Trước đây, trong văn hóa Á Đông, khi ghét ai đó, người ta thường buông lời cay nghiệt: “đoạn tử tuyệt tôn”. Đó là lời mắng nặng nề nhất, đánh thẳng vào quan niệm truyền thống coi việc nối dõi là giá trị cốt lõi của gia đình.
Thế nhưng ngày nay, việc không sinh con lại đang dần trở thành một lựa chọn chủ động của không ít gia đình, đặc biệt trong giới trẻ. Thậm chí, trên các diễn đàn mạng xã hội, từng xuất hiện một quan điểm chua chát: thay vì nguyền rủa “tuyệt tự”, người ta lại “chúc” nhau… sinh thật nhiều con – như một áp lực ngược thời đại.
Vì sao quan niệm không sinh con, không duy trì huyết thống lại ngày càng được chấp nhận? Câu trả lời không nằm ở sự thay đổi đạo đức, mà phần lớn đến từ môi trường sinh tồn và những áp lực xã hội hiện hữu.
Quan sát thực tế cho thấy, những gia đình lựa chọn không sinh con thường không phải vì ích kỷ, mà bởi họ đang mang trong mình nhiều “nỗi khổ khó nói”.
Không nhà, không xe: khi năng lực cạnh tranh không đủ để lập gia đình
Với một người trẻ, để bước vào hôn nhân và sinh con, điều kiện cơ bản nhất là gì? Câu trả lời quen thuộc vẫn là: nhà ở và phương tiện đi lại.
Dù giá bất động sản ở nhiều nơi đã hạ nhiệt so với giai đoạn đỉnh điểm, khả năng sở hữu nhà ở vẫn là điều ngoài tầm với của phần lớn người trẻ. Không ít người thậm chí còn chật vật với chi phí sinh hoạt hằng ngày, nói gì đến việc tích lũy để mua nhà.
Vai trò hỗ trợ từ gia đình vì thế được đặt ra. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn cha mẹ hiện nay cũng không dư dả. Dù có một bộ phận người cao tuổi hưởng lương hưu cao, song đó chỉ là số ít. Phần đông vẫn có mức thu nhập thấp, thậm chí phải trông cậy vào con cái khi về già.
Khi con cái không đủ năng lực kinh tế để lập gia đình, còn cha mẹ lại cần con phụng dưỡng, vòng luẩn quẩn này khiến nhiều gia đình dần khép lại cánh cửa sinh con. Không phải người trẻ lựa chọn “tuyệt tự”, mà là hoàn cảnh buộc họ phải lùi bước.
Việc làm bấp bênh: nền tảng cuộc sống không còn vững chắc
Nếu nhà và xe là điều kiện cần, thì việc làm ổn định chính là nền móng của cuộc sống gia đình.
Trong bối cảnh hiện nay, những công việc được xem là ổn định chủ yếu tập trung ở khu vực công hoặc doanh nghiệp nhà nước. Chính vì vậy, các kỳ thi tuyển công chức, viên chức ngày càng khốc liệt, với hàng nghìn người cạnh tranh cho một vị trí. Hệ quả là đại đa số người lao động trẻ buộc phải tìm việc trong khu vực tư nhân – nơi tính ổn định luôn là dấu hỏi lớn.
Thất nghiệp, cắt giảm nhân sự, hợp đồng ngắn hạn… trở thành nỗi lo thường trực. Khi công việc không ổn định, việc lập gia đình hay sinh con gần như là quyết định đầy rủi ro.
Không ít phụ huynh vẫn tin rằng bằng cấp cao sẽ đảm bảo tương lai cho con cái. Tuy nhiên, thực tế cho thấy số lượng cử nhân, thạc sĩ ngày càng nhiều, trong khi thị trường lao động không kịp hấp thụ. Khi giá trị bằng cấp bị bão hòa, không ai có thể đảm bảo cho một cuộc sống đủ an toàn để sinh con.
Xung đột gia đình: bóng đen từ “gia đình nguyên sinh”
Một nguyên nhân khác ít được nói tới là tổn thương từ gia đình nguyên sinh. Dù về mặt học thuật, đây là một khái niệm trung tính, nhưng trong đời sống xã hội hiện nay, nó thường gắn liền với những ký ức tiêu cực.
Khoảng cách thế hệ, áp lực kỳ vọng, cách giáo dục hà khắc hoặc thiếu thấu hiểu đã tạo ra những mâu thuẫn sâu sắc giữa cha mẹ và con cái. Khi những mâu thuẫn này không được giải quyết, người trẻ dễ rơi vào trạng thái thất vọng, thậm chí mất niềm tin vào mô hình gia đình truyền thống.
Với những người từng chịu tổn thương từ chính gia đình mình, mong muốn kết hôn và sinh con thường suy giảm mạnh. Không ít người lựa chọn ở lại thành phố làm việc, hạn chế trở về quê không phải vì thiếu hiếu thảo, mà vì xung đột thế hệ đã vượt ngưỡng chịu đựng.
Những vết thương tinh thần từ gia đình nguyên sinh, trong nhiều trường hợp, cần cả đời để chữa lành.
Thay đổi quan niệm sống: sống không con như một lựa chọn cá nhân
Bên cạnh các áp lực vật chất và tinh thần, sự thay đổi về quan niệm sống cũng đóng vai trò quan trọng. Trong khi thế hệ trước coi hôn nhân và sinh con là ý nghĩa cốt lõi của đời người, thì nhiều người trẻ ngày nay lại tìm kiếm giá trị sống ở những hướng khác: sự nghiệp, sở thích cá nhân, trải nghiệm sống hay tự do tinh thần.
Sự khác biệt này khiến không ít bậc cha mẹ khó hiểu, thậm chí lo lắng khi con cái từ chối sinh con dù điều kiện kinh tế không quá thiếu thốn.
Tuy nhiên, mỗi thế hệ lớn lên trong một bối cảnh khác nhau, nên lựa chọn cũng khác nhau. Lối sống không con (DINK) vì thế đang trở thành một xu hướng đáng chú ý trong xã hội hiện đại, gắn liền với quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa.
Nhiều chuyên gia nhận định, trong tương lai, số người trẻ lựa chọn không sinh con có thể tiếp tục gia tăng. Đây không phải hiện tượng nhất thời, mà là một xu hướng xã hội khó đảo ngược.
Tác giả: Thư Sơn Hữu Lộc
Nguồn: Sohu
