Tại Chuẩn Đông (Tân Cương, Trung Quốc) hiện nay, Tập đoàn Năng lượng Thiên Trì Tân Cương đang vận hành 2 mỏ than lộ thiên quy mô “siêu khủng” là mỏ Đại Tỉnh Nam và mỏ Tướng Quân 2 ở Sa Mạc Gobi. Khi cộng gộp, tổng công suất khai thác hằng năm của hai mỏ đạt tới 80 triệu tấn, đưa nơi đây trở thành cụm mỏ than có sản lượng lớn hàng đầu thế giới hiện nay.
Mỏ Đại Tỉnh Nam - “gã khổng lồ” của ngành than Trung Quốc
Mỏ than lộ thiên Đại Tỉnh Nam là một trong những dự án trọng điểm nhất của ngành năng lượng Tân Cương. Riêng diện tích khu mỏ đã lên tới 45,8 km2, tương đương khoảng 6.400 sân bóng đá. Dưới lòng đất là trữ lượng than ước tính 3,38 tỷ tấn, một con số đặc biệt ấn tượng ngay cả theo tiêu chuẩn toàn cầu.
Mỏ hiện có công suất khai thác được phê duyệt là 40 triệu tấn/năm, cao nhất trong số các mỏ lộ thiên đang hoạt động tại Trung Quốc. Không chỉ dẫn đầu về quy mô, đây còn là mỏ than thông minh kiểu mẫu đầu tiên của Tân Cương, ứng dụng sâu rộng công nghệ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo.
Mỏ Đại Tỉnh Nam trực thuộc Công ty TNHH Năng lượng Thiên Trì Tân Cương, đơn vị do Tập đoàn TBEA kiểm soát. Đây là dự án mỏ than duy nhất trong 23 dự án trọng điểm của chiến lược Đại Phát triển miền Tây được Trung Quốc triển khai từ năm 2010.
Dự án chính thức vận hành vào tháng 11/2020, đến tháng 12/2022 bắt đầu khai thác thường xuyên với nhân lực tối thiểu. Theo tờ People's Daily, tính đến cuối năm 2025, mỏ đã đưa vào sử dụng hơn 200 xe tải khai thác không người lái, trở thành một trong những khu mỏ có mức độ tự động hóa cao nhất toàn Trung Quốc.
Xe tải không người lái hoạt động liên tục ở mỏ than Đại Tỉnh Nam
Thông tin từ Sở Tài nguyên Thiên nhiên Tân Cương cho biết, sau khi hoàn tất điều chỉnh chủ thể khai thác vào năm 2024, cả mỏ Đại Tỉnh Nam và mỏ Tướng Quân 2 ở Sa Mạc Gobi đều được nâng công suất lên mức 80 triệu tấn/năm (tính theo cụm).
Mỏ Tướng Quân 2 ở Sa Mạc Gobi - trữ lượng “đáng kinh ngạc”
Nằm ngay cạnh Đại Tỉnh Nam, mỏ Tướng Quân Sa Mạc số 2 còn gây choáng ngợp hơn về mặt tài nguyên. Khu mỏ có diện tích 87 km2 (tương đương khoảng 12.700 sân bóng đá), với trữ lượng than có thể khai thác lên tới 3,7 tỷ tấn. Một số vỉa than dày hơn 40 mét, tương đương chiều cao của một tòa nhà 13 tầng.
Theo số liệu công bố, tổng trữ lượng tài nguyên của mỏ đạt 4,573 tỷ tấn, công suất khai thác được phê duyệt hiện nay là 30 triệu tấn/năm, đưa mỏ này vào top 10 mỏ than lộ thiên có sản lượng lớn nhất Trung Quốc.
Về mặt thông minh hóa, mỏ Tướng Quân 2 ở Sa mạc Gobi triển khai rất nhanh. Ngày 25/8/2023, mỏ bắt đầu đưa lô xe khai thác không người lái đầu tiên vào thử nghiệm; chỉ sau chưa đầy một tháng, đến 12/9, đã thực hiện thành công mô hình “nhân viên an toàn rời khỏi cabin”. Hiện mỏ có 40 xe tải tự lái đang hoạt động ổn định.
Mỏ than Đại Tỉnh Nam
Đến tháng 8/2024, mỏ vượt qua kiểm tra hiện trường về khai thác thông minh của khu tự trị, chính thức được công nhận là “mỏ than thông minh cấp trung”, với các khâu sản xuất không người hóa, điều khiển tự động và quản lý thông tin số hóa.
Trên phạm vi thế giới, chỉ có một số mỏ tại bang Wyoming (Mỹ) là có thể so sánh với khu vực Chuẩn Đông, Tân Cương, Trung Quốc. Ví dụ, North Antelope Rochelle từng đạt sản lượng hơn 98 triệu tấn vào năm 2018, còn Black Thunder đạt khoảng 71 triệu tấn/năm.
Vì sao Tân Cương có thể hình thành những “siêu mỏ”?
Tân Cương sở hữu trữ lượng than dự báo lên tới 2.190 tỷ tấn, chiếm khoảng 40% tổng trữ lượng than của Trung Quốc. Riêng bồn than Chuẩn Đông đã có 390 tỷ tấn, là bồn than liền khối lớn nhất đất nước này. Than ở đây có đặc điểm vỉa dày, nằm nông, chi phí khai thác thấp, rất thuận lợi cho khai thác quy mô lớn.
Trong 5 năm gần đây, sản lượng than của Tân Cương đã tăng gấp 3 lần. Năm 2024, sản lượng đạt 540 triệu tấn, tăng 17,5% so với cùng kỳ, dẫn đầu cả nước cả về tốc độ lẫn mức tăng tuyệt đối. Dự báo năm 2025, sản lượng có thể đạt 570 triệu tấn, tăng thêm gần 30 triệu tấn. Lượng than vận chuyển ra ngoài khu vực bằng đường sắt đã vượt 100 triệu tấn.
Hiện nay, 70% điện năng của Tân Cương đến từ nhiệt điện than, cùng với đó là các dự án hóa chất từ than trị giá khoảng 500 tỷ nhân dân tệ đang được triển khai.
Có thể nói, Tân Cương đang dần trở thành “pin năng lượng” của Trung Quốc. Khi hai siêu mỏ tại Chuẩn Đông được khai thác toàn diện, vai trò của Trung Quốc trên bản đồ năng lượng toàn cầu sẽ càng được củng cố mạnh mẽ hơn.
(Baijiahao, People's Daily)
