Trong nhiều năm, mỗi khi câu hỏi “AI có thay thế được lập trình viên hay không?” xuất hiện, phản ứng phổ biến thường là hoài nghi. Lập trình được xem là công việc đòi hỏi tư duy logic, sáng tạo và hiểu sâu vấn đề – những thứ tưởng chừng chỉ con người mới làm được. AI, theo cách nhìn này, chỉ là công cụ hỗ trợ, giúp viết nhanh hơn vài dòng code, chứ khó có thể đảm nhận vai trò trung tâm.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào những tiến bộ mà các AI Agent đạt được trong thời gian gần đây với sự xuất hiện của Claude 4.6, có lẽ điều đó không còn là một viễn cảnh phi thực tế. Chỉ trong vòng 2 tuần, 16 Agent được Claude 4.6 kết hợp với nhau đã xây dựng từ những dòng code đầu tiên để tạo nên trình biên dịch C – một công trình mà các lập trình viên đã cùng nhau xây dựng từ hơn 30 năm nay.
Giờ đây các lập trình viên phải đối mặt với một câu hỏi khác còn đau đầu hơn: Tương lai sẽ ra sao nếu khả năng lập trình bị AI thay thế? Để hình dung điều gì sẽ đến trong tương lai, chúng ta hãy nhìn vào hai câu chuyện lịch sử: người nông dân trong cuộc cách mạng nông nghiệp và sự chuyển đổi của nhôm từ kim loại quý thành vật liệu phổ biến.
Câu chuyện của người nông dân
Trước thời kỳ công nghiệp hóa, nông nghiệp phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sức lao động con người. Người nông dân trực tiếp tạo ra lương thực, và số lượng họ chiếm phần rất lớn trong xã hội. Khi máy móc, phân bón và quy trình sản xuất công nghiệp xuất hiện, năng suất tăng vọt.
Kết quả là ngày nay, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ dân số làm nông nghiệp, nhưng vẫn đủ nuôi sống cả xã hội. Hơn thế nữa, chúng ta có nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết, từ những món ăn pha trộn sáng tạo như kimchi burritos cho đến thực phẩm công nghiệp được phân phối rộng rãi.
Người nông dân không biến mất, nhưng vai trò của họ thay đổi căn bản: từ lao động phổ thông sang quản lý, vận hành hệ thống, hoặc sản xuất những nông sản đặc thù, chất lượng cao như thực phẩm hữu cơ, …
Tương tự, trong tương lai gần, sẽ có ít người viết hoặc hiểu code hơn nhiều. Sẽ xuất hiện sự đa dạng lớn về phần mềm với đủ loại ứng dụng được tạo ra nhanh chóng, nhưng nhiều trong số đó sẽ có chất lượng thấp.
Khả năng phân phối và gu thẩm mỹ sẽ trở thành "hào ngạch" mới, quan trọng hơn khả năng xây dựng. Người thắng cuộc không phải là những người sản xuất hàng loạt mà là những người có gu thẩm mỹ thực sự, biết xây dựng cái gì và cho ai. Một số người vẫn sẽ ưu chuộng phần mềm "thủ công", được tùy chỉnh riêng với độ đảm bảo cao, giống như những ai vẫn mua thực phẩm tại chợ nông sản.
Liệu trong tương lai, có chứng chỉ nào cho những dòng code "hữu cơ" khi chúng do con người tự viết ra
Tuy nhiên, có một điểm khác biệt quan trọng. Thực phẩm vẫn là khoản chi lớn trong ngân sách hàng tháng của người tiêu dùng, nhưng phần mềm sẽ gần như biến mất về mặt chi phí. Nó sẽ được thay thế bằng chi phí suy luận của AI, và chi phí này cuối cùng sẽ trở nên không đáng kể cho hầu hết mọi ứng dụng.
Từng có thời, nhôm quý hơn vàng
Để hiểu rõ hơn về sự chuyển đổi này, câu chuyện về nhôm cung cấp một phép so sánh hoàn hảo.
Trong quá khứ, nhôm được coi là kim loại quý, đắt hơn cả vàng. Napoleon III từng phục vụ khách quý của mình bằng dao kéo làm từ nhôm, trong khi những người khác chỉ được dùng đồ bạc. Nhưng vào tháng 2 năm 1886, Charles Martin Hall và Paul Héroult độc lập phát minh ra quy trình chiết xuất nhôm từ quặng bằng điện phân. Qua một đêm, chi phí sản xuất nhôm giảm từ 12 USD mỗi pound xuống dưới 50 cent.
Nhôm rẻ không chỉ làm giảm giá dao kéo. Nó tạo ra những khả năng hoàn toàn mới: hàng không, du hành vũ trụ, lưới điện trải dài khắp lục địa, bao bì biến đổi chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu. Một vật liệu từng khan hiếm, giờ trở nên dồi dào, đã định hình lại toàn bộ các ngành công nghiệp và tạo ra những ngành hoàn toàn mới. Giờ đây, phần mềm đang vượt qua ngưỡng cửa tương tự.
Sự xuất hiện của AI có thể biến phần mềm thành đồ giá rẻ và phổ biến như nhôm trong lịch sử
Trong quá khứ, viết phần mềm luôn đắt đỏ. Từ thẻ đục lỗ đến JavaScript, cách duy nhất để ra lệnh cho máy tính là viết hướng dẫn thủ công. Trước tiên, ai đó phải hiểu vấn đề, sau đó dịch nó theo cách mà máy móc có thể thực hiện công việc mong muốn một cách đáng tin cậy.
Tiếp theo, cần thu hẹp khoảng cách giữa những gì máy móc có thể làm và những gì con người có thể sử dụng thông qua thiết kế, đánh giá và phân phối. Mỗi lớp thêm vào đều tăng thêm độ phức tạp và chi phí.
Nhưng AI đang thay đổi mọi thứ. Một tính năng từng đòi hỏi một nhóm kỹ sư hai tuần làm việc vào năm 2022 giờ chỉ cần một người một buổi chiều. Đây không phải là cải tiến biên tế mà là sự thay đổi hoàn toàn. Giá trị không còn nằm ở việc viết code mà ở việc giải quyết vấn đề. Code trở thành đầu vào rẻ thay vì sản phẩm cuối cùng.
Vậy coder sẽ làm gì? Giống như người nông dân, họ có ba con đường chính. Thứ nhất, chuyển sang các vai trò khác hoàn toàn - quản lý sản phẩm, kinh doanh, marketing, hoặc các ngành không liên quan đến công nghệ. Thứ hai, chuyển lên các vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị - kiến trúc sư hệ thống, người thiết lập chiến lược kỹ thuật, chuyên gia về tích hợp và đảm bảo chất lượng. Những vai trò này đòi hỏi hiểu biết sâu về hệ thống, khả năng ra quyết định chiến lược và quản lý độ phức tạp hơn là viết code thuần túy.
Thứ ba, một số sẽ trở thành những "nghệ nhân code" - những người chuyên về phần mềm đặt làm riêng, có độ đảm bảo cao, giống như nông dân hữu cơ phục vụ thị trường ngách. Yếu tố "khan hiếm" mới sẽ là lòng tin: ai có thể tích hợp với hệ thống thực, quản lý quyền truy cập và cung cấp tính kiểm toán cùng độ tin cậy. Người dùng có thể không viết code, nhưng họ cần ai đó xác định ý định, kiểm tra đầu ra và đảm bảo hệ thống hoạt động đúng, giống như đọc nhãn dinh dưỡng trên thực phẩm.
Bài học từ người nông dân và nhôm rất rõ ràng: khi một kỹ năng từng quý giá trở nên phổ biến, giá trị chuyển sang những khả năng khác. Coder của tương lai cần tập trung vào những gì AI chưa làm tốt: hiểu nhu cầu người dùng, thiết kế trải nghiệm, đưa ra quyết định chiến lược, xây dựng lòng tin và đảm bảo chất lượng. Họ cần chuyển từ người viết code thành người giải quyết vấn đề, từ thợ thủ công thành kiến trúc sư, từ người thực thi thành người định hướng.
Ứng dụng tự động hóa giá rẻ và được xây dựng theo mục đích sẽ tăng theo cấp số nhân. Các mô hình ngôn ngữ lớn chỉ là làn sóng đầu tiên. Tác động đầy đủ của nhôm giá rẻ chỉ được mở khóa thực sự hàng thập kỷ sau khi phát minh ra nó, bởi những nhà đổi mới áp dụng nó để giải quyết vấn đề mà không bao giờ nghĩ đến nó như đồ trang sức. Tương tự, tác động thực sự của phần mềm rẻ vẫn còn phía trước, chờ những người có tầm nhìn áp dụng nó để giải quyết các vấn đề mà chúng ta thậm chí chưa tưởng tượng ra.
