Mới đây, một vụ tai nạn nghiêm trọng xảy ra trên phố Khâm Thiên (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, TP.Hà Nội), khi tài xế điều khiển ô tô điện 7 chỗ đi lùi va chạm với một phụ nữ trung niên vừa dắt xe máy từ vỉa hè xuống lòng đường, khiến người này tử vong tại chỗ. Vụ việc đang thu hút sự quan tâm của dư luận, bởi đây không phải trường hợp cá biệt ô tô đi lùi gây tai nạn chết người.
Vụ việc qua đó cũng đặt ra những câu hỏi liên quan về an toàn tiềm ẩn khi lùi ô tô; đặc biệt trong những khu vực bãi đỗ xe hay dân cư đông đúc.
Tai nạn do lùi xe: ít nhưng hậu quả nghiêm trọng
So với các vụ tai nạn giao thông phổ biến như va chạm khi lưu thông tốc độ cao hay chuyển hướng sai quy định, tai nạn liên quan đến lùi xe chiếm tỷ lệ không quá cao. Tuy nhiên, nhiều thống kê quốc tế cho thấy đây lại là nhóm tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng so với hình dung ban đầu.
Một nghiên cứu đăng trên Open Transportation Journal, dựa trên dữ liệu tại Pháp, cho thấy các vụ tai nạn giữa người đi bộ và phương tiện khi xe đang lùi chỉ chiếm khoảng 6,5 - 7% trên tổng số tai nạn đường bộ. Trong khi đó, dữ liệu an toàn giao thông từ Worldmetrics cho thấy, ngay cả những khi vực như bãi đỗ xe, khu dân cư cũng chỉ có khoảng 26 - 30% các vụ va chạm xảy ra liên quan phương tiện đang lùi.
Những vụ tai nạn do lùi xe thường gây hậu quả rất nghiêm trọng
ẢNH: CẮT TỪ CLIP
Mặc dù vậy, dữ liệu từ Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) chỉ ra rằng, tại Mỹ mỗi năm có khoảng 263 người tử vong và gần 10.000 người bị thương trong các vụ tai nạn lùi xe. Con số này cho thấy hậu quả rất nghiêm trọng của những tai nạn này đối với nạn nhân, phần lớn là người đi bộ.
Tại Việt Nam, hiện chưa có thống kê chính thức tách riêng tai nạn do lùi xe. Tuy nhiên, thực tế không ít vụ việc nghiêm trọng, có thương vong đều bắt nguồn từ tình huống xe lùi trong ngõ hẹp, bãi đỗ, khu dân cư hoặc trước cổng trường, bệnh viện...
Điểm chung gì ở các vụ tai nạn lùi xe?
Theo nhiều chuyên gia, các vụ tai nạn ô tô khi lùi xe gây hậu quả nặng nề khi phân tích đều có một số nguyên nhân chung đáng lưu ý. Trong đó dễ thấy nhất là hạn chế tầm nhìn phía sau. Dù gương chiếu hậu có được điều chỉnh đúng, vùng khuất phía sau xe (đặc biệt với các dòng SUV, xe bán tải, xe tải) vẫn rất lớn. Trẻ em, người cao tuổi hoặc người ngồi thấp dễ rơi hoàn toàn vào "điểm mù".
Yếu tố thứ hai là tâm lý chủ quan. Lùi xe thường diễn ra ở tốc độ thấp, trong không gian quen thuộc như bãi đỗ, sân nhà, ngõ nhỏ. Chính điều này khiến nhiều tài xế đánh giá thấp mức độ rủi ro, không quan sát đủ lâu, không xuống xe kiểm tra hoặc tin tưởng tuyệt đối vào cảm giác lái.
Bên cạnh tầm nhìn hạn chế, kỹ năng lái hạn chế, tâm lý chủ quan cùng là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tai nạn khi lùi xe ô tô
ẢNH: BÁ HÙNG
Thứ ba là thiếu phản xạ dừng khẩn cấp khi lùi. Trong nhiều tình huống, người lái phát hiện chướng ngại quá muộn, hoặc mất vài giây để xử lý tâm lý trước khi đạp phanh. Với khoảng cách ngắn và không gian hẹp, chỉ một khoảnh khắc chậm trễ cũng đủ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Ngoài ra, đối tượng bị nạn trong các vụ lùi xe thường thuộc nhóm dễ tổn thương: trẻ em, người cao tuổi, người đi bộ. Đây là những người khó tự bảo vệ mình, phản ứng chậm hoặc không lường trước được nguy cơ từ một chiếc xe đang lùi.
Làm gì để hạn chế rủi ro khi lùi xe?
Trước hết, để giảm thiểu nguy cơ tai nạn khi lùi xe, vai trò của người lái vẫn mang tính quyết định. Các chuyên gia khuyến nghị, tài xế cần hình thành thói quen kiểm tra kỹ khu vực phía sau trước khi lùi, đặc biệt khi di chuyển ở khu dân cư, bãi đỗ xe hay không gian hẹp. Việc quan sát không nên chỉ dựa vào gương chiếu hậu, mà cần kết hợp quay đầu trực tiếp, xuống xe kiểm tra khi tầm nhìn bị che khuất hoặc khu vực có trẻ em, người cao tuổi. Khi lùi, tài xế cần giữ tốc độ thật chậm, sẵn sàng đạp phanh ngay khi phát hiện yếu tố bất thường, tránh tâm lý chủ quan với thao tác vốn được xem là "đơn giản".
Từ thực tế nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng xảy ra trong điều kiện lùi xe tốc độ thấp, nhiều ý kiến cũng cho rằng kỹ năng lùi xe cần được nhìn nhận lại trong công tác đào tạo lái xe. Hiện nay, nội dung lùi xe trong chương trình học và sát hạch chủ yếu tập trung vào kỹ thuật điều khiển hình học, với các bài lùi theo vạch kẻ cố định. Cách tiếp cận này giúp người học nắm vững thao tác cơ bản, nhưng lại chưa phản ánh đầy đủ những rủi ro có thể phát sinh trong môi trường giao thông đô thị thực tế.
Nhiều ý kiến đề xuất nên bổ sung các bài thực hành thực tế hơn về những kỹ năng lùi xe khi đào tạo và sát hạch lái xe
ẢNH: BÁ HÙNG
Theo một số chuyên gia, phần đào tạo lùi xe có thể cần bổ sung các kịch bản sát thực tế hơn, như tình huống người đi bộ xuất hiện đột ngột trong vùng khuất tầm nhìn, trẻ em chạy ra phía sau xe, hoặc yêu cầu đánh giá phản xạ dừng khẩn cấp khi lùi trong không gian hẹp…
Song song với yếu tố con người, công nghệ hỗ trợ lùi xe cũng là một "trợ thủ" cần có. Hiện nay, nhiều mẫu xe đang bán tại Việt Nam đã trang bị camera lùi, cảm biến đỗ xe; hoặc tích hợp các tính năng an toàn cao cấp như cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau hay hệ thống phanh tự động khi lùi. Người dùng có thể ưu tiên cân nhắc khi lựa chọn xe hoặc bổ sung các tính năng, trang bị này. Theo các nghiên cứu của Viện Bảo hiểm An toàn Đường bộ Hoa Kỳ (IIHS), những phương tiện được trang bị đồng thời camera lùi, cảm biến phía sau và phanh tự động khi lùi có thể giảm tới khoảng 78% nguy cơ va chạm liên quan thao tác lùi so với xe không có các công nghệ này.
