Nhà khoa học Stephen Hawking đã sống chung với bệnh xơ cứng teo cơ (ALS), loại bệnh thoái hóa thần kinh vận động phổ biến nhất, trong suốt 55 năm. Ông là một trong những người sống lâu nhất mắc căn bệnh này.
Tuy nhiên, hầu hết những người mắc bệnh thoái hóa thần kinh vận động lại không may mắn như vậy. Bệnh thường tiến triển nhanh chóng, và nhiều người qua đời trong vòng hai đến năm năm sau khi được chẩn đoán.
Hiện vẫn chưa có phương pháp chữa trị. Yếu tố di truyền chỉ chiếm khoảng 10% trường hợp, và phần lớn các nguyên nhân còn lại vẫn chưa được biết đến.
Một nghiên cứu mới trên tạp chí JAMA Neurology đã chỉ ra một yếu tố có thể góp phần gây ra bệnh: ô nhiễm không khí, cả về nguy cơ mắc bệnh thoái hóa thần kinh vận động và tiến trình của bệnh.
Trong nghiên cứu này, Tiến sỹ Jing Wu và các đồng nghiệp đã kiểm tra mức độ ô nhiễm không khí tại địa chỉ nhà của 10.000 người tham gia trong vòng 10 năm trước khi được chẩn đoán. Họ tập trung vào hai loại chất ô nhiễm ngoài trời phổ biến được cho là có liên quan đến tác hại sức khỏe: nitơ dioxide và bụi mịn.
Bụi mịn bao gồm các hạt nhỏ li ti trong không khí (mỏng hơn nhiều so với sợi tóc người). Chúng thường được phân loại theo kích thước: PM2.5 (nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet), PM10 (nhỏ hơn hoặc bằng 10 micromet) và phần nằm giữa PM2.5-10 (từ 2,5 đến 10 micromet).
Kết quả theo dõi cho thấy việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí trong thời gian dài, ngay cả ở mức độ khá thấp thường thấy ở Thụy Điển, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh thoái hóa thần kinh vận động lên 20-30%.
Hơn nữa, mô hình này vẫn đúng khi có sự so sánh giữa các anh chị em ruột với nhau, điều này giúp loại trừ nhiều yếu tố chung như di truyền và việc lớn lên trong cùng một môi trường.
Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy rằng những người mắc bệnh thoái hóa thần kinh vận động, những người đã tiếp xúc nhiều năm với nồng độ PM10 và nitơ dioxide cao hơn, phải đối mặt với nguy cơ tử vong cao hơn hoặc cần máy hỗ trợ thở.
Các chất ô nhiễm này thường được tạo ra bởi giao thông đường bộ gần đó. Nhìn chung, các kết quả cho thấy rằng ô nhiễm phát sinh gần nhà, đặc biệt là từ khí thải xe cộ địa phương, có thể có tác động mạnh hơn so với bụi mịn từ xa, vốn thường chiếm phần lớn sự biến động hàng ngày về nồng độ bụi mịn.
Các bác sĩ thường xuyên theo dõi khả năng thực hiện các chức năng hàng ngày của bệnh nhân ở một số lĩnh vực chính.
Những lĩnh vực này bao gồm chức năng hành tủy (nói, kiểm soát nước bọt và nuốt), chức năng vận động tinh (viết tay, cắt thức ăn, mặc quần áo và vệ sinh cá nhân), chức năng vận động thô (xoay người trên giường và điều chỉnh giường, đi bộ và leo cầu thang), và hô hấp (khó thở, khó thở khi nằm phẳng và các dấu hiệu suy hô hấp).
Những người tham gia nghiên cứu được đánh giá khoảng sáu tháng một lần sau khi chẩn đoán. Sau đó, các nhà nghiên cứu xem xét tốc độ tiến triển của bệnh nói chung và trong từng lĩnh vực này. Những bệnh nhân có tốc độ suy giảm nhanh hơn 75% so với các bệnh nhân khác được coi là có tiến triển nhanh hơn.
Họ nhận thấy rằng việc tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí có liên quan đến nguy cơ tiến triển bệnh nhanh hơn nói chung, đặc biệt ảnh hưởng đến chức năng vận động và hô hấp, nhưng không ảnh hưởng đến chức năng hành tủy.
Lý do cho những khác biệt này vẫn chưa rõ ràng. Một khả năng là các phần khác nhau của hệ thần kinh có mức độ dễ bị tổn thương do ô nhiễm khác nhau.
Cũng có thể là do ô nhiễm không khí luôn được liên kết với các bệnh phổi mãn tính, suy giảm chức năng phổi và nhiễm trùng, tất cả đều liên quan đến kết quả điều trị kém hơn ở bệnh ALS.
Nhóm nghiên cứu đã xem xét nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến cả việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí và nguy cơ mắc bệnh thoái hóa thần kinh vận động, bao gồm thu nhập cá nhân và khu vực lân cận, trình độ học vấn, nghề nghiệp và việc người tham gia sống ở khu vực thành thị hay nông thôn.
Họ không có dữ liệu về thói quen hút thuốc hoặc tiếp xúc với ô nhiễm không khí trong nhà. Tuy nhiên, không có bằng chứng nào cho thấy những người mắc và không mắc bệnh thoái hóa thần kinh vận động khác biệt đáng kể về các yếu tố này theo cách có thể giải thích được kết quả nghiên cứu của chúng tôi.
Những kết quả này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bệnh thoái hóa thần kinh vận động và cuối cùng có thể giúp chẩn đoán sớm hơn và điều trị tốt hơn. Nhưng thông điệp ở đây còn rộng hơn thế.
Tất cả chúng ta đều tiếp xúc với ô nhiễm không khí, và ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy nó gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe của chúng ta. Việc làm sạch không khí có thể mang lại nhiều lợi ích hơn chúng ta tưởng.
