TP.HCM hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80: Biến văn hóa thành sức mạnh mềm

ẢNH: B.Q.H

* Thưa ông Trần Thế Thuận, ông có thể chia sẻ bối cảnh ra đời và ý nghĩa lịch sử của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

- Giám đốc Sở VH-TT TP.HCM Trần Thế Thuận: Nghị quyết số 80-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến đổi sâu sắc, đặt ra những yêu cầu mới, cấp thiết đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ đã mở ra những cơ hội to lớn cho giao lưu, tiếp biến và sáng tạo văn hóa giữa các quốc gia, dân tộc. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại, nguy cơ lai căng, phai nhạt bản sắc dân tộc, cùng với những thách thức ngày càng rõ nét về an ninh văn hóa, đặc biệt là trên không gian mạng.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã xác định văn hóa là sức mạnh mềm, là yếu tố then chốt tạo nên năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia trong thời đại toàn cầu hóa. Ở trong nước, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy phát triển văn hóa vẫn chưa tương xứng với phát triển kinh tế; còn tồn tại những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, chủ nghĩa thực dụng, thiếu lý tưởng ở một bộ phận xã hội; công nghiệp văn hóa phát triển chưa tương xứng với tiềm năng; hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở còn thiếu và chưa đồng bộ. Những vấn đề đó đặt ra yêu cầu khách quan phải có một chiến lược mới, toàn diện và mang tính đột phá về phát triển văn hóa.

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Để hiện thực hóa khát vọng đó, không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế thuần túy, mà phải khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực con người và sức mạnh văn hóa dân tộc. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn ấy, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW nhằm tạo chuyển biến căn bản trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam.

Về ý nghĩa lịch sử, Nghị quyết số 80-NQ/TW đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa, bổ sung và hoàn thiện cơ sở lý luận, chính trị và pháp lý cho phát triển văn hóa trong thời kỳ mới. Lần đầu tiên, văn hóa được xác định một cách toàn diện là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển bền vững, được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển quốc gia. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy coi văn hóa là lĩnh vực hỗ trợ sang coi văn hóa là trụ cột, là sức mạnh nội sinh của phát triển.

Nghị quyết đồng thời có ý nghĩa định hướng sâu sắc đối với nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Trọng tâm của phát triển văn hóa là phát triển con người toàn diện về nhân cách, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và trách nhiệm xã hội; đưa giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống thấm sâu vào gia đình, nhà trường và xã hội, góp phần hình thành thế hệ công dân có bản lĩnh, sáng tạo, giàu lòng yêu nước và khát vọng cống hiến.

Một điểm đột phá quan trọng của Nghị quyết là mở ra hướng phát triển mạnh mẽ cho công nghiệp văn hóa. Văn hóa không chỉ mang giá trị tinh thần mà còn được xác định là ngành kinh tế quan trọng, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, du lịch văn hóa, truyền thông số. Đây là sự chuyển biến căn bản từ tư duy "bao cấp cho văn hóa" sang tư duy "đầu tư cho văn hóa để tạo ra của cải và sức mạnh quốc gia".

Nghị quyết cũng khẳng định rõ nhiệm vụ bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế; bảo vệ và lan tỏa các giá trị truyền thống tốt đẹp, di sản văn hóa, tiếng Việt, phong tục tập quán, đồng thời chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu bản sắc dân tộc, nâng cao sức mạnh mềm và hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Bên cạnh đó, văn hóa được xác định là "hệ miễn dịch" của xã hội, góp phần phòng ngừa các biểu hiện lệch chuẩn, tin giả, bạo lực trên không gian mạng; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bồi đắp niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ.

Có thể khẳng định, Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời là tất yếu khách quan của tiến trình phát triển đất nước trong thời đại mới. Đây là văn kiện mang tầm vóc chiến lược và giá trị lịch sử sâu sắc, thể hiện khát vọng chấn hưng văn hóa, xây dựng con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, qua đó biến văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Định hình bản sắc và vị thế mới của thành phố trong kỷ nguyên phát triển bền vững

* Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị mới ra đời có điểm kế thừa và phát triển gì so với Đề cương văn hóa 1943 và các Hội nghị văn hóa thời gian qua?

- Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh đất nước bước vào đất nước bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Đây là văn kiện có tầm vóc chiến lược, vừa kế thừa những giá trị cốt lõi của các văn kiện lịch sử, vừa có những bước phát triển đột phá để phù hợp với thời đại mới.

Nội dung Nghị quyết khẳng định quan điểm xuyên suốt: Phát triển văn hóa và con người là nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện, từ đời sống thực đến không gian số...

Nghị quyết 80 không chỉ là sự tiếp nối lý luận của Đảng về văn hóa mà còn là một "bản thiết kế thi công" cụ thể với các con số, cơ chế tài chính và luật định rõ ràng nhằm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh của quốc gia.

ẢNH: HIFF

* Ông có thể chia sẻ về những đột phá của ngành văn hóa TP.HCM để thực hiện thắng lợi Nghị quyết 80-NQ/TW?

- Trong quá trình triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngành VH-TT TP.HCM đứng trước cả thời cơ lớn và yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Ở một góc độ nhất định có thể thấy, thành phố đã chủ động sớm trong việc chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển văn hóa, coi văn hóa không chỉ là lĩnh vực sự nghiệp mà là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng của đô thị đặc biệt.

Những năm qua, thành phố tập trung tháo gỡ các "điểm nghẽn", từng bước đầu tư xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao hiện đại, tạo nền tảng hạ tầng cho sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của người dân. Việc đầu tư Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ với quy mô lớn, đáp ứng các loại hình nghệ thuật đương đại; khởi công Khu liên hợp Thể thao phức hợp Rạch Chiếc không chỉ phục vụ thể thao thành tích cao mà còn mở ra không gian tổ chức các sự kiện văn hóa tầm khu vực, cho thấy tầm nhìn dài hạn trong việc gắn văn hóa với phát triển đô thị.

Song song với đầu tư hạ tầng, thành phố chú trọng kiến tạo các sự kiện mang thương hiệu quốc tế như: Liên hoan phim Quốc tế TP.HCM, Lễ hội Âm nhạc quốc tế Hò Zô, Liên hoan Võ thuật quốc tế TP.HCM… Qua đó từng bước hình thành thị trường công nghiệp văn hóa, thu hút nghệ sĩ, nhà sản xuất, doanh nghiệp sáng tạo trong và ngoài nước, đưa văn hóa trở thành một ngành kinh tế thực thụ, chứ không chỉ dừng lại ở các hoạt động phong trào.

Cách tiếp cận này thể hiện rõ quan điểm mới: phát triển văn hóa phải gắn chặt với kinh tế sáng tạo, du lịch, dịch vụ và chuyển đổi số; đồng thời tạo ra không gian mở để cộng đồng được tham gia sáng tạo, thụ hưởng và đối thoại văn hóa. Bên cạnh đầu tư "phần cứng", thành phố đặc biệt chú trọng "phần mềm" - xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, bảo tồn và phát huy di sản vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn, phát triển các trung tâm văn hóa cộng đồng; đẩy mạnh xây dựng thư viện số, bảo tàng số nhằm rút ngắn khoảng cách tiếp cận văn hóa giữa các khu vực. Nguồn lực ngân sách dành cho văn hóa hằng năm được duy trì ở mức 2–3% tổng chi ngân sách thành phố. Những nỗ lực đó đã góp phần đưa TP.HCM trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO, diện mạo văn hóa đô thị có nhiều chuyển biến tích cực.

Từ những bước đi cụ thể đó có thể khẳng định, TP.HCM đã và đang hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80 bằng một chiến lược tổng thể: biến văn hóa thành sức mạnh mềm của đô thị sáng tạo, trung tâm giao lưu văn hóa của khu vực Đông Nam Á, góp phần định hình bản sắc và vị thế mới của thành phố trong kỷ nguyên phát triển bền vững. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao để các thiết chế văn hóa mới không chỉ là công trình vật chất, mà thực sự được vận hành hiệu quả, gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái sáng tạo gồm doanh nghiệp, trường đại học, đội ngũ văn nghệ sĩ và cộng đồng cư dân.

Trên cơ sở quan điểm và mục tiêu chiến lược của Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngành văn hóa và thể thao TP.HCM xác định rõ trách nhiệm chủ động triển khai các nhóm nhiệm vụ và đột phá trọng tâm sau:

Thứ nhất, đột phá về thể chế và tư duy phát triển. Văn hóa phải trở thành một trụ cột trong quy hoạch phát triển thành phố đến năm 2030, tầm nhìn 2050; chuyển mạnh từ cách tiếp cận "quản lý hoạt động văn hóa" sang "kiến tạo thị trường văn hóa".

Thứ hai, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa mang bản sắc đặc trưng của thành phố.

Thứ ba, đẩy mạnh khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, gắn với xây dựng đô thị thông minh.

Thứ tư, đột phá về nguồn nhân lực và cơ chế tài chính cho sáng tạo.

Thứ năm, giữ gìn và làm sống dậy các giá trị di sản gắn với sinh kế cộng đồng, để di sản thực sự "sống" trong đời sống đương đại.

Với những đột phá đồng bộ đó, văn hóa sẽ từng bước chuyển từ lĩnh vực chủ yếu tiêu dùng ngân sách sang động cơ tăng trưởng mới, nâng cao chất lượng sống của người dân, củng cố bản sắc và sức hấp dẫn của đô thị. TP.HCM không chỉ giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, mà còn khẳng định vị thế là trung tâm sáng tạo và giao lưu văn hóa của khu vực, hiện thực hóa trọn vẹn tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

* Xin cảm ơn ông đã chia sẻ!