"Thật sốc khi Anh, đồng minh NATO 'xuất sắc' của chúng ta, đang lên kế hoạch trao trả đảo Diego Garcia, nơi đặt một căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ, cho Mauritius. Họ làm vậy chẳng vì lý do gì", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên Truth Social ngày 19/1.
Diego Garcia là thực thể thuộc Quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương. Đảo Diego Garcia có diện tích 30 km2, là nơi đặt căn cứ không quân chiến lược của Mỹ và Anh trong khu vực.
Diego Garcia, hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Chagos và là nơi đặt căn cứ không quân chiến lược của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương. Ảnh: Reuters
Theo ông Trump, không nghi ngờ gì về việc "Trung Quốc và Nga đã chú ý đến hành động này" của Anh.
"Việc Anh nhượng lại vùng đất cực kỳ quan trọng này là hành động vô cùng ngu ngốc và đó lại là một ví dụ nữa trong danh sách rất dài các lý do về an ninh quốc gia cho thấy vì sao Mỹ phải kiểm soát Greenland", Tổng thống Mỹ nêu thêm.
Bài đăng đánh dấu sự thay đổi lớn trong lập trường của ông Trump, người từng bày tỏ ủng hộ Anh trao trả Quần đảo Chagos cho Mauritius.
Quần đảo này nằm trong Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh, gồm khoảng 60 hòn đảo, cách Ấn Độ hơn 2.400 km về phía nam. Anh vẫn duy trì quyền kiểm soát Chagos sau khi Mauritius giành độc lập vào những năm 1960.
Năm 2019, Tòa Công lý Quốc tế khuyến nghị Anh nên trao trả quần đảo này cho Mauritius, sau nhiều thập kỷ tranh chấp pháp lý. Tháng 5/2025, Anh và Mauritius đạt thỏa thuận chuyển giao chủ quyền Quần đảo Chagos cho Mauritius, đồng thời Anh vẫn kiểm soát căn cứ không quân ở Diego Garcia theo hợp đồng thuê dài hạn.
Ông Trump ban đầu bày tỏ hoài nghi về kế hoạch trao trả quần đảo, nhưng sau cuộc gặp với Thủ tướng Anh Keir Starmer ở Nhà Trắng hồi tháng 2/2025, ông đã bật đèn xanh cho thỏa thuận này.
"Tôi cảm thấy thỏa thuận đó sẽ phát huy hiệu quả rất tốt", Tổng thống Mỹ nói khi đó. "Mỹ sẽ ủng hộ Anh trong vấn đề này".
Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ lúc đó cũng ra tuyên bố hoan nghênh thỏa thuận "lịch sử" giữa Anh với Mauritius và ca ngợi những nỗ lực nhằm đảm bảo hoạt động lâu dài của căn cứ quân sự chung tại đảo Diego Garcia.
Khi được hỏi về lời chỉ trích của ông Trump với thỏa thuận Chagos, Darren Jones, trợ lý của Thủ tướng Anh Starmer, trả lời: "Chúng tôi đã hoàn tất thỏa thuận với chính phủ Mauritius. Chúng tôi đã hoàn tất quy trình lập pháp, thống nhất các điều khoản của hiệp ước, và văn bản này đã được ký kết".
Vị trí Quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương. Đồ họa: Britannica
Thủ tướng Starmer đã xây dựng được mối quan hệ khá bền chặt với ông Trump, trở thành lãnh đạo đầu tiên đạt được thỏa thuận giảm một số mức thuế quan với Mỹ. Tuy nhiên, mối quan hệ này đã bị lung lay những ngày gần đây do bất đồng về cách tiếp cận của ông Trump đối với Greenland.
Ông Trump từng nói sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc và Nga khiến Greenland trở nên vô cùng quan trọng đối với lợi ích an ninh của Mỹ. Ông đe dọa sẽ giành quyền kiểm soát Greenland "bằng cách này hay cách khác", bất chấp sự phản đối của nhiều nước châu Âu.
(Theo AFP, Reuters)
