Chính sách không chỉ trực tiếp tháo gỡ gánh nặng chi phí cho hàng triệu gia đình, mà còn tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng, định hình lại cấu trúc tiếp cận giáo dục, bảo đảm công bằng xã hội và củng cố nền tảng phát triển nguồn nhân lực trong dài hạn.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, hiện có 38 quốc gia miễn hoàn toàn học phí bậc mầm non, chủ yếu là các nước có thu nhập cao và 9 quốc gia thực hiện miễn một phần học phí hoặc hỗ trợ các nhóm đối tượng khác nhau trong xã hội. Việt Nam, dù còn nhiều khó khăn, vẫn quyết tâm thực hiện chính sách này để tạo điều kiện cho trẻ em đến trường, giảm áp lực tài chính cho phụ huynh.
Học sinh từ mầm non đến phổ thông công lập cả nước được miễn học phí, bắt đầu từ 1/9/2025. (Ảnh minh hoạ)
Ngày 28/2/2025, Bộ Chính trị quyết định miễn học phí cho toàn bộ học sinh từ mầm non đến hết phổ thông công lập trên cả nước, triển khai từ năm học 2025–2026. Đây được đánh giá là một trong những quyết định an sinh - giáo dục có quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên trở lại đây.
Tiếp đó, ngày 26/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông, tạo hành lang pháp lý đầy đủ để chính sách đi vào thực tiễn. Theo Nghị quyết, học sinh theo học tại các cơ sở giáo dục công lập được miễn học phí hoàn toàn; với các cơ sở dân lập, tư thục, Nhà nước thực hiện hỗ trợ một phần học phí cho người học chương trình giáo dục phổ thông.
Việc chính sách được ban hành trong bối cảnh Nhà nước đẩy mạnh tái cơ cấu chi tiêu công cho thấy một sự lựa chọn ưu tiên rõ ràng: đặt giáo dục phổ thông vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững.
Giảm "gánh nặng" cho hàng triệu gia đình
Hiện, cả nước có 23,2 triệu học sinh từ mầm non đến phổ thông (chưa bao gồm học sinh học tại các trung tâm giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên). Trong đó 3,1 triệu học sinh mầm non dưới 5 tuổi; 1,7 triệu học sinh mầm non 5 tuổi; 8,9 triệu học sinh tiểu học; 6,5 triệu học sinh trung học cơ sở và 3 triệu học sinh trung học phổ thông.
Theo ước tính của Chính phủ, tổng kinh phí để thực hiện chính sách miễn và hỗ trợ học phí vào khoảng 30.600 tỷ đồng (tính theo mức đóng năm học 2024 - 2025 được quy định tại Nghị định 81/2021 của Chính phủ). Riêng năm học 2025-2026, ngân sách dành cho trẻ mầm non 5 tuổi, học sinh tiểu học và trung học cơ sở là 22.500 tỷ đồng.
Việc miễn học phí giúp các gia đình tiết kiệm một khoản chi đáng kể trong suốt chu kỳ học tập của con em, qua đó có điều kiện tái phân bổ nguồn lực cho dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe, học liệu và các hoạt động phát triển toàn diện khác.
Các chuyên gia chính sách xã hội nhận định, tác động của việc miễn học phí không dừng lại ở con số ngân sách được “giữ lại” cho từng hộ gia đình, mà quan trọng hơn là giảm nguy cơ bỏ học sớm, nhất là ở bậc mầm non và trung học cơ sở – những cấp học dễ bị gián đoạn vì khó khăn kinh tế.
Từ góc độ hệ thống, chính sách góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục. Việc miễn học phí trên toàn quốc, áp dụng đồng đều, bảo đảm quyền học tập cơ bản, đúng với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.
Riêng năm học 2025-2026, ngân sách để miễn học phí dành cho trẻ mầm non 5 tuổi, học sinh tiểu học và trung học cơ sở công lập toàn quốc là 22.500 tỷ đồng. (Ảnh minh hoạ)
Áp lực mới và yêu cầu nâng cao chất lượng
Bên cạnh đó, miễn học phí cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý và phân bổ nguồn lực. Khi rào cản tài chính được gỡ bỏ, số lượng học sinh đến trường, đặc biệt ở mầm non và vùng khó khăn, được dự báo tăng lên. Điều này đòi hỏi ngành giáo dục phải đầu tư đồng bộ hơn cho cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và chất lượng dạy học.
Các chuyên gia nhấn mạnh, miễn học phí chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi đi kèm với cải cách quản trị trường học, bảo đảm ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, minh bạch và hiệu quả. Nếu không, nguy cơ “miễn phí nhưng quá tải” có thể ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.
Ở chiều ngược lại, chính sách này cũng tạo động lực để các địa phương rà soát, tái cấu trúc mạng lưới trường lớp, ưu tiên đầu tư cho những khu vực còn thiếu thốn, từ đó nâng cao tính cân bằng của toàn hệ thống.
Nhìn tổng thể, miễn học phí cho toàn bộ học sinh phổ thông không chỉ là chính sách an sinh ngắn hạn, mà là đầu tư cho tương lai. Khi trẻ em được tiếp cận giáo dục sớm, liên tục và không bị gián đoạn vì lý do kinh tế, chất lượng nguồn nhân lực trong trung và dài hạn sẽ được cải thiện.
Năm 2025 vừa qua, giấc mơ “không ai phải lo học phí để được đi học” trở thành hiện thực trên phạm vi cả nước. Thành công của chính sách sẽ tiếp tục được đo lường trong những năm tới, nhưng ngay từ thời điểm ban hành, đây đã là một dấu ấn đậm nét trong tiến trình xây dựng một nền giáo dục công bằng, nhân văn và vì nhân dân.
