GS Hiển (cầm quả cầu) với vai trò viện sĩ tại Viện Kỹ thuật điện và điện tử quốc tế - Ảnh: NVCC
GS.TS Ngô Quốc Hiển đang là viện sĩ tại Viện Kỹ thuật điện và điện tử quốc tế (IEEE Fellow). Anh là một trong những nhà nghiên cứu tiên phong phát triển hệ thống massive MIMO tế bào - công nghệ lõi làm nên sự khác biệt về tốc độ và hiệu suất của mạng 5G ngày nay.
Đóng góp quan trọng cho công nghệ lõi 5G
Đầu năm 2025, TS Hiển đã trở thành một trong những nhà khoa học người Việt được phong viện sĩ Viện Kỹ thuật điện và điện tử quốc tế. Để trở thành viện sĩ IEEE, anh đã có những đóng góp mang tính đột phá, đặc biệt trong lĩnh vực viễn thông không dây. Công trình chính của anh xoay quanh việc phát triển hai hệ thống trọng yếu: massive MIMO tế bào và massive MIMO không tế bào.
Trong đó, hệ thống massive MIMO tế bào là công nghệ cốt lõi làm nên sự khác biệt về tốc độ và hiệu suất của mạng 5G. Đặc biệt hơn, anh Hiển là một trong những nhà khoa học đầu tiên làm về công nghệ massive MIMO tế bào, góp phần đưa công nghệ này từ nghiên cứu lý thuyết vào hệ thống 5G thực tế.
Trong khi đó hệ thống massive MIMO không tế bào do chính Hiển và cộng sự đề xuất được kỳ vọng sẽ giải quyết vấn đề kết nối đường truyền, đảm bảo người dùng có thể truy cập Internet với chất lượng cao ở mọi lúc mọi nơi, hướng đến mạng 6G.
Nghiên cứu của nhóm TS Hiển được xuất bản từ năm 2013 tập trung vào hiệu quả năng lượng và tốc độ truyền dẫn. Công trình này đã chứng minh được về mặt lý thuyết, massive MIMO có khả năng làm tăng hiệu suất lên đến hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lần so với các hệ thống viễn thông tiền nhiệm.
"Nghiên cứu này đã góp phần khẳng định lợi thế vượt trội của hệ thống massive MIMO, từ đó thu hút sự đầu tư và nghiên cứu mạnh mẽ từ cả học thuật lẫn công nghiệp", anh kể lại.
Công trình này đến nay đã nhận được hơn 4.000 trích dẫn và mang về cho anh hai giải thưởng khoa học danh giá là giải thưởng IEEE Stephen O. Rice 2015 (dành cho bài báo khoa học xuất sắc nhất trên tạp chí hàng đầu IEEE Transactions on Communications) và giải thưởng IEEE Leonard G. Abraham 2017 (dành cho bài báo khoa học xuất sắc nhất trên tạp chí IEEE Journal on Selected Areas in Communications).
Tính đến thời điểm này, TS Hiển là nhà khoa học duy nhất trên thế giới nhận cùng lúc hai giải thưởng này với vai trò là tác giả chính của công trình nghiên cứu.
Ghi dấu Việt Nam trên bản đồ thế giới
Tuy nhiên, con đường nghiên cứu chưa bao giờ trải hoa hồng. TS Hiển chia sẻ về giai đoạn thử thách nhất khi bắt đầu nghiên cứu về massive MIMO: "Lúc đó chưa có nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực này và có rất nhiều nghi ngờ về tính khả thi của hệ thống. Việc tìm tài liệu khó khăn và cũng khó để thuyết phục các nhà khoa học khác".
Ban đầu nhiều công trình nghiên cứu của anh Hiển không được chấp nhận xuất bản, thậm chí bị từ chối. Không nản chí, anh liên lạc trực tiếp bộ phận biên tập để phản biện lại... Anh kể lại một kỷ niệm khó quên: "Với công trình massive MIMO không tế bào, mình bắt tay vào làm năm 2014 khi thực tập ở Bell Labs (Mỹ), đến năm 2015 hoàn thành và nộp tạp chí lớn. Bài báo qua ba vòng chỉnh sửa với rất nhiều phản biện không chấp nhận, đến năm 2017 mới được chấp nhận".
Ngô Quốc Hiển tốt nghiệp chương trình kỹ sư chất lượng cao tại Đại học Bách khoa TP. HCM năm 2007, lấy bằng thạc sĩ tại Hàn Quốc năm 2010 và tiến sĩ tại Thụy Điển năm 2015. Anh nhận xét về thế mạnh của người Việt khi ra sân chơi toàn cầu là chăm chỉ, khả năng học hỏi thích nghi cao, nền tảng toán học tốt nên có tư duy logic. "Tư duy logic rất quan trọng trong lĩnh vực công nghệ", anh nhấn mạnh.
Tuy nhiên anh cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm yếu cần khắc phục, hầu hết xuất phát từ hệ thống giáo dục: hạn chế về tư duy phản biện (điều rất quan trọng trong đổi mới sáng tạo), thiếu tự tin và ngại tranh luận, làm việc nhóm không tốt.
Trước những đánh giá khắt khe rằng người Việt "thiếu tầm nhìn", anh chấp nhận rằng điều đó "cũng có nhiều phần đúng, và đều xuất phát từ điểm yếu mình liệt kê ở trên. Thiếu tư duy phản biện cũng như tranh luận sẽ làm thiếu tầm nhìn. Cái này mình phải chấp nhận để thay đổi và phát triển tốt hơn".
Danh hiệu viện sĩ IEEE ở tầm cỡ nào?
IEEE là một trong những hiệp hội kỹ thuật và công nghệ lớn nhất thế giới, với hơn 460.000 hội viên đến từ 190 quốc gia. Hàng năm IEEE chỉ chọn một nhóm rất nhỏ các nhà khoa học có thành tựu xuất sắc và đóng góp lớn lao trong lĩnh vực kỹ thuật, khoa học và công nghệ để phong viện sĩ. IEEE Fellow là cấp thành viên cao nhất của IEEE.
Tổng số thành viên được chọn trong một năm bất kỳ không thể vượt quá 0,1% tổng số thành viên bỏ phiếu. Quy trình chọn lựa gắt gao, kéo dài gần 10 tháng với 3 vòng bình chọn bởi 3 hội đồng khác nhau. Có thể nói đây là một danh hiệu rất đặc biệt, được xem là sự công nhận lớn trong giới kỹ thuật và công nghệ toàn cầu, tương đương với các giải thưởng khoa học lớn khác.
Trong lĩnh vực truyền thông và thông tin, GS. Hiển là người Việt Nam thứ 4 đạt danh hiệu này và là người trẻ tuổi nhất. "Tôi vô cùng vinh dự. Danh hiệu này chính là sự công nhận những đóng góp nghiên cứu của mình trong lĩnh vực viễn thông suốt 15 năm qua. Đó là một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp", anh Hiển chia sẻ.
