Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: The Daily Beast).
Thông thường, tổng thống Mỹ không có nhiều ảnh hưởng đến nền kinh tế. Lý do đơn giản là nền kinh tế Mỹ quá lớn và quá phức tạp để một người có thể điều khiển như ý muốn.
Tuy nhiên, năm 2026 có thể sẽ là trường hợp ngoại lệ. Tổng thống Donald Trump đang thực hiện những bước đi chưa từng có nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nhiều khả năng những nỗ lực của ông Trump sẽ thành công.
Washington có ba đòn bẩy chính để tác động đến tăng trưởng kinh tế, bao gồm chính sách tài khóa (thuế và chi tiêu), chính sách tiền tệ (lãi suất) và chính sách tín dụng (khả năng vay mượn dễ dàng).
Theo truyền thống, ba đòn bẩy này vận hành tương đối độc lập. Chính sách tài khóa tuân theo chu kỳ Quốc hội, chính sách tiền tệ được thiết lập bởi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và chính sách tín dụng phản ánh những quyết định ngẫu nhiên của các nhà quản lý.
Trong năm nay, cả ba chính sách trên đều hướng đến kích thích kinh tế. Điều này có thể sẽ mang lại lợi thế chính trị cho ông Trump và các chính trị gia Đảng Cộng hòa khi kỳ bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ đến gần.
Chính sách tài khóa đảo ngược
Lý do đầu tiên để lạc quan về năm 2026 là nền kinh tế đã có năm 2025 khá tốt đẹp. Wall Street Journal (WSJ) ước tính tăng trưởng GDP năm ngoái đạt khoảng 2,5%, phù với với tốc độ mạnh mẽ của hai năm trước.
Các động lực chính bao gồm đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm dữ liệu, cũng như chi tiêu tiêu dùng được thúc đẩy bởi thị trường chứng khoán.
Vì vậy, WSJ dự đoán trong kịch bản cơ sở, tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2026 cũng sẽ trên 2%. Ngoài ra, điều cần lưu ý là năm ngoái chính sách tài khóa của Mỹ mang tính thắt chặt. Thuế quan của ông Trump đem về khoảng 200 tỷ USD cho ngân sách - số tiền này chủ yếu được chi trả bởi các doanh nghiệp và hộ gia đình Mỹ.
Năm nay, mức thuế quan trung bình của Mỹ nhiều khả năng sẽ không tăng, mà còn có thể giảm nếu Tòa án Tối cao hủy bỏ thuế đối ứng và một số loại thuế khác.
Trong khi đó, “Đạo luật To lớn và Đẹp đẽ” mà Nhà Trắng ban hành vào năm ngoái sẽ gia hạn hoặc mở rộng các chương trình cắt giảm thuế cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động.
Các khoản giảm thuế này có hiệu lực hồi tố từ đầu năm 2025, vì vậy nhiều người lao động sẽ có thu nhập sau thuế cao hơn trong năm nay và được hoàn thuế từ năm ngoái.
Ông Donald Schneider, nhà phân tích chính sách tại Piper Sandler, ước tính các khoản hoàn thuế sẽ bơm gần 200 tỷ USD vào nền kinh tế, đủ để giúp tăng trưởng GDP trưởng nửa đầu năm tăng 0,5 điểm %.
Tín dụng tăng trưởng
Hoạt động đầu tư chịu tác động lớn từ khẩu vị rủi ro. Chính phủ Mỹ có thể làm dịu hoặc thúc đẩy khẩu vị rủi ro đó.
Các quy định kiểm soát lỏng lẻo đã cho phép nợ vay thế chấp dưới chuẩn thổi phồng bong bóng nhà đất vào đầu thập niên 2000. Sau khủng hoảng, Mỹ yêu cầu ngân hàng nắm giữ nhiều vốn và tiền mặt hơn. Các quy định này hạn chế khả năng cho vay của các nhà băng.
Kể từ khi ông Trump nhậm chức, các nhà quản lý đã bắt đầu dỡ bỏ những hạn chế đó. Một nhóm quy tắc đã được điều chỉnh vào năm ngoái, cho phép các ngân hàng lớn nắm giữ nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ hơn.
Các yêu cầu về vốn cũng đang được nới lỏng. Rào cản đối với việc sáp nhập ngân hàng cũng đang được tháo gỡ. Những thay đổi đó sẽ thúc đẩy hoạt động cho vay.
Fed giảm lãi suất
Cựu Chủ tịch Fed William McChesney Martin từng nói công việc của ngân hàng trung ương là lấy đi bát rượu cocktail ngay khi bữa tiệc bắt đầu.
Khi nền kinh tế tăng trưởng nóng và đầu cơ tài chính lan rộng, Fed cần tăng lãi suất để chống lạm phát. Tuy nhiên, Tổng thống Trump nghĩ rằng người đứng đầu Fed nên trợ giúp chính sách kinh tế của ông, chứ không phải đi ngược lại chúng.
Ông Trump đã nỗ lực để gia tăng ảnh hưởng đến Fed. Năm ngoái, ông cố sa thải Thống đốc Lisa Cook với cáo buộc gian lận hồ sơ vay thế chấp mua nhà. Năm nay, Bộ Tư pháp đang điều tra Chủ tịch Jerome Powell vì dự án cải tạo trụ sở chính của Fed.
Ông Powell có vẻ quyết tâm giữ chức chủ tịch Fed5. Giới chức Fed dự kiến sẽ giảm lãi suất 25 điểm cơ bản xuống phạm vi 3,25 - 3,5% trong năm nay. Khi đó, lãi suất chuẩn sẽ gần mức “trung tính” không kìm hãm cũng không kích thích tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, ông Trump muốn chính sách tiền tệ kích thích nền kinh tế và chủ tịch Fed tiếp theo giảm mạnh lãi suất. Hai ứng viên hàng đầu cho vị trí này - cố vấn kinh tế Nhà Trắng Kevin Hassett và cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh - đã tỏ ý đồng tình với ông Trump.
Có thể chủ tịch Fed tiếp theo sẽ không giảm lãi suất xuống 1% như ông Trump kỳ vọng. Nhưng nhiều khả năng Fed dưới thời lãnh đạo mới sẽ có xu hướng nới lỏng chính sách tiền tệ.
Hậu quả tiềm tàng
Việc nới lỏng cả chính sách tài khóa, tiền tệ và tín dụng gần như chắc chắn sẽ tạo ra tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, ít nhất là trong ngắn hạn. Dù có ích về mặt chính trị, trong quá khứ không nhiều tổng thống Mỹ theo đuổi con đường này do lo ngại hậu quả lâu dài.
Ông Trump không phải người khiến nợ công của Mỹ vượt quá 100% GDP, nhưng chính sách của ông cũng không khắc phục vấn đề này. Trong khi đó, nợ công phình to sẽ khiến các thế hệ tương lai nghèo hơn và gia tăng nguy cơ khủng hoảng.
Nới lỏng tín dụng và giảm bớt các quy định, khi định giá chứng khoán đã ở mức cao, có thể khiến thị trường bùng nổ và đổ vỡ.
Lịch sử cũng cho thấy việc tổng thống Mỹ chi phối chính sách tiền tệ của Fed thường sẽ dẫn đến hậu quả thảm khốc. Nhưng ít nhất, bữa tiệc của các nhà đầu tư chứng khoán sẽ không kết thúc trong năm nay.
