Tôi không có thưởng Tết. Và thật ra, tôi đang hơi hoang mang.
Không phải kiểu hoang mang triết lý cao siêu gì đâu. Chỉ là một buổi tối rất bình thường, tôi mở app ngân hàng, nhìn số dư, rồi tự hỏi: "Ủa vậy Tết này tính sao ta?"
Tôi làm nhân viên trong một startup được quảng bá là "mỗi nhân viên như là người trong gia đình". Nghe chữ "startup" thì tưởng năng động, linh hoạt, tương lai rộng mở. Còn chữ "gia đình" thì nghe ấm áp. Nhưng đứng ở vị trí nhân viên như tôi, nhiều lúc hai chữ đó cộng lại thành một thứ khá mệt. Mệt vì ranh giới giữa công việc và tình cảm lúc nào cũng mờ. Làm nhiều thì được khen là có tinh thần. Không làm được thì bị nhắc kiểu rất nhẹ, nhưng đủ để thấy mình sai.
Cả năm nay tôi chạy deadline như chạy nợ. Sáng mở mắt là check việc, tối tắt máy khi đầu óc đã đặc quánh. Có hôm tôi tự hỏi không biết mình đang làm full-time hay đang sống nhờ wifi công ty. Nhưng tôi vẫn nghĩ: thôi, ráng đi, cuối năm cũng có thưởng Tết, ít nhiều gì cũng là một cục tiền để thở.
Rồi tới buổi họp cuối năm. Sếp nói công ty không có doanh số nên không có thưởng. Nói xong là chuyển sang kế hoạch năm sau. Không khí rất bình thường, rất hợp lý. Chỉ có tôi ngồi đó, trong đầu tự động hiện ra một danh sách: tiền xe về quê, quà cho ba mẹ, lì xì cho mấy đứa nhỏ. Tất cả đều chưa kịp mua, mà tiền thì đã biết là không tăng thêm đồng nào.
Tôi không giận. Tôi cũng không dám giận. Vì sếp đâu có nói gì sai. Công ty không có doanh thu thì lấy đâu ra thưởng. Nhưng mà buồn thì có. Buồn kiểu thấy mình cố gắng suốt năm, tới lúc tổng kết lại thì phần mình nhận được là… hiểu và thông cảm.
Thưởng Tết với nhiều người có thể không quan trọng. Nhưng với nhân viên như tôi, nó là thứ giúp Tết đỡ căng. Không cần nhiều, chỉ cần đủ để về nhà không phải giải thích quá nhiều, không phải né câu hỏi "năm nay làm ăn sao rồi con".
Mấy hôm nay tôi bắt đầu nghĩ nhiều hơn. Không phải nghĩ kiểu bùng nổ nghỉ việc liền, mà là nghĩ rất thực tế: nếu năm nay không có thưởng vì không có doanh số, vậy năm sau thì sao? Nếu tôi vẫn làm cường độ này, vẫn gánh deadline này, nhưng mọi rủi ro kinh doanh cuối cùng vẫn đổ về phía nhân viên, thì tôi có nên tiếp tục không?
Startup hay nói chuyện đồng hành. Nhưng đồng hành tới mức nào thì là đủ? Tôi không có cổ phần để chờ tương lai. Tôi cũng không có quỹ dự phòng để coi đây là một cuộc thử nghiệm. Tôi sống bằng lương hàng tháng, và Tết là một mốc rất thật để thấy mình đang ổn hay đang chật vật.
Điều làm tôi chùn lại không phải là không có thưởng, mà là cảm giác mọi thứ đang rất mơ hồ. Không có một cam kết rõ ràng rằng năm sau sẽ khác. Không có một phương án nào cho nhân viên ngoài việc "cố gắng thêm". Mà cố gắng thêm thì tôi đã làm cả năm rồi.
Giờ tôi vẫn đi làm. Vẫn trả deadline. Nhưng trong đầu bắt đầu xuất hiện một tab mới, kiểu như khi mở trình duyệt quá nhiều: "Có nên tiếp tục làm ở đây không?".
