Giữa làng quê Ngọc Kỳ (Tứ Kỳ, Hải Phòng), người đàn ông học hết lớp 7, làm nông cả đời, lại được bạn bè quốc tế gọi bằng cái tên đặc biệt: “Vua sáng chế” Phạm Văn Hát.
Ông Hát giới thiệu chiếc máy gieo hạt năng suất cao do ông nghiên cứu, chế tạo.
Từ nỗi ám ảnh cháy nổ
Cơ duyên đưa ông Hát đến với cơ khí bắt đầu từ một tin tức khiến ông day dứt: vụ cháy quán karaoke cướp đi nhiều sinh mạng. “Tôi nghĩ mãi: phải có cái gì đó giúp người ta thoát ra nhanh hơn, an toàn hơn”, ông kể. Nỗi xót xa ấy kéo ông vào hành trình ba năm miệt mài nghiên cứu thiết bị thoát hiểm – phòng cháy chữa cháy (PCCC) chưa từng có trên thị trường.
Sản phẩm mà ông tạo ra khiến giới khoa học quốc tế bất ngờ: không cần điện, không giới hạn độ cao, có thể đưa hàng chục, thậm chí hàng trăm người xuống mặt đất trong vài phút. Để thử nghiệm, ông dựng mô hình 5 tầng và cho 30 người xuống liên tiếp; tất cả đều an toàn trong vòng 2 phút. Thiết bị chịu được trên 1.000°C, hoạt động tuần hoàn liên tục, chịu tải trọng hàng tấn mà không giảm tốc độ. Người dùng chỉ cần quàng dây, hai tay vẫn rảnh để che mặt tránh khói độc.
Đặc biệt, thiết bị không cần người vận hành, dùng bền trong nhiều năm, gọn nhẹ và có thể lắp đặt ở hầu hết tòa nhà. Một đơn vị Nhật Bản từng mời ông sang trao đổi công nghệ, giới thiệu cho ông 14 thiết bị PCCC hiện đại nhất của họ. “Không cái nào giống của tôi”, ông nói, rồi giải thích: “Nó khắc phục tất cả hạn chế của ống trượt, dây cáp, cầu thang dây… Một số thiết bị phải dùng điện nhưng vẫn không hiệu quả. Thiết bị của tôi đặc biệt vì không cần điện”.
Sản phẩm đã được đăng ký bản quyền. Nhiều đơn vị nước ngoài muốn mua độc quyền, từ mức 30 đến 50 tỷ đồng, nhưng ông từ chối. “Trước khi chuyển giao cho nước ngoài, tôi muốn chuyển giao cho người Việt với giá chỉ bằng một nửa. Người Việt phải được dùng trước”, ông khẳng định. Với ông, giá trị của sáng chế “không nằm ở tiền bạc mà ở ý nghĩa phục vụ xã hội”.
Hình ảnh chạy thử nghiệm thiết bị thoát hiểm, phòng cháy chữa cháy độc quyền ra đời – một sáng chế khiến giới khoa học quốc tế ngỡ ngàng.
... Đến nhà sáng chế
Sinh ra trong gia đình thuần nông, ông Hát chưa từng nghĩ mình sẽ bước vào nghiệp sáng chế. Năm 2007, khi kinh doanh thua lỗ và gánh khoản nợ 4 tỷ đồng, ông chọn con đường xuất khẩu lao động sang Israel để có tiền trả nợ và học hỏi mô hình nông nghiệp hiện đại.
Ông không biết tiếng Anh, nhưng sự nhanh nhạy và kiên trì của ông khiến chủ trang trại chú ý. Ông cải tiến máy rải phân bón, giúp tiết kiệm sức lao động và tăng năng suất. Từ đó, ông được trả lương 50 triệu đồng/tháng - khoản thu nhập lớn với một lao động phổ thông khi ấy.
Tuy nhiên, khi đang đứng trước cơ hội ở lại nước ngoài, ông lại quyết định trở về quê hương. “Tôi nhận ra mình có khả năng làm được nhiều thứ hơn. Ở quê cũng có đất để thử, để sáng tạo”, ông chia sẻ.
Năm 2012, ông bắt đầu tự mày mò chế tạo máy. Sự hoài nghi xuất hiện ngay lập tức. Nhiều người nói ông “dại”, bỏ mức lương nghìn đô để về làm “thợ sáng chế”; thậm chí có lời đồn ông sao chép công nghệ nước ngoài.
Ông nói với vợ: “Bây giờ không thể chứng minh bằng lời. Cách tốt nhất là làm ra sản phẩm”. Hơn một năm sau, các thiết bị ông chế tạo bắt đầu được nhiều người tìm mua, tiếng đồn dần lắng xuống. Phòng khách nhà ông ngày nay treo kín giấy chứng nhận và bằng khen từ các cuộc thi trong nước và quốc tế.
Các loại giải thưởng, các loại bằng khen, giấy khen của cơ quan chức năng từ địa phương đến Trung ương cấp cho ông Phạm Văn Hát vì những sáng chế của ông trong suốt những năm qua.
Tính đến nay, ông đã sáng chế hơn 40 loại máy đang được ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp: máy phun thuốc trừ sâu, máy gieo hạt, máy tẽ ngô non, máy xúc thóc… Trong đó nổi bật là robot đặt hạt - thiết bị giúp gieo trồng nhanh gấp nhiều lần lao động thủ công và đã được xuất khẩu sang 14 quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc… “Nếu robot gieo hạt là sản phẩm tôi tự hào, thì thiết bị cứu người này là sáng chế ý nghĩa nhất”, ông nói, mắt sáng lên khi giới thiệu đứa con tinh thần của mình.
Ngồi bên ấm trà xanh, ông Hát kể: “Tôi không biết bản vẽ, không biết chip điện tử, rơ-le, vi mạch. Tôi nhìn bản vẽ như nhìn bức vách vì tôi chỉ là anh nông dân trình độ lớp 7, nhưng mọi chi tiết, tỷ lệ, nguyên lý vận hành đều hiện ra rất rõ trong đầu”. Lần đầu chế tạo máy, ông thành công tới 80% - phần còn lại tiếp tục hoàn thiện dựa trên những góp ý của người sử dụng.
Triết lý của ông đơn giản: chế tạo thuần cơ học, tuyệt đối an toàn, dễ sử dụng và phải đúng nhu cầu thực tế. “Nhiều người chạy theo trào lưu 4.0, mua máy móc tốn tiền trăm tỷ nhưng rồi bỏ xó vì không phù hợp. Tôi bảo họ hãy quay về 0.4 - hiểu thật rõ môi trường của mình trước”, ông nói vui nhưng là lời nhắc nghiêm túc về sự thực dụng trong sáng chế.
