Rất nhiều cha mẹ tin rằng chỉ cần yêu thương con là đủ. Nhưng trên thực tế, yêu thương sai cách có thể trở thành áp lực, thậm chí là rào cản lớn nhất trong quá trình trưởng thành của trẻ.
Giáo dục gia đình thành công không nằm ở việc con đạt bao nhiêu thành tích mà ở chỗ đứa trẻ có cảm giác an toàn, có hi vọng, có giới hạn, có khả năng tự đứng vững trong cuộc sống hay không.
Dưới đây là 10 nguyên tắc nền tảng được nhiều chuyên gia giáo dục nhấn mạnh, tưởng chừng rất "cũ" nhưng lại là thứ mà không ít gia đình đang làm chưa tới.
1. Quy luật về cảm giác thuộc về
Trẻ cần lớn lên trong một gia đình mang lại cảm giác an toàn và gắn kết.
Nghe thì hiển nhiên, nhưng không phải gia đình nào cũng thực sự cho trẻ cảm giác "mình thuộc về nơi này". Sự nuông chiều quá mức, buông thả, hoặc ngược lại là căng thẳng, cãi vã kéo dài giữa người lớn đều khiến trẻ mất phương hướng.
Trong những gia đình không trọn vẹn hoặc thường xuyên biến động, cha mẹ càng cần chú trọng trấn an và dẫn dắt con, thay vì mặc kệ, bù đắp sai cách hay trút giận lên trẻ. Cảm giác được yêu thương đúng mực chính là nền móng đầu tiên của nhân cách.
Ảnh minh họa: Pinterest
2. Quy luật về hi vọng
Hãy luôn để trẻ nhìn thấy hi vọng, thay vì chỉ thấy áp lực.
Cha mẹ nào cũng kỳ vọng ở con, nhưng không phải ai cũng biết cách biến kỳ vọng thành động lực. Một đứa trẻ cần được nghe rằng: "Con làm tốt rồi", "Con đang tiến bộ", ngay cả khi kết quả chưa hoàn hảo.
Việc chỉ chăm chăm so sánh, tìm lỗi, đặt tiêu chuẩn quá cao sẽ khiến trẻ dần mất niềm tin vào chính mình. Hi vọng bị bào mòn, thay vào đó là chán nản và sợ thất bại.
3. Quy luật về trách nhiệm nuôi dạy
Trước khi con trưởng thành, cha mẹ không thể "thoái thác vai trò".
"Cứ giao hết cho thầy cô", "Tôi bận quá không có thời gian"..., đó đều là những biểu hiện của việc né tránh trách nhiệm. Trong hành trình lớn lên của con, không ai có thể thay thế vai trò của cha mẹ.
Tuy nhiên, quản lý không đồng nghĩa với kiểm soát. Việc dạy dỗ cần dựa trên sự tôn trọng, thấu hiểu, chứ không phải mệnh lệnh hay bạo lực tinh thần.
4. Quy luật về lắng nghe
Muốn con nói thật, người lớn phải biết lắng nghe trước.
Khi trẻ được tôn trọng ý kiến, được quyền nói ra suy nghĩ của mình, trẻ mới sẵn sàng chia sẻ. Ngược lại, nếu tiếng nói của trẻ liên tục bị phớt lờ hoặc bác bỏ, trẻ sẽ học cách im lặng, giấu cảm xúc.
Những quyết định liên quan trực tiếp đến trẻ như chuyển trường, học thêm, thi cử, hoạt động ngoại khóa..., đều cần được trao đổi trước, dù quyền quyết định cuối cùng vẫn ở người lớn.
5. Quy luật về làm gương
Giáo dục hiệu quả nhất luôn bắt đầu từ hành vi của cha mẹ.
Trẻ học nhiều nhất không phải từ lời dạy, mà từ những gì chúng nhìn thấy mỗi ngày. Cách cha mẹ cư xử, giải quyết mâu thuẫn, đối diện với áp lực… đều âm thầm trở thành "bài học sống" cho con.
Ngoài gia đình, môi trường xã hội, bạn bè, thần tượng của trẻ cũng cần được cha mẹ quan tâm và định hướng.
6. Quy luật tôn trọng khác biệt
Hãy cố gắng hiểu thế giới trong mắt trẻ.
Suy nghĩ của trẻ em không giống người lớn và điều đó không sai. Những tưởng tượng "ngớ ngẩn" đôi khi lại chính là mầm mống của sáng tạo và tò mò.
Cha mẹ nên khuyến khích trẻ nói ra suy nghĩ, đồng thời kiên nhẫn giải thích khi cần điều chỉnh, thay vì chế giễu, cắt ngang hoặc phủ nhận cảm xúc của con.
Ảnh minh họa: Pinterest
7. Quy luật hạn chế trừng phạt
Trừng phạt chỉ có ý nghĩa khi trẻ hiểu và chấp nhận.
Đòn roi hay trừng phạt mù quáng không giúp trẻ tốt hơn, mà chỉ dạy trẻ sợ hãi hoặc chống đối. Nếu cần áp dụng hình phạt, điều quan trọng là trẻ phải hiểu mình sai ở đâu và vì sao phải chịu hậu quả.
Không nên biến những việc tích cực như học tập, rèn luyện thành hình phạt, vì điều đó dễ tạo ác cảm lâu dài.
8. Quy luật về hậu quả hành vi
Trẻ cần hiểu rằng mỗi lựa chọn đều có hệ quả.
Thay vì ngăn cấm hoặc mắng mỏ ngay lập tức, người lớn nên giúp trẻ phân tích hậu quả của hành động điều gì sẽ xảy ra nếu làm, và nếu không làm thì sao.
Khi hiểu rõ hệ quả, trẻ mới thực sự học được cách chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.
9. Quy luật về ranh giới đạo đức - pháp luật
Trẻ cần sớm biết đâu là giới hạn không được vượt qua.
Nhận thức về đúng - sai, hợp pháp - trái luật không tự nhiên mà có. Cha mẹ cần làm gương và lồng ghép giáo dục đạo đức, pháp luật vào những tình huống đời sống thường ngày để trẻ hình thành "vạch đỏ" trong suy nghĩ.
10. Quy luật về tính độc lập
Yêu con không có nghĩa là làm thay con mọi thứ.
Can thiệp quá sâu dễ khiến trẻ mất khả năng tự quyết. Trẻ cần được trao quyền phù hợp với độ tuổi: tự lựa chọn, tự chịu trách nhiệm, tự sửa sai.
Khi con lớn dần, cha mẹ nên lùi lại đúng lúc, tuy vẫn quan sát, vẫn hỗ trợ, nhưng không kiểm soát từng chi tiết nhỏ.
Kết
Không có gia đình nào hoàn hảo và cũng không có công thức nuôi dạy con áp dụng cho mọi nhà. Nhưng nếu cha mẹ hiểu và tôn trọng những "luật nền" này, con trẻ sẽ có nhiều cơ hội lớn lên trong sự an toàn, tự tin và lành mạnh hơn.
Giáo dục gia đình không phải là kiểm soát một đứa trẻ, mà là đồng hành để con trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.
