Mới đây, tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng thư ký VASEP cho biết, kết thúc năm 2025, xuất khẩu bột cá của Việt Nam đạt khoảng 300 triệu USD.
"Kết quả này mới chỉ tính riêng xuất khẩu, trong khi chưa tính dùng trong nội địa. Bột cá có tiềm năng và giá trị xuất khẩu rất lớn, trong khi đó, Việt Nam có nhiều lợi thế để sản xuất mặt hàng này", ông Nam khẳng định.
Hiện, bột cá chủ yếu dùng làm thức ăn chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản và thú cưng, vì nó là nguồn protein, axit amin và chất béo dồi dào, giúp vật nuôi lớn nhanh, khỏe mạnh và tăng năng suất. Ngoài ra, bột cá còn được dùng làm phân bón hữu cơ cải tạo đất, kích thích cây trồng ra hoa kết trái.
Theo đánh giá, nhu cầu nhập khẩu bột cá trên thế giới là rất lớn và không ngừng tăng, trong đó, Peru là nhà sản xuất và xuất khẩu bột cá lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 20% sản lượng toàn cầu, chủ yếu từ cá cơm. Còn Trung Quốc hiện đang là quốc gia nhập khẩu bột cá nhiều nhất, chiếm 90% trên thế giới.
Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP)
Tại Việt Nam, thời gian qua, sản lượng nuôi trồng và khai thác thủy sản đang liên tục phát triển. Số liệu của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, năm 2025, tổng sản lượng thủy sản đạt 9,95 triệu tấn, tăng 3% so với năm 2024 (9,65 triệu tấn). Trong đó, sản lượng khai thác thủy sản đạt 3,83 triệu tấn, bằng 99,8% năm 2024 (3,84 triệu tấn); sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt 6,1 triệu tấn, tăng 5,1% so với năm 2024 (5,81 triệu tấn).
Theo Chiến lược Phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, sản lượng thủy sản nuôi trồng sẽ đạt 7 triệu tấn vào năm 2030.
Sự phát triển của nuôi trồng thủy sản trong thời gian qua và theo định hướng nói trên, đang kéo theo sự tăng trưởng của sản xuất thức ăn thủy sản. Năm 2025, sản lượng thức ăn thủy sản là 5,39 triệu tấn (1,4 triệu tấn cho tôm, 2,02 triệu tấn cho cá tra, 1,97 triệu tấn cho thuỷ sản khác).
Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký VASEP cho biết, dù giá trị xuất khẩu bột cá khoảng 300 triệu USD, tuy nhiên, lại không được tính vào kim ngạch xuất khẩu của ngành thủy sản mà nằm ở mã xuất khẩu của ngành chăn nuôi. Chính vì vậy, ông kiến nghị, Cục Thủy sản và Kiểm ngư có văn bản gửi Cục Hải quan để điều chỉnh phù hợp theo Thông tư số 11 của Bộ Tài chính, từ đó, xếp mặt hàng bột cá vào phạm vi quản lý của Cục Thủy sản và Kiểm ngư.
Chế biến bột cá tại HTX Thiên Phú, tỉnh Hà Tĩnh.
Hiện, Việt Nam là nước sản xuất bột cá, đồng thời cũng nhập khẩu bột cá với khối lượng không nhỏ. Theo số liệu của VASEP năm 2022, Việt Nam nhập khẩu 114.619 tấn bột cá, đứng thứ 7 trong những thị trường nhập khẩu nhiều nhất thế giới. Và con số này đang có xu hướng tăng lên do nhu cầu thức ăn cho tôm và cá ngày càng lớn.
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về nuôi trồng và xuất khẩu thủy sản. Nếu tận dụng tốt phế phụ phẩm thủy sản sẽ giúp nâng cao giá trị chuỗi sản xuất, hướng tới một nền nông nghiệp xanh, bền vững, phù hợp với xu thế kinh tế tuần hoàn.
Tại TPHCM nhiều doanh nghiệp đã tận dụng rất hiệu quả nguồn phế phẩm. Ông Nguyễn Thành Lộc, Giám đốc Công ty TNHH Phúc Lộc (phường Tân Hải), chia sẻ: “Mỗi ngày chúng tôi thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm từ tàu cá, nhà máy để sản xuất 4.000-5.000 tấn bột cá/năm, mang lại doanh thu 72-90 tỷ đồng. Nếu được hỗ trợ vốn và công nghệ, chúng tôi hoàn toàn có thể nâng độ đạm lên 64%, giảm nhập khẩu 140.000 tấn bột cá mỗi năm”.
Còn tại Công ty TNHH Tứ Hải (phường Phước Thắng), xương cá đục từng chỉ bán vài ngàn đồng/kg nay được làm sạch, sấy khô xuất khẩu sang Nhật với giá 10USD/kg, mang về 10-12 tỷ đồng/năm. Ông Đào Quốc Tuấn, Tổng Giám đốc TNHH Tứ Hải, cho biết, nhu cầu tăng cao nhưng doanh nghiệp không đủ hàng cung ứng, đây là một hướng làm ăn mới. Ở quy mô lớn hơn, Viện Nghiên cứu hải sản phía Nam tận dụng ghẹ tạp để chế biến riêu ghẹ đóng hộp và sản xuất bột chitosan - nguyên liệu y tế, nông nghiệp, giá bán tới 1.000USD/kg.
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu bột cá của Việt Nam đạt 300 triệu USD. Hiện, bột cá bột cá chủ yếu dùng làm thức ăn chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản và thú cưng.
Theo dự báo, những năm tới, phụ phẩm ngành thủy sản có thể mang lại nguồn nguyên liệu khổng lồ cho nhiều ngành công nghiệp. Trong đó, riêng phần đầu tôm có thể chế biến thành khoảng 490.000 tấn thực phẩm; thịt vụn và dạ dày cá tra đạt 100.000 tấn, còn mỡ cá tra ước đạt 150.000 tấn.
Ngoài ra, từ vỏ tôm có thể sản xuất khoảng 146.000 tấn thức ăn chăn nuôi, trong khi đầu, xương và nội tạng cá cung cấp thêm 900.000 tấn/năm. Các ngành y dược, mỹ phẩm và công nghiệp khác cũng có thể tận dụng 147.000 tấn phụ phẩm đầu và vỏ tôm, cùng khoảng 80.000 tấn da và bong bóng cá để sản xuất các chế phẩm giá trị cao.
Đến năm 2030, sản lượng phế phụ phẩm tôm ước tính 650.000 tấn, giá trị 80-100 triệu USD; cá tra 1,3 triệu tấn, giá trị hơn 500 triệu USD.
TS Phạm Quốc Huy, Phân viện trưởng Phân viện Nghiên cứu hải sản phía Nam, nhận định, muốn biến phế phẩm thủy sản thành tài nguyên, phải coi đây là ngành công nghiệp quan trọng, không phụ thuộc vào thị trường tự phát. Ngoài bột cá và dầu cá, xu hướng mới trên thế giới là chiết xuất peptide, enzyme sinh học, thậm chí tạo vật liệu sinh học và bao bì phân hủy từ vỏ tôm, da cá.
Theo TS Phạm Quốc Huy, chính sách thuế, tín dụng xanh, ưu đãi công nghệ sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh tay đầu tư. Khi liên kết giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, nghệ nhân và chính quyền được thắt chặt, khi quy hoạch và hạ tầng được hoàn thiện, những gì từng bị coi là rác thải sẽ trở thành nguồn “vàng xanh”, nuôi dưỡng kinh tế biển, bảo vệ đại dương và đưa thủy sản Việt Nam lên tầm cao mới trên bản đồ thế giới.
