Già hóa dân số là một nguyên nhân quan trọng, bởi người lớn tuổi tích lũy nhiều yếu tố nguy cơ và khả năng sửa chữa tổn thương tế bào suy giảm. Tuy nhiên, lối sống hiện đại cũng góp phần không nhỏ. Đô thị hóa khiến sinh hoạt ăn uống thất thường, áp lực công việc cao, ít vận động. Ở các khu vực thu nhập thấp, ô nhiễm không khí và các yếu tố nhiễm trùng càng làm gánh nặng ung thư trầm trọng hơn.
Ung thư không xuất hiện chỉ sau một đêm, mà thường là kết quả của nhiều năm thói quen xấu chồng chất. Điều đáng nói là rất nhiều yếu tố nguy cơ hoàn toàn có thể phòng tránh, nhưng lại bị xem nhẹ trong đời sống hằng ngày.
Trong các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư, thuốc lá là “sát thủ” hàng đầu. Nhưng ngay cả khi không hút thuốc, rượu bia cũng không hề vô hại. Tổ chức Y tế Thế giới xếp cồn vào nhóm chất gây ung thư loại 1, đồng nghĩa với việc không tồn tại mức uống an toàn. Uống ít nhưng kéo dài vẫn gây tổn thương gan, thực quản, khoang miệng.
Về ăn uống, đồ uống quá nóng gây bỏng niêm mạc, nếu lặp đi lặp lại trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Thịt chế biến sẵn chứa nitrit, nitrat có thể chuyển hóa thành chất gây hại, liên quan chặt chẽ đến ung thư đại trực tràng. Thực phẩm nướng cháy sinh ra các hợp chất như benzopyrene, đã được chứng minh trong thí nghiệm trên động vật là có khả năng gây tổn thương ADN. Bánh kẹo nhiều đường, nhiều chất béo thúc đẩy béo phì và viêm mạn tính, tạo điều kiện cho ung thư vú và ung thư tụy phát triển. Ít vận động khiến mỡ cơ thể tích tụ, hormone rối loạn, làm tăng nguy cơ ít nhất 13 loại ung thư khác nhau.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 40% các ca ung thư có thể phòng ngừa được nếu thay đổi lối sống. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế phân loại đồ uống quá nóng là yếu tố gây ung thư nhóm 2A. Nhiệt độ trên 65 độ C đủ để gây tổn thương niêm mạc thực quản. Tại các vùng có tỷ lệ ung thư thực quản cao, thói quen uống trà, uống canh khi còn bỏng miệng xuất hiện rất phổ biến, và đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên.
Vì vậy, khuyến cáo đầu tiên trong nhóm “2 không uống” là không uống đồ quá nóng. Không phải trà hay cà phê tự thân có hại, mà chính nhiệt độ cao mới là thủ phạm. Chỉ cần đợi nguội bớt, khoảng 50 độ C, đã giúp niêm mạc giảm tổn thương đáng kể.
Điều thứ hai là không uống rượu bia. Tạp chí The Lancet Public Health khẳng định nguy cơ ung thư bắt đầu tích lũy ngay từ ngụm rượu đầu tiên, không hề tồn tại “ngưỡng an toàn”. Rượu liên quan trực tiếp đến ít nhất bảy loại ung thư, trong đó có ung thư gan, ung thư vú và ung thư đại tràng. Khi uống rượu kèm hút thuốc, tác hại còn tăng theo cấp số nhân. Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ ước tính khoảng 5,5% ca ung thư mới trên toàn cầu liên quan đến rượu. Việc cai rượu được xem là một trong những “bảo hiểm phòng ung thư” rẻ nhất nhưng hiệu quả nhất.
Sang nhóm “3 không ăn” , đầu tiên là hạn chế thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng. Các sản phẩm này được xếp vào nhóm chất gây ung thư loại 1. Mỗi ngày ăn 50 gram thịt chế biến có thể làm tăng 18% nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Thứ hai là hạn chế đồ nướng cháy, thức ăn bị khét. Quá trình nướng ở nhiệt độ cao tạo ra các amin dị vòng và hydrocacbon đa vòng, tập trung nhiều nhất ở phần cháy đen. Những chất này được ghi nhận liên quan đến ung thư đại tràng và ung thư tụy.
Thứ ba là không lạm dụng bánh kẹo, đồ ăn nhiều đường và nhiều dầu mỡ. Chế độ ăn này dễ gây kháng insulin, viêm mạn tính và rối loạn hệ vi sinh đường ruột, gián tiếp làm tăng nguy cơ ung thư vú và ung thư đại tràng.
Cuối cùng, “1 việc cần kiên trì” chính là vận động thể lực. Nghiên cứu của Trung tâm Ung thư Quốc gia Trung Quốc cho thấy hoạt động thể chất đều đặn giúp giảm nguy cơ ít nhất 13 loại ung thư, bao gồm ung thư phổi, dạ dày và gan. Chỉ cần đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày, leo cầu thang hoặc làm việc nhà cũng đã mang lại lợi ích rõ rệt. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị mỗi tuần nên vận động tối thiểu 150 phút ở mức trung bình.
Những khuyến cáo này nghe có vẻ rất đỗi quen thuộc, nhưng lại mang ý nghĩa sống còn. Ung thư đáng sợ nhất ở giai đoạn muộn, khi việc điều trị trở nên vô cùng khó khăn. Phòng ngừa sớm luôn tốt hơn chữa trị. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 30-50% ca ung thư có thể tránh được nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.
Nguồn và ảnh: Sohu
