Một nghiên cứu mới từ nhà địa vật lý David Shelly và các cộng sự từ Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) đã tìm thấy mảnh vỡ của một mảng kiến tạo - có thể hiểu là mảnh vỏ của Trái Đất - đã biến mất từ lâu và đang ẩn mình sâu bên dưới đáy Thái Bình Dương.
Vỏ Trái Đất vốn không phải một lớp liền mạch mà gồm hàng chục mảng kiến tạo lớn nhỏ liên tục chuyển động, "cõng" theo các phần lục địa và đại dương. Đôi khi một mảnh vỏ trượt xuống bên dưới các mảnh còn lại để chui vào lớp phủ, trong một quá trình gọi là "hút chìm".
Mảnh vỡ mà tiến sĩ Shelly và các cộng sự đã tìm thấy chính là một mảnh của một mảng kiến tạo bị hút chìm từ rất xưa, gọi là mảnh Pioneer.
Vỏ Trái Đất được tạo nên bởi rất nhiều mảng kiến tạo - Minh họa AI: Thu Anh
Bài công bố tên tạp chí chuyên ngành Science cho biết mảnh vỡ đó là một phần còn sót lại của mảng đại dương - tức một mảng kiến tạo "cõng" đáy biển bên trên - đã chui dần xuống mảng Bắc Mỹ khoảng 30 triệu năm trước.
Nhưng hiện mảnh Pioneer đang mắc kẹt dưới đáy Thái Bình Dương và đang di chuyển về phía Tây Bắc cùng với mảng Thái Bình Dương, tức song song với mảng Bắc Mỹ, cọ xát vào mảng này thay vì tiếp tục trượt xuống.
Song song đó, các chuyển động đồng thời của các mảng kiến tạo trong khu vực đang xảy ra tại một điểm gọi là ngã ba Mendocino, nơi đứt gãy San Andreas nổi tiếng của California tiếp giáp với vùng hút chìm Cascadia.
Dọc theo đứt gãy San Andreas, các mảng kiến tạo Bắc Mỹ và Thái Bình Dương - mang theo mảnh Pioneer - di chuyển song song với nhau.
Tại Cascadia, trải dài từ mũi Mendocino của California (Mỹ) đến đảo Vancouver của British Columbia (Canada), các mảng kiến tạo đại dương Juan de Fuca và Gorda lặn xuống dưới Bắc Mỹ.
Ngay cả khi không có mảnh Pioneer bị mắc kẹt, những chuyển động nói trên đã làm khu vực luôn tiềm ẩn nguy cơ động đất mạnh. Sự xuất hiện của Pioneer và trạng thái di chuyển của nó có thể làm tình hình xấu hơn.
Ngoài việc làm tăng diện tích bề mặt tiếp xúc giữa mảng Thái Bình Dương và mảng Cascadia, mảnh vỡ Pioneer còn có khả năng tự gây ra động đất. Giữa mảnh vỡ này và mảng Bắc Mỹ là một đứt gãy gần như nằm ngang, giống như lớp kem phủ trên một chiếc bánh nhiều tầng.
Mặc dù vẫn chưa ước đoán được đầy đủ nguy cơ sẽ như thế nào theo thời gian, nhưng phát hiện về mảnh vỏ Trái Đất bị mắc kẹt này có thể giúp các nhà khoa học có thêm dữ liệu để tinh chỉnh mô hình, từ đó dự báo tốt hơn loại thảm họa này trong tương lai.
