Chiều 21 tháng chạp, PV Báo Thanh Niên tìm về "xóm hành tỏi" ở bên kia cầu Lò Gốm, cuối đường Nguyễn Văn Luông (quận 6, TP.HCM cũ) để ghi nhận cuộc sống mưu sinh của người dân nơi đây những ngày tết cận kề.
Chẳng ai nhớ xóm này hình thành từ bao giờ. Chỉ biết rằng hàng chục năm qua, nơi đây là điểm dừng chân của nhiều lao động từ miền Tây, chủ yếu đến từ Đồng Tháp. Mang theo giấc mơ đổi đời, họ gắn chặt cuộc sống với nghề bóc vỏ hành tỏi thuê.
Những căn trọ cũ được lợp bằng tôn san sát nhau, đa phần đã đóng cửa cài then, chỉ còn lác đác vài hộ còn mở cửa. Hỏi ra mới biết, hàng xóm xung quanh đã chuẩn bị dọn dẹp về quê, còn vài hộ gia đình "ráng tới 25 tháng chạp kiếm thêm ít đồng mua bánh chưng, bánh tét".
Đa số những hộ dân xóm này đều mưu sinh bằng nghề bán kem dạo và bóc vỏ hành tỏi
ẢNH: HÀ THƯƠNG - UYỂN NHI
Xóm mưu sinh cay mắt giữa lòng TP.HCM
Ở đây, chúng tôi gặp bà Bích Tuyền (47 tuổi, quê Đồng Tháp) vẫn cặm cụi bên rổ hành tím. 10 năm trước, vì quê nghèo bữa đói bữa no, bà Tuyền lên TP.HCM rồi thuê một phòng trọ khoảng 15 m2, kín mít, không cửa sổ để "hành nghề" bóc vỏ hành.
"Hồi đó ai vô nhà tui mà không quen là không chịu nổi đâu, mùi hành tỏi hăng nồng lên tận óc, đêm nằm nhắm mắt lại vẫn thấy xè xè", bà Tuyền nhớ như in.
Bà Tuyền phải lắp thêm gác lửng để nhường không gian phía dưới chứa những bao hành tỏi chất chồng; mùi hăng nồng bao phủ khắp căn trọ chưa đầy 20 m2
ẢNH: HÀ THƯƠNG - UYỂN NHI
2 năm gần đây, bà "bấm bụng" chuyển sang căn trọ mới có hiên ngồi rộng gần 20 m2, giá 3 triệu đồng/tháng. Vì không gian chật hẹp, bà Tuyền phải lắp thêm gác lửng để làm chỗ ngủ, còn phía dưới nhường chỗ cho những bao hành tỏi chất chồng.
Bà Tuyền bảo ở xóm này, nhà nào cũng na ná nhau: chồng bán kem dạo, vợ nhặt hành tỏi thuê. Ban đêm, 2 vợ chồng nấu kem; ban ngày, chồng rong ruổi khắp phố, vợ ở nhà bóc hành.
Mỗi kg hành bóc sạch vỏ, bà được trả 4.000 đồng. Để có được 100.000 đồng trang trải tiền điện nước và chi phí đắt đỏ, bà phải ngồi liên tục 20 tiếng đồng hồ.
Nói tới con, mắt bà Tuyền rưng rưng vì 2 đứa con đều nghỉ học sớm vì nghèo. Đứa út mới 16 tuổi đã đi làm công nhân để phụ gia đình. "Ai cũng muốn cho con học hết, mà mình không lo nổi… mình khổ quá", bà nghẹn lời.
Tết này, bà về quê sớm để lo hương khói cho cha mẹ vừa mất. Ước mong cho năm mới, bà Tuyền cười hiền: "Có sức khỏe để còn làm, có tiền nuôi con là mừng rồi".
"Thâm niên" 30 năm trong nghề, bà Phô vẫn miệt mài bên rổ hành với hy vọng chắt chiu thêm ít tiền tàu xe về quê đón tết vào ngày 25 tháng chạp
ẢNH: HÀ THƯƠNG - UYỂN NHI
Chắt chiu kiếm tiền mua vé xe về quê đón tết
Cách đó không xa, bà Phan Thị Ti Phô (41 tuổi) với thâm niên 30 năm trong nghề cũng đang tất bật cho những đơn hàng cuối năm.
Bà Phô chia sẻ, ngày nào làm khá thì kiếm được 100.000 đồng. Nhắc đến con trai, bà nghẹn ngào nói con nghỉ học từ lớp 6, hiện đang làm tượng Thần Tài ở lò thủ công vì muốn phụ cha mẹ.
Năm nay, bà dự định 25 tháng chạp sẽ về quê thăm gia đình. "Tầm này mọi người về quê hết rồi, mình ráng tới 25 kiếm thêm chi phí xe cộ về quê, chứ cũng nôn nao lắm", bà tâm sự.
Cuộc sống vất vả, không có thời gian nghỉ ngơi là thế, nhưng khi hỏi về việc quay về quê ở hẳn, bà lắc đầu: "Giờ về quê thì lấy đâu ra tiền mà phụ con, mình ở trên này ít ra còn có việc để kiếm ra tiền. Chừng nào mình già rồi, không làm được phụ con cái nữa mới về quê, mình còn sức là còn làm".
Với giá công 4.000 đồng/kg, người lao động tại đây phải làm việc liên tục 15 - 20 tiếng/ngày để có đủ tiền trang trải cuộc sống
ẢNH: HÀ THƯƠNG - UYỂN NHI
Vì sao "xóm hành tỏi" thưa dần người bám trụ?
Rời dãy trọ nhỏ, chúng tôi men theo con hẻm hẹp dẫn ra đường Võ Văn Kiệt. Bên hiên nhà thấp, bà Nguyễn Thị Lan (58 tuổi, quê Tây Ninh) có "thâm niên" hơn 3 thập kỷ làm nghề bốc hành tỏi thuê.
Nhắc về thời kỳ đông vui nhất của xóm, bà Lan hoài niệm: "Ngày trước xóm đông đúc lắm, nhà nào cũng để một bao hành, một bao tỏi trước cửa ngồi nhặt, vừa làm vừa í ới trò chuyện, vui lắm".
Lý giải về việc nhiều người bỏ nghề, bà Lan trầm lại: "Năm 2000, khi có dự án giải tỏa phục vụ xây dựng đại lộ Đông Tây, bà con bắt đầu di dời dần, đến năm 2004 thì gần như đi hết. Ngoài ra, nhiều người lên đây thuê trọ làm nghề này nhưng thu nhập không đủ sống. Mỗi ngày làm chăm lắm cũng chỉ được vài chục đến khoảng 100.000 đồng, nên không trụ nổi, phải đổi nghề khác".
Bà Lan rạng rỡ chia sẻ về thành quả lớn nhất đời mình: 2 người con đều tốt nghiệp đại học nhờ những rổ hành tỏi "nuôi chữ" suốt 3 thập kỷ
ẢNH: HÀ THƯƠNG - UYỂN NHI
Theo người dân, nguyên nhân khiến nhiều người bỏ nghề bóc hành tỏi thuê ở TP.HCM là thu nhập quá thấp, chi phí sinh hoạt tăng cao và sức khỏe suy giảm sau nhiều năm lao động. Mỗi ngày làm việc kéo dài 15 - 20 tiếng cũng chỉ đủ trang trải tiền trọ và sinh hoạt tối thiểu.
Bà Lan nói rất nhiều năm rồi không về quê đón tết. Hỏi lý do, bà nghẹn ngào nói cha mẹ mất sớm, nên bà chọn TP.HCM làm quê hương thứ 2.
"Tết đến, tôi cũng không sắm sửa gì nhiều, chỉ có ít quà con trai mang về, tôi để dành trưng tết cho ấm cúng nhà cửa", bà tâm sự.
Con hẻm nhỏ cuối đường Nguyễn Văn Luông, nơi được mệnh danh là "xóm hành tỏi" giữa lòng TP.HCM, những ngày cận tết 2026 trở nên vắng lặng hơn mọi năm
ẢNH: HÀ THƯƠNG - UYỂN NHI
Nhìn vào những rổ hành tỏi đang dần đầy lên, bà Lan nói cũng nhờ mấy rổ hành, tỏi này mà bà mới nuôi được con cái thành tài. Bà Lan cười rạng rỡ, tự hào khoe với chúng tôi rằng, hơn 30 năm bươn chải ở TP.HCM đã nuôi được 2 người con lớn khôn, đều đã tốt nghiệp đại học. Riêng đứa con út vừa tốt nghiệp Học viện Cán bộ TP.HCM.
"Không có công việc này, tôi cũng không biết phải xoay xở ra sao để các con có được ngày hôm nay" bà Lan trải lòng.
Dãy trọ lụm xụp, lợp tôn ở "xóm hành tỏi" ở TP.HCM, ảnh chụp tháng 1.2024
ẢNH: CAO AN BIÊN
TP.HCM những ngày giáp tết, người dân ở "xóm hành tỏi" vẫn lặng lẽ mưu sinh với mùi cay nồng quen thuộc.
Dù xóm đã thưa dần người bám trụ, những ai còn ở lại vẫn kiên trì với công việc gắn bó nhiều năm, mong chắt chiu thêm vài ngày lao động trước khi trở về quê sum họp.
