* Bài viết thể hiện quan điểm của một phụ huynh có con học cấp 2 tại Hà Nội:
Thông tin Bộ Giáo dục dự kiến siết điểm cộng IELTS trong mùa tuyển sinh 2026 khiến các bậc phụ huynh tranh luận sôi nổi. Người lo lắng vì con đã trót dồn sức "cày" chứng chỉ, người lại thở phào vì thấy cán cân công bằng nhích lại gần hơn.
Riêng tôi, đọc những dòng tin ấy, lòng lại thấy trầm xuống với nhiều nỗi băn khoăn về cái gọi là "giá trị thực" của sự học.
Khi "đôi cánh" lấn lướt "gốc rễ"
Đã từ bao giờ, tấm chứng chỉ IELTS trở thành "tấm bài vị" quyền năng đến thế? Chúng ta không phủ nhận tầm quan trọng của ngoại ngữ trong thời đại hội nhập. Nhưng có lẽ, chúng ta đã đi quá xa khi để một công cụ ngôn ngữ lấn lướt cả những tư duy nền tảng.
Tôi cứ ngẫm mãi về ý kiến của các chuyên gia về sự "lợi ích kép". Thật chạnh lòng khi nhìn một em học sinh giỏi Toán cấp Quốc gia chỉ được cộng điểm một lần, trong khi một tấm chứng chỉ IELTS lại vừa được quy đổi điểm 10, vừa được cộng thêm điểm ưu tiên. Phải chăng chúng ta đang vô tình gửi đi một thông điệp rằng: Kỹ năng ngoại ngữ quan trọng hơn cả tư duy logic, quan trọng hơn cả kiến thức khoa học tự nhiên - những thứ vốn là gốc rễ của bao ngành nghề kỹ thuật, y khoa hay công nghệ?
Ảnh minh họa
Đại học, suy cho cùng, là cửa ngõ để chọn nghề, chọn nghiệp. Một kỹ sư tương lai cần tư duy toán học và vật lý sắc bén hơn là một điểm số IELTS chót vót. Một bác sĩ cần thấu hiểu sinh học, hóa học hơn là kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm ngôn ngữ. Tiếng Anh là đôi cánh, là công cụ để các con bay xa, để nghiên cứu sâu sau này. Nhưng nếu cái "gốc" chuyên ngành không vững, thì đôi cánh ấy liệu có thể đưa các con bay đến đâu? Việc lạm dụng IELTS ngay từ cửa ngõ đầu vào, khi các con chưa bước chân vào chuyên ngành, thiết nghĩ là một sự lệch lạc về mục tiêu.
Khoảng trống sau tấm chứng chỉ
Và sâu xa hơn, sự tôn sùng thái quá các chứng chỉ quốc tế khiến tôi tự đặt câu hỏi về niềm tin của chúng ta vào hệ thống giáo dục hiện tại. Con em chúng ta học tiếng Anh suốt 12 năm đèn sách, thi tốt nghiệp cũng có bài thi ngoại ngữ. Nếu tấm bằng tốt nghiệp ấy, điểm số ở trường ấy đủ uy tín, đủ "thật", thì cớ sao các trường đại học vẫn phải mượn thước đo của nước ngoài để sàng lọc?
Phải chăng, việc chạy đua theo IELTS chính là sự thừa nhận ngầm rằng việc "học thật, dạy thật" môn tiếng Anh trong nhà trường vẫn còn nhiều vấn đề?
Chúng ta mong muốn tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai. Đó là một giấc mơ đẹp. Nhưng giấc mơ ấy phải được ươm mầm từ chính những lớp học bình dân, từ chương trình phổ thông công bằng cho mọi đứa trẻ, chứ không phải từ những lò luyện thi đắt đỏ hay những tấm chứng chỉ tốn kém hàng triệu đồng.
Quyết định siết lại điểm cộng, giới hạn ở mức 1-2 điểm, với tôi không phải là sự khắt khe, mà là một nốt trầm cần thiết. Nó giúp chúng ta bình tâm lại, để trả ngoại ngữ về đúng vị trí của nó: Là một công cụ đắc lực, chứ không phải là một "đặc quyền" để thay thế cho năng lực tư duy cốt lõi.
Mong rằng, thay đổi này sẽ giúp các con bớt đi gánh nặng chạy đua, để việc học trở về với mục đích nguyên bản nhất: Học để có nghề, có kiến thức, chứ không chỉ học để kiếm một tấm vé ưu tiên qua cửa hẹp.
