Báo The Hill đưa tin, sự kết hợp giữa áp lực chính trị trong nước, chi phí tăng cao và mối quan hệ ngày một căng thẳng với Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khiến chính quyền của Thủ tướng Canada Mark Carney phải tìm kiếm các nguồn cung ứng thiết bị quân sự khác thay Mỹ.
Vincent Rigby, người từng làm cố vấn an ninh quốc gia và tình báo cho chính quyền cựu Thủ tướng Canada Justin Trudeau, nhận định những tuyên bố leo thang của Washington thời gian qua đã buộc nhiều nhà hoạch định chính sách của Ottawa phải xem xét lại mối quan hệ quốc phòng giữa hai bên.
“Chúng tôi cùng với Mỹ đang bảo vệ khu vực Bắc Mỹ một cách chặt chẽ. Tôi nghĩ rằng lợi ích quốc gia của hai nước về khía cạnh đó sẽ luôn cùng hướng về một điểm. Nhưng nhiều lời nói và hành động thực tế của Washington đang đặt Canada vào vị thế khó xử. Một trong những điều chúng tôi ngày càng cân nhắc nhiều hơn là Ottawa nên mua ít hàng của Mỹ cũng như đa dạng hóa các mối quan hệ quốc phòng như mua nhiều khí tài từ châu Âu, từ khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, từ các quốc gia như Hàn Quốc”, ông Rigby nói.
Chính phủ Canada hồi năm 2022 đạt được thỏa thuận mua 88 tiêm kích F-35 của Mỹ. Tuy nhiên, thương vụ trên đã gặp nhiều trở ngại khi thời gian giao hàng bị trì hoãn và chi phí tăng lên 27,7 tỷ USD, tức tăng thêm gần 50% so với chi phí dự kiến ban đầu.
Do căng thẳng thương mại leo thang giữa Ottawa và Washington kể từ khi Tổng thống Mỹ Trump trở lại nắm quyền, Thủ tướng Canada Carney buộc phải xem xét lại thỏa thuận quân sự trên vào tháng 3 năm ngoái và quá trình này đến nay vẫn tiếp tục.
Mâu thuẫn giữa hai nước về thương vụ F-35 ngày càng trầm trọng hơn khi Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra vào tháng trước cảnh báo, nếu Canada không mua máy bay F-35 do tập đoàn Lockheed Martin sản xuất, Mỹ sẽ phải “tự khỏa lấp những khoảng trống” về mặt an ninh, đồng nghĩa Washington sẽ tăng tần suất máy bay chiến đấu tuần tra bên trong không phận của quốc gia láng giềng.
Trong một thông cáo sau đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phải làm rõ tuyên bố trên của Đại sứ Hoekstra. “Nếu Canada quyết định giảm sự đầu tư vào tiêm kích F-35 thì điều này sẽ tạo khoảng trống đáng kể trong cấu trúc quốc phòng ở khu vực Bắc Mỹ”, phía Mỹ giải thích.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các quan chức Canada, tuyên bố của Đại sứ Hoekstra đã gây ra hoang mang và lo ngại về sự ổn định trong quan hệ đối tác quốc phòng giữa hai nước.
Theo The Hill, chính quyền Carney được cho đang xem xét đặt mua tiêm kích JAS 39 Gripen của Thụy Điển, mẫu máy bay chiến đấu thế hệ thứ 4 để nâng cấp phi đội của Canada cũng như thay thế dàn chiến cơ F/A-18 Hornet. Tuy nhiên, nhiều cựu chỉ huy quân sự Canada đang kêu gọi chính quyền Ottawa hãy tiếp tục sử dụng mẫu chiến cơ của tập đoàn Lockheed Martin.
