Vàng mã là nét văn hóa tâm linh lâu đời, xuất phát từ mong muốn chăm lo cho người đã khuất. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, việc đốt nhiều hay ít, thậm chí bỏ hẳn tục lệ này vẫn là chủ đề gây tranh cãi.
Theo thạc sĩ Việt Nam học Trần Thị Kim Hoa, chuyên gia văn hóa tâm linh, việc có đốt vàng mã hay không phụ thuộc vào niềm tin và đối tượng thờ cúng của từng gia đình, không có quy định cứng nhắc.
Với đạo Phật, giáo lý không khuyến khích sát sinh hay đốt vàng mã, nên nhiều chùa hiện nay đã cấm hóa vàng. Ngược lại, trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên hay đạo Mẫu (Tứ Phủ, Tam Phủ), hóa mã được xem là nghi thức cân bằng âm dương và thể hiện lòng thành.
Ngày rằm, mùng một thông thường không cần hóa vàng mã. Ảnh minh họa
Tuy nhiên, bà Hoa khẳng định không bắt buộc tháng nào cũng phải hóa vàng. Gia chủ nên linh hoạt:
Ngày giỗ chạp, Lễ Tết: Đây là dịp tưởng nhớ người đã khuất, có thể sắm chút tiền vàng, quần áo tượng trưng để bày tỏ lòng hiếu nghĩa.
Ngày rằm, mùng 1 thường: Chỉ cần dâng hương hoa, trà nước, bánh trái là đủ lễ.
"Thờ cúng quan trọng nhất là giữ nếp nhà và lòng hiếu kính, không phải chạy theo hình thức hay áp lực 'nhìn nhà người ta'", nữ chuyên gia nhấn mạnh.
Nếu gia đình giữ nếp đốt vàng mã, chuyên gia khuyến nghị nguyên tắc "3 Đúng" để tránh sa đà vào mê tín:
Đúng loại: Vật phẩm cho người âm mang tính biểu trưng như tiền âm dương, quần áo giấy. Những đồ mã hiện đại như nhà lầu, xe hơi, điện thoại... chủ yếu thể hiện mong cầu của người sống, không có giá trị sử dụng thực tế ở thế giới bên kia.
Đúng mức: Không phải đốt nhiều là nhận được nhiều. Bản chất việc hóa vàng tạo ra Hỏa khí (ánh sáng, hơi nóng) giúp xua tan âm khí. Do đó, chỉ cần đốt lượng vừa đủ để cân bằng không gian thờ tự, tránh phô trương lãng phí.
Đúng quy trình: Khi hóa vàng, cần ghi rõ thông tin người nhận để tránh "thất lạc". Thời điểm hóa tốt nhất là khi nén hương cháy được hơn 2/3. Tránh hóa quá sớm hoặc quá muộn dễ chiêu dụ năng lượng xấu.
