Giữa nhịp sống hối hả của thành phố Fukuoka (Nhật Bản) - nơi những chuyến tàu đúng giờ đến từng phút và những khu công nghiệp vận hành không ngừng nghỉ - vẫn có một lớp học nhỏ sáng đèn mỗi cuối tuần, nơi tiếng Việt được cất lên qua những tiếng đánh vần còn ngọng nghịu của trẻ thơ như: “quê hương”, “bánh chưng”, “mái đình”…
Trong lớp học thuộc Học viện Nhật ngữ GAG, lớp học mang tên “Tiếng Việt của em” vẫn đều đặn sáng đèn. Ở đó, anh Nguyễn Duy Anh – Hiệu trưởng Học viện Nhật ngữ GAG, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Fukuoka – cùng các cộng sự đang lặng lẽ theo đuổi công việc tưởng như nhỏ bé, nhưng lại mang ý nghĩa lâu dài: giữ tiếng mẹ đẻ cho những trẻ lớn lên xa Tổ quốc.
Anh Nguyễn Duy Anh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt toàn cầu. (Ảnh: Duy Hùng)
Từ nỗi trăn trở với tiếng Mẹ đẻ
Gần 20 năm gắn bó với Nhật Bản, anh Nguyễn Duy Anh hiểu rõ cảm giác của những người Việt xa quê: hội nhập để tồn tại, nhưng nếu không cẩn trọng, rất dễ đánh mất sợi dây kết nối với cội nguồn. Chính sự trăn trở ấy thôi thúc anh và một số tổ chức cộng đồng tâm huyết dựng lên lớp học Việt ngữ đầu tiên vào năm 2019.
Thời điểm đó, “ngôi trường” chỉ có vỏn vẹn 8 học sinh và 3 giáo viên tình nguyện. Không ngân sách, không học phí, không cơ sở vật chất bài bản, lớp học tồn tại nhờ sự chung tay của cộng đồng và sự hỗ trợ của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka. Tuy nhiên khi đại dịch COVID-19 bùng phát, mọi hoạt động gần như bị đóng băng. Lớp học đứng trước nguy cơ tan rã.
“Có lúc chúng tôi tưởng như phải dừng lại,” anh Duy Anh chia sẻ. “Nhưng càng khó khăn, tôi càng nhận ra rằng nếu mình buông tay, nhiều em nhỏ và gia đình đi cơ hội rất quan trọng để giữ tiếng Việt”.
Sau dịch, năm 2023, lớp học được khôi phục. Không rầm rộ, không hình thức, nhưng bền bỉ và chắc chắn hơn. Với anh, đó không đơn thuần là sự “hồi sinh” của một lớp học, mà là sự trở lại của một niềm tin.
Phụ huynh và các em học sinh lớp “Tiếng Việt của em” nhận sách "Vui học tiếng Việt". (Ảnh: Duy Hùng)
…đến hành trình giữ gốc cho thế hệ mai sau
Thực tế tại Nhật Bản cho thấy, không ít trẻ em gốc Việt thế hệ thứ hai, thứ ba không nói được tiếng Việt, không hiểu phong tục quê hương, thậm chí cảm thấy xa lạ với chính nguồn cội của mình. Với các em, tiếng Việt không chỉ khó vì dấu, vì thanh điệu, mà còn vì thiếu môi trường sử dụng.
Vì vậy, lớp “Tiếng Việt của em” không dạy theo cách khô cứng. Các em học chữ thông qua câu chuyện, bài hát, trò chơi, qua những tiết học tìm hiểu Tết cổ truyền, Trung thu, Giỗ Tổ Hùng Vương, hay những buổi cùng nhau tập nấu món ăn Việt. Tiếng Việt ở đây không chỉ là ngôn ngữ, mà là cảm xúc, ký ức và bản sắc.
Điều đặc biệt là toàn bộ hoạt động đều mang tinh thần thiện nguyện. Trong xã hội có chi phí sinh hoạt cao như Nhật Bản, lớp học vẫn duy trì hoàn toàn miễn phí. “Chúng tôi coi đây là ngôi nhà chung”" anh Duy Anh nói. “Nơi phụ huynh gửi gắm niềm tin, nơi các em tìm thấy sợi dây gắn kết với quê hương".
Tháng 8/2023, “Tủ sách tiếng Việt” đầu tiên dành cho người Việt ở nước ngoài được khánh thành tại Fukuoka (Tây Nam Nhật Bản), bổ sung thêm không gian học tập, đọc sách và tiếp cận văn hóa Việt cho cộng đồng.
Năm 2025, Anh Nguyễn Duy Anh được vinh danh là 'Sứ giả tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài".
Giữ tiếng Việt - giữ sợi dây với Tổ quốc
Không dừng lại ở lớp học địa phương, từ thực tiễn hoạt động, anh Nguyễn Duy Anh và các cộng sự từng bước hình thành Mạng lưới Giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu. Hiện mạng lưới này kết nối gần 500 giáo viên, tình nguyện viên tại hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Mạng lưới hoạt động dựa trên tinh thần “tự nguyện - chia sẻ – lan tỏa”, hỗ trợ giáo trình, phương pháp giảng dạy, tổ chức tập huấn sư phạm và xây dựng bản đồ số tiếng Việt, để mỗi lớp học, dù ở bất cứ đâu, cũng không bị đơn độc.
Đây không chỉ là câu chuyện của giáo dục, mà còn là cách cộng đồng người Việt ở nước ngoài chủ động gìn giữ bản sắc và đóng góp ngược trở lại cho đất nước.
Từ nền tảng giáo dục và văn hóa, cộng đồng người Việt tại Fukuoka tiến thêm một bước xa hơn: tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc lần đầu tiên ở nước ngoài, với điểm nhấn là sự kiện 1.000 người Việt Nam và bạn bè quốc tế cùng xếp hình Quốc kỳ Việt Nam, được xác lập kỷ lục.
Với anh Duy Anh, con số không phải điều quan trọng nhất. Điều đáng quý hơn là thông điệp được gửi đi: dù ở xa Tổ quốc, người Việt vẫn có thể hội tụ, đoàn kết và cùng nhau khẳng định bản sắc dân tộc một cách tích cực, văn minh và trách nhiệm.
Nhìn về phía trước, anh Nguyễn Duy Anh nói mục tiêu lớn nhất trong thời gian tới là mở rộng đội ngũ giáo viên, xây dựng giáo án trực tuyến, để tiếng Việt có thể đến với những gia đình người Việt ở xa trung tâm, những nơi chưa có điều kiện tổ chức lớp học trực tiếp.
Với anh, mỗi đứa trẻ nói được tiếng Việt là một “sợi dây vô hình” nối với quê cha đất tổ. Chính những âm thanh đánh vần còn chưa tròn chữ ấy, giữa lòng Fukuoka, lại là minh chứng sinh động nhất cho khát vọng gìn giữ bản sắc và tinh thần đại đoàn kết dân tộc của người Việt nơi viễn xứ.
