Nghiên cứu hiếm có kéo dài hơn 8 thập kỷ
Trong suốt nhiều thập kỷ, con người vẫn tin rằng để sống lâu và khỏe mạnh, chìa khóa nằm ở việc rèn luyện thể lực, ăn uống khoa học hoặc sở hữu nền tảng di truyền tốt. Tuy nhiên, một nghiên cứu kéo dài hơn 80 năm của Đại học Harvard (Mỹ) đã đưa ra kết luận khiến nhiều người bất ngờ hơn.
Nghiên cứu mang tên “Harvard Study of Adult Development” (Nghiên cứu của Harvard về sự phát triển của người trưởng thành) được khởi xướng từ năm 1938. Đây là một trong những nghiên cứu dài hạn và toàn diện nhất trong lịch sử khoa học xã hội và y học, nhằm tìm ra điều gì thực sự giúp con người sống lâu, sống khỏe và sống hạnh phúc.
Trong hơn 80 năm, các nhà khoa học đã theo dõi cuộc đời của hơn 800 người thuộc nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội Mỹ. Đối tượng nghiên cứu bao gồm 268 sinh viên Đại học Harvard và 456 thanh thiếu niên đến từ các khu dân cư có điều kiện kinh tế khó khăn tại Boston. Những người tham gia có xuất thân, trình độ học vấn, điều kiện sống và con đường sự nghiệp hoàn toàn khác nhau.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, chất lượng các mối quan hệ xã hội là yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất đối với tuổi thọ và sức khỏe lâu dài. Những người có mối quan hệ gắn bó, ổn định và tích cực với gia đình, bạn đời và bạn bè thường có sức khỏe tốt hơn, ít bệnh tật hơn và sống lâu hơn so với những người cô đơn hoặc có quan hệ xã hội nghèo nàn.
Đáng chú ý, tác động tích cực này vẫn tồn tại ngay cả khi người tham gia nghiên cứu không có lợi thế về kinh tế, địa vị xã hội hay di truyền. Ngược lại, những người thường xuyên cảm thấy cô đơn, thiếu kết nối xã hội dù giàu có hoặc thành đạt vẫn đối mặt với nguy cơ suy giảm sức khỏe nhanh chóng.
Các nhà khoa học nhận định, cô đơn không chỉ là trạng thái cảm xúc tiêu cực mà còn là yếu tố nguy hiểm cho sức khỏe, có mức độ ảnh hưởng tương đương với hút thuốc lá, béo phì hoặc lối sống ít vận động. Sự cô lập xã hội kéo dài có liên quan trực tiếp đến trầm cảm, lo âu, bệnh tim mạch và suy yếu hệ miễn dịch.
Vì sao các mối quan hệ lại ảnh hưởng mạnh đến sức khỏe?
Theo nhóm nghiên cứu của Harvard, các mối quan hệ xã hội tích cực có khả năng kích hoạt những phản ứng sinh học có lợi trong cơ thể. Khi con người cảm thấy được yêu thương, quan tâm và thấu hiểu, não bộ sẽ giải phóng các hormone như oxytocin và endorphin – những chất giúp tạo cảm giác hạnh phúc, giảm căng thẳng và ổn định tâm trạng.
Bên cạnh đó, các mối quan hệ lành mạnh còn giúp giảm phản ứng căng thẳng mạn tính, hạn chế viêm trong cơ thể và góp phần bảo vệ hệ tim mạch. Về mặt tâm lý, sự kết nối xã hội giúp con người tăng khả năng phục hồi tinh thần, đối mặt với khó khăn bằng thái độ tích cực và bền bỉ hơn.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh, số lượng mối quan hệ không quan trọng bằng chất lượng. Một vài mối quan hệ sâu sắc, đáng tin cậy và mang tính hỗ trợ lâu dài có giá trị hơn nhiều so với mạng lưới xã hội rộng nhưng hời hợt.
Những phát hiện của nghiên cứu Harvard cũng trùng khớp với các kết luận trong lĩnh vực tâm lý học tích cực. Theo đó, các mối quan hệ xã hội là một trong ba trụ cột chính tạo nên hạnh phúc, bên cạnh cảm xúc tích cực và ý nghĩa cuộc sống.
Khi con người cảm thấy được công nhận, được hỗ trợ và có vị trí trong cộng đồng, họ thường trải nghiệm nhiều cảm xúc tích cực hơn, từ đó cải thiện sức khỏe tinh thần lẫn thể chất. Một mạng lưới xã hội vững chắc còn mang lại sự hỗ trợ thiết thực khi đối mặt với biến cố, bệnh tật hay khủng hoảng trong cuộc sống.
Các nhà tâm lý học cho rằng, thông qua tương tác với người khác, con người học được cách điều chỉnh cảm xúc, mở rộng góc nhìn và tích lũy trí tuệ sống. Những người duy trì được các mối quan hệ tốt thường ít mắc các rối loạn tâm thần như trầm cảm và lo âu, đồng thời có chất lượng cuộc sống cao hơn khi về già.
Làm thế nào để nuôi dưỡng các mối quan hệ giúp sống lâu hơn?
Từ kết quả nghiên cứu, các chuyên gia đưa ra một số khuyến nghị nhằm giúp mỗi người duy trì và cải thiện chất lượng các mối quan hệ xã hội:
- Hãy chủ động đầu tư thời gian và sự quan tâm cho những mối quan hệ thân thiết, đặc biệt là gia đình, bạn đời và bạn bè lâu năm. Sự gắn kết bền vững cần được xây dựng bằng sự hiện diện, lắng nghe và chia sẻ.
- Việc mở rộng mạng lưới xã hội thông qua các hoạt động cộng đồng, câu lạc bộ, nhóm sở thích hoặc hoạt động tình nguyện cũng giúp tăng cơ hội kết nối và tạo cảm giác thuộc về.
- Rèn luyện kỹ năng giao tiếp như lắng nghe tích cực, diễn đạt cảm xúc và giải quyết xung đột một cách lành mạnh là nền tảng để xây dựng và duy trì các mối quan hệ lâu dài.
