Không ít bệnh nhân viêm dạ dày, trào ngược, thậm chí ung thư thực quản không phải vì ăn quá mức, mà do duy trì sai những thói quen nhỏ sau ăn trong thời gian dài.
Cần nói rõ: những thói quen này không trực tiếp gây ung thư. Tuy nhiên, chúng tạo ra tổn thương niêm mạc lặp đi lặp lại, khiến nguy cơ tăng dần theo thời gian.
Thứ nhất, nằm ngay hoặc ngồi sụp xuống sau khi ăn : vô tình “bật đèn xanh” cho axit dạ dày trào ngược. Rất nhiều người vừa ăn xong đã ngả lưng lên sofa, nằm lên giường hoặc cúi gập người để lướt điện thoại, chơi game. Cảm giác thì thoải mái, nhưng lại không thân thiện với hệ tiêu hóa.
Bình thường, thức ăn nhờ nhu động dạ dày và trọng lực sẽ di chuyển xuống ruột. Khi bạn nằm ngay hoặc ngồi lâu trong tư thế gập người, dịch vị và thức ăn dễ trào ngược lên trên, axit kích thích đoạn dưới thực quản. Nếu tình trạng này lặp lại trong thời gian dài, niêm mạc thực quản liên tục tiếp xúc với môi trường axit, dễ dẫn tới trào ngược dạ dày thực quản, cảm giác nóng rát sau xương ức, đau tức ngực.
Trào ngược mạn tính được xem là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư thực quản. Khuyến cáo an toàn hơn là sau ăn nên đứng hoặc vận động nhẹ 20 đến 30 phút, tránh nằm ngay. Khi dùng điện thoại cũng nên giữ lưng thẳng, đừng để trọng lực “chống lại” dạ dày.
Thứ hai, hút thuốc ngay sau bữa ăn : thời điểm niêm mạc nhạy cảm nhất. Không ít người có thói quen “điếu thuốc sau ăn”. Tuy nhiên, về mặt y học, đây lại là thời điểm dễ tổn thương nhất đối với thực quản.
Nicotine làm giãn cơ vòng thực quản dưới, khiến axit dạ dày dễ trào ngược hơn. Các chất gây ung thư trong khói thuốc trực tiếp kích thích niêm mạc miệng và thực quản. Đáng chú ý, sau khi ăn, niêm mạc đang ở trạng thái tăng tưới máu và hoạt động mạnh, nên càng nhạy cảm với kích thích.
Người hút thuốc sau ăn lâu ngày dễ gặp tình trạng trào ngược nặng hơn, viêm thực quản mạn tính, rối loạn quá trình phục hồi niêm mạc. Khuyến nghị tối thiểu là không hút thuốc trong vòng một giờ sau ăn. Lý tưởng nhất vẫn là bỏ thuốc. Nếu chưa thể bỏ hoàn toàn, việc loại bỏ “điếu thuốc sau bữa ăn” cũng đã là một bước giảm rủi ro đáng kể.
Thứ ba, uống trà đặc, cà phê hoặc rượu ngay sau ăn : tăng gánh nặng cho dạ dày đang mệt. Một tách trà đặc, ly cà phê hay chút rượu “giúp tiêu hóa” là thói quen phổ biến. Tuy nhiên, caffeine và rượu có thể kích thích tiết axit dạ dày. Polyphenol trong trà và cồn trong rượu đều có khả năng kích ứng niêm mạc. Ở người đã có viêm dạ dày hoặc trào ngược, việc uống các loại đồ uống này ngay sau ăn càng dễ gây khó chịu.
Về lâu dài, niêm mạc rơi vào vòng lặp kích thích và tự sửa chữa liên tục, làm tăng nguy cơ biến đổi bất thường. Lựa chọn an toàn hơn là uống nước ấm hoặc canh nhạt sau bữa ăn. Trà và cà phê nên dùng sau ăn 1 đến 2 giờ. Rượu bia càng hạn chế càng tốt. Dạ dày vừa “làm việc” xong, đừng vội giao thêm nhiệm vụ.
Vì sao những thói quen nhỏ này lại được bác sĩ nhắc đi nhắc lại? Trong quá trình hình thành ung thư đường tiêu hóa, cụm từ “kích thích mạn tính kéo dài” xuất hiện rất nhiều. Không phải một lần ăn sai, mà là ngày nào cũng trào ngược, ngày nào cũng kích thích, ngày nào cũng sửa chữa. Khi trạng thái này kéo dài hàng năm, nguy cơ biến đổi tế bào sẽ tăng lên. Nhiều bệnh nhân ung thư thực quản, ung thư dạ dày khi nhìn lại đều cho biết họ đã bị trào ngược, ợ nóng suốt nhiều năm nhưng không để ý.
Danh sách sau ăn thân thiện với dạ dày thực ra không phức tạp. Chỉ cần đi bộ nhẹ 10 đến 30 phút, giữ thân trên thẳng, không hút thuốc, không uống rượu ngay, ưu tiên nước ấm thay cho đồ uống kích thích. Nếu có triệu chứng trào ngược, bữa tối càng nên thanh đạm và không ăn quá muộn. Làm được khoảng 60 đến 70% những điều này đã giúp bạn an toàn hơn đa số.
Viêm dạ dày, trào ngược, thậm chí ung thư thực quản hiếm khi xuất hiện đột ngột. Chúng thường tích lũy từ những lần nằm ngay sau ăn, những điếu thuốc sau bữa tối, những ly đồ uống kích thích lặp lại mỗi ngày. Khác biệt lớn không đến từ thay đổi quá cực đoan, mà từ những lựa chọn nhỏ nhưng bền bỉ. Bắt đầu từ bữa ăn tiếp theo, dành cho dạ dày và thực quản một khoảng “đệm” sau ăn cũng chính là cách giảm rủi ro cho tương lai.
Nguồn và ảnh: QQ
