Financial Times ngày 28/1 dẫn nguồn tin giấu tên cho biết các thành viên lãnh đạo "Dự án Alberta Thịnh vượng", nhóm cực hữu muốn tỉnh này tách ra độc lập, đã gặp quan chức ngoại giao Mỹ tại Washington ít nhất ba lần kể từ tháng 4/2025. Họ đang đề nghị thu xếp thêm một cuộc gặp với quan chức tài chính Mỹ trong tháng 2, kèm theo đề nghị Mỹ hỗ trợ tín dụng 500 tỷ USD nếu Alberta trưng cầu dân ý để tách khỏi Canada thành công.
Bộ Ngoại giao Mỹ không xác nhận hay phủ nhận thông tin từ Financial Times, chỉ bình luận rằng cơ quan này "thường xuyên gặp gỡ các nhà hoạt động từ đủ mọi lĩnh vực và thông thường chúng tôi không đưa ra cam kết nào".
Jeff Rath, cố vấn pháp lý cho nhóm Dự án Alberta Thịnh vượng, xác nhận ông đã góp mặt trong các cuộc họp ở Washington và cảm thấy mối quan hệ với chính quyền Mỹ "còn vững chắc hơn" Thủ tướng Canada Mark Carney.
"Phía Mỹ vô cùng hào hứng với một Alberta tự do và thịnh vượng", Rath nói.
Alberta là tỉnh bang thuộc miền Tây Canada, không giáp biển, phía nam giáp bang Montana của Mỹ. Trữ lượng dầu lớn đã được phát hiện tại đây từ năm 1947. 70% hàng hóa xuất khẩu của Alberta là dầu và khí đốt, chủ yếu xuất sang Mỹ.
Jeff Rath, cố vấn pháp lý của tổ chức Dự án Alberta Thịnh vượng, phát biểu tháng 5/2025 về ý tưởng ly khai. Ảnh: Calgary Herald
Nhóm tổ chức phong trào độc lập Alberta, vốn vẫn chỉ có sự ủng hộ thiểu số, đang thu thập chữ ký để kích hoạt trưng cầu dân ý. Nhóm vận động ủng hộ độc lập đã đi khắp tỉnh, tìm cách gom gần 178.000 chữ ký trong vài tháng tới. Họ cho rằng các khó khăn của Alberta bắt nguồn từ những khoản thanh toán cho chính phủ liên bang và thiếu tự chủ về bán dầu khí ra thị trường.
Thủ hiến Alberta Danielle Smith, người bác bỏ ý tưởng ly khai, đang đối mặt chỉ trích gia tăng vì thiếu khắt khe với kiến nghị trưng cầu dân ý. Thủ hiến Ontario Doug Ford nói bà Smith cần "đứng lên và nói đủ rồi" với những người muốn ly khai.
Trong khi đó, các lãnh đạo cộng đồng thổ dân tại Alberta hồi đầu tuần cũng cảnh báo cơ quan bầu cử tỉnh không đủ năng lực đối phó nguy cơ can thiệp từ nước ngoài vào trưng cầu dân ý.
Vị trí tỉnh Alberta ở Canada. Đồ họa: Britannica
Thủ hiến tỉnh British Columbia David Eby ngày 29/1 lên án các cuộc gặp giữa giới hoạt động ly khai ở tỉnh Alberta và quan chức chính quyền Mỹ là nhằm tìm kiếm hỗ trợ từ nước ngoài để chia tách đất nước và làm suy yếu Canada.
"Hành vi đến một quốc gia khác và xin hỗ trợ để chia cắt Canada, có một từ theo kiểu cũ để gọi tên, đó là phản quốc", ông Eby nói.
"Chúng ta có thể tôn trọng quyền của bất kỳ người Canada nào bày tỏ quan điểm, bỏ phiếu trong trưng cầu dân ý, nhưng cần vạch ranh giới khi có người tìm kiếm sự trợ giúp của các nước khác để chia cắt mảnh đất tươi đẹp này", Thủ hiến Eby bình luận, nói thêm rằng ông sẽ nêu mối lo ngại tại cuộc họp các lãnh đạo tỉnh.
Tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã tỏ thái độ ủng hộ nỗ lực của phe ly khai tỉnh Alberta trong cuộc phỏng vấn với trang Real America’s Voice.
"Họ có rất nhiều tài nguyên tuyệt vời. Người Alberta rất độc lập. Tôi có nghe tin đồn họ muốn trưng cầu dân ý xem có nên ở lại trong Canada hay không. Mọi người bàn tán, họ muốn chủ quyền. Họ muốn điều mà nước Mỹ đã có", ông bình luận.
(Theo Guardian, FT)
