết, người lớn bận rộn dọn dẹp, mua sắm, thăm hỏi họ hàng. Điện thoại thông minh, máy tính bảng vì thế trở thành "giải pháp trông trẻ" nhanh gọn. Chỉ cần một thiết bị có kết nối Internet, trẻ có thể ngồi yên hàng giờ với video, trò chơi hay mạng xã hội.
Chị Nguyễn Thu Hà (Hà Đông, Hà Nội) chia sẻ, kỳ nghỉ Tết năm ngoái từng khiến chị "giật mình" khi nhìn lại thời gian sử dụng điện thoại của con trai đang học lớp 4:
"Có hôm cháu ngồi xem YouTube, chơi game gần 5–6 tiếng. Mình bận nấu nướng, dọn dẹp nên cũng xuề xòa cho qua. Nhưng sau Tết đi học lại, con rất khó tập trung, tối thì đòi thức khuya như mấy ngày nghỉ. Lúc đó tôi mới thấy mình đã dễ dãi quá".
Ban đầu, đây chỉ là cách để cha mẹ "rảnh tay" trong chốc lát. Nhưng khi kỳ nghỉ kéo dài nhiều ngày, việc sử dụng thiết bị điện tử không kiểm soát dần hình thành thói quen xấu. Trẻ thức khuya hơn, dậy muộn hơn, bỏ bữa hoặc ăn uống qua loa vì mải chơi game, xem clip. Không gian sum họp gia đình vì thế trở nên lặng lẽ hơn khi mỗi người cầm một thiết bị riêng.
Các chuyên gia giáo dục và tâm lý cho rằng, việc trẻ sử dụng điện thoại quá nhiều trong kỳ nghỉ dài ngày có thể để lại nhiều hệ lụy. Trước hết là vấn đề sức khỏe: mỏi mắt, khô mắt, cận thị tiến triển nhanh, đau cổ vai gáy do ngồi sai tư thế trong thời gian dài.
Đáng lo hơn là những ảnh hưởng về tâm lý và hành vi. Trẻ quen với nhịp kích thích nhanh từ trò chơi điện tử, video ngắn có thể trở nên thiếu kiên nhẫn với các hoạt động đời thực như đọc sách, trò chuyện, phụ giúp gia đình. Khi bị yêu cầu tắt máy, một số trẻ cáu gắt, khó chịu, thậm chí phản ứng tiêu cực.
Không ít trẻ em dành phần lớn thời gian nghỉ Tết để dán mắt vào màn hình điện thoại.
Sau kỳ nghỉ Tết, không ít phụ huynh than phiền con khó quay lại nề nếp học tập: mất tập trung, lười làm bài, khó thích nghi với giờ giấc ở trường. Điều này cho thấy thói quen sử dụng thiết bị điện tử trong những ngày nghỉ đã ảnh hưởng trực tiếp đến kỷ luật sinh hoạt của trẻ.
Tết mất đi một phần ý nghĩa
Tết không chỉ là dịp nghỉ ngơi mà còn là khoảng thời gian giáo dục văn hóa, truyền thống gia đình. Trẻ được theo ông bà, cha mẹ đi chúc Tết, nghe kể chuyện xưa, học cách chào hỏi, lễ phép, tham gia chuẩn bị mâm cỗ, gói bánh, dọn dẹp nhà cửa.
Không ít trẻ em cũng thừa nhận cảm giác "bị cuốn" vào màn hình. Em Minh Khang (11 tuổi, TP Hồ Chí Minh) nói: "Con biết xem điện thoại nhiều không tốt, nhưng video với game cuốn quá. Có hôm bà ngoại gọi xuống ăn cơm mà con vẫn muốn xem cho hết clip. Sau đó bị mẹ nhắc, con mới xuống".
Khi được hỏi thích điều gì nhất trong Tết năm nay, Khang lại trả lời rất nhanh: "Con thích lúc cả nhà ngồi gói bánh, con được buộc lạt với nghe ông kể chuyện ngày xưa. Lúc đó vui hơn chơi game".
Những chia sẻ hồn nhiên ấy cho thấy, trẻ không hẳn "thờ ơ" với Tết, mà đôi khi chỉ cần được người lớn kéo ra khỏi màn hình và tạo cơ hội tham gia.
Không cấm đoán cực đoan, cần đồng hành
Trước thực tế này, nhiều phụ huynh chọn cách thu điện thoại hoặc cấm con sử dụng thiết bị điện tử trong suốt kỳ nghỉ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng biện pháp cực đoan dễ tạo phản ứng ngược, khiến trẻ cảm thấy bị tước đoạt, nảy sinh mâu thuẫn trong gia đình.
Anh Trần Quốc Dũng (Đà Nẵng) cho biết thay vì cấm đoán, gia đình anh chọn cách "kéo con ra khỏi màn hình" bằng hoạt động chung: "Tôi rủ con trai đi chợ hoa, tự chọn cành đào nhỏ mang về. Tối cả nhà chơi cờ cá ngựa, kể chuyện hồi nhỏ. Khi có việc để làm cùng nhau, con tự quên điện thoại lúc nào không hay".
Theo các chuyên gia, phụ huynh nên thiết lập quy tắc rõ ràng như giới hạn thời gian sử dụng thiết bị mỗi ngày, không dùng điện thoại trong bữa ăn, trước giờ đi ngủ hoặc khi cả gia đình đang sinh hoạt chung.
Thiết bị điện tử thông minh không phải là "thủ phạm" duy nhất; vấn đề nằm ở cách sử dụng.
Một thực tế không thể phủ nhận: trẻ em học theo hành vi của người lớn. Nếu cha mẹ liên tục lướt mạng xã hội, xem video trong lúc sum họp gia đình, việc yêu cầu con "bỏ điện thoại xuống" sẽ khó thuyết phục.
Kỳ nghỉ Tết vì thế cũng là dịp để người lớn tự điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị số. Những bữa cơm không điện thoại, buổi trò chuyện không màn hình, chuyến du xuân không mải chụp ảnh đăng mạng… chính là cách cha mẹ làm gương và tạo môi trường tích cực cho con.
Biến Tết thành "lớp học kỹ năng sống"
Thay vì chỉ coi Tết là thời gian nghỉ ngơi, nhiều gia đình đã chủ động biến đây thành "lớp học kỹ năng sống" cho trẻ. Trẻ được giao việc phù hợp với lứa tuổi: quét nhà, bày mâm ngũ quả, gói quà, chuẩn bị bao lì xì cho em nhỏ hơn. Những việc tưởng chừng nhỏ nhưng giúp trẻ hiểu giá trị lao động và trách nhiệm với gia đình.
Bên cạnh đó, cha mẹ có thể trò chuyện với con về cách sử dụng tiền lì xì hợp lý, về ý nghĩa của phong tục ngày Tết, về cách ứng xử khi đến nhà người khác. Đây đều là những bài học thực tế, giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp và ý thức cộng đồng.
Điện thoại thông minh không phải là "thủ phạm" duy nhất; vấn đề nằm ở cách sử dụng. Trong thời đại số, trẻ em cần được tiếp cận công nghệ, nhưng đồng thời phải học cách kiểm soát và sử dụng có trách nhiệm.
Kỳ nghỉ Tết dài ngày vì thế là phép thử cho mỗi gia đình trong việc giữ cân bằng giữa thế giới số và đời sống thực. Khi trẻ được quan tâm, lắng nghe và có nhiều trải nghiệm ý nghĩa bên gia đình, màn hình điện thoại sẽ không còn là "trung tâm" của những ngày đầu năm mới.
Giữ cho Tết vẫn là Tết — với tiếng cười, câu chuyện, mùi hương bếp núc và sự quây quần — chính là cách giúp trẻ có một tuổi thơ trọn vẹn, không bị "nuốt chửng" bởi ánh sáng xanh của màn hình.
