Phó tổng thư ký Liên hợp quốc: ASEAN sẽ góp phần định hình tương lai số toàn cầu

Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6), Phó tổng thư ký Liên hợp quốc kiêm Đặc phái viên về Công nghệ, ông Amandeep Singh Gill, cho rằng ASEAN không chỉ là khu vực tiếp nhận công nghệ, mà hoàn toàn có thể đóng góp tiếng nói quan trọng vào quá trình quản trị toàn cầu về AI.

Theo ông Gill, AI hiện nay đã vượt ra khỏi phạm vi của một lĩnh vực nghiên cứu hẹp, tác động sâu rộng tới nền kinh tế, quan hệ quốc tế và đời sống xã hội. Hai thập kỷ số hóa toàn cầu với sự phát triển của Internet, thương mại điện tử, thiết bị di động và điện toán đám mây đã tạo nền tảng cho làn sóng chuyển đổi số, trong đó AI giữ vai trò trung tâm.

Phó tổng thư ký Liên hợp quốc cho rằng, AI không còn bị chi phối bởi một số ít tập đoàn công nghệ. Ông dẫn ví dụ Indonesia và Philippines hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia sử dụng các công cụ của OpenAI. Cùng với đó, các mô hình mã nguồn mở đang góp phần đẩy nhanh quá trình phổ cập AI trên phạm vi toàn cầu.

Tuy nhiên, "bản đồ lan tỏa AI" vẫn cho thấy rõ khoảng cách số. Trong khu vực ASEAN, Singapore có tỷ lệ ứng dụng AI rất cao, trong khi một số quốc gia khác có tỷ lệ ứng dụng AI dưới 10% dân số. Theo ông Gill, điều này đồng nghĩa lợi ích của AI chưa được phân bổ đồng đều. "Khoảng cách AI" nếu không được thu hẹp sẽ khiến nhiều quốc gia có nguy cơ tụt lại phía sau.

Phó tổng thư ký Liên hợp quốc đánh giá cao nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Brazil, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam, đã ứng dụng AI trên quy mô rộng ở nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, logistics, thuế, hải quan, ứng phó thiên tai và an sinh xã hội. Ở nhiều trường hợp, AI không còn dừng ở các dự án thí điểm mà triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Theo ông Gill, điểm đáng chú ý, các quốc gia này không chờ đợi những mô hình AI "hoàn hảo" mới bắt đầu ứng dụng. Thay vào đó, họ sử dụng những mô hình "đủ tốt" để tạo ra tác động thực tiễn. Doanh nghiệp và doanh nhân tại đây linh hoạt kết hợp các mô hình AI lớn, mô hình mã nguồn mở, thậm chí cả các mô hình ngôn ngữ nhỏ do chính họ phát triển, nhằm tạo ra giá trị phù hợp với bối cảnh bản địa.

Trong quá trình chuyển dịch từ "kết nối hạ tầng" sang "kết nối trí tuệ", các mô hình AI mã nguồn mở và mô hình địa phương đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Theo Phó tổng thư ký Liên hợp quốc, các mô hình này giúp hạ thấp chi phí, giảm rào cản tiếp cận và phù hợp hơn với điều kiện của từng quốc gia ASEAN. Những mô hình nhỏ, đa dạng có thể hỗ trợ từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên đến các ứng dụng đa phương thức, qua đó mở rộng cánh cửa tham gia vào nền kinh tế AI cho nhiều tổ chức và cộng đồng.

Vai trò của ASEAN trong chính sách AI toàn cầu

Theo ông Gill, chính sách AI hiện nay không thể chỉ giới hạn ở các vấn đề đạo đức hay quản trị rủi ro. Chính sách AI cần mang tính bao trùm, gắn với hạ tầng năng lượng, điện, nước, phần cứng phục vụ huấn luyện và vận hành mô hình. Chính sách này cũng cần kết nối AI với các ngành kinh tế như y tế, bất động sản và sản xuất thông minh.

Trên bình diện toàn cầu, ông Gill chỉ ra rằng, các hội nghị thượng đỉnh về AI thời gian qua chủ yếu được tổ chức tại các quốc gia phát triển, với trọng tâm nghiêng nhiều về quản lý rủi ro, thậm chí là những rủi ro cực đoan. Tuy nhiên, hiện nay đang hình thành một cách tiếp cận cân bằng hơn, chú trọng cả cơ hội lẫn rủi ro, tập trung vào các tác động ngắn hạn và trực tiếp của AI đối với lực lượng lao động, năng suất và phân bổ sức mạnh kinh tế.

Theo ông, thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển từ nguyên tắc sang thực hành, từ quản lý rủi ro sang nắm bắt cơ hội, từ tập trung sang lan tỏa. Đây là giai đoạn tiếp theo của quản trị AI, được định hình ngày càng nhiều bởi các quốc gia đang sử dụng AI để thúc đẩy phát triển và đổi mới sáng tạo.

Đối với ASEAN, Phó tổng thư ký Liên hợp quốc cho rằng khu vực này đang sở hữu nhiều lợi thế quan trọng. Với quy mô dân số lớn, thị trường số phát triển nhanh và năng lực mở rộng giải pháp của các chính phủ, ASEAN có những điều kiện mà "thế giới đang rất cần" trong kỷ nguyên AI.

Kế hoạch tổng thể số ASEAN đến năm 2030, theo ông Gill, không chỉ là lộ trình phát triển của khu vực mà còn cho thấy cách các khu vực đang phát triển có thể đóng vai trò dẫn dắt. Tuy nhiên, để chuyển từ "kết nối hạ tầng" sang "kết nối trí tuệ", ASEAN vẫn cần giải quyết các khoảng trống về kỹ năng, tiếp cận hạ tầng và khả năng liên thông.

Ông cho biết các khuôn khổ như Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, cùng với các cơ chế đa phương về quản trị Internet và AI, đang tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số bao trùm, an toàn và lấy con người làm trung tâm. Các cơ chế như Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI, Đối thoại Toàn cầu về quản trị AI và các chương trình nâng cao năng lực sẽ giúp khuếch đại tiếng nói của các quốc gia thành viên.

Theo Phó tổng thư ký Liên hợp quốc, đây là "cơ hội chiến lược" để ASEAN đóng góp tiếng nói chung vào quản trị AI toàn cầu, trên ba trụ cột khoa học, chính sách và năng lực liên quan đến phát triển AI. "Tiếng nói và quan điểm chính sách của ASEAN cần được lắng nghe", ông nhấn mạnh, cho rằng kinh nghiệm của khu vực sẽ mang lại những bài học quý giá, góp phần "định hình tương lai số của toàn nhân loại".

Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 với chủ đề "Adaptive ASEAN: From Connectivity to Connected Intelligence" (ASEAN Thích ứng: Từ kết nối hạ tầng đến kết nối trí tuệ), diễn ra từ ngày 12-16/1, tại Hà Nội. Hội nghị là cơ chế hợp tác cao nhất của ASEAN trong lĩnh vực công nghệ số, quy tụ nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách toàn cầu.